tollalög o.fl.
Herra forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt sem er ívilnandi fyrir fyrirtækin í landinu þannig að þau geti dreift enn frekar þeim gjöldum sem þau þurfa að borga til hins opinbera og voru innleidd í kjölfar hrunsins til að koma til móts við erfiða stöðu fyrirtækjanna þá. Við munum hvernig ástandið var og átti þetta að vera einskiptisákvörðun.
Nú er þetta mál endurflutt hér trúlega í fjórða eða fimmta sinn sem sýnir ástand atvinnulífsins á Íslandi í dag, ekki hvað síst stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Í raun og veru er það frumvarp sem við ræðum hér dómur um að lítið hafi áunnist þegar kemur að skuldamálum atvinnulífsins og umsvifum og velmegun íslenskra fyrirtækja. Við höfum því miður nánast staðið í stað hvað þessi mál varðar. Þetta mál er vitnisburður um það. Á þessu kjörtímabili hefur ríkisstjórnin gengið harkalega fram gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Það er búið að flækja skattkerfið allverulega og auka álögur á atvinnulífið. Við framsóknarmenn höfum ályktað um það og talað fyrir því að nú sé mál að linni, það sé tími til kominn að einfalda umhverfi íslensks atvinnulífs, einfalda kerfið og lækka þær álögur sem atvinnulífið hefur þurft að búa við.
Vissulega var það svo í kjölfar hrunsins að eitthvað þurfti að gera. Það þurfti að auka tekjur ríkissjóðs með einhverjum hætti og var þá dálítið langt seilst, að mér fannst, í vasa almennings og fyrirtækja í landinu og í raun og veru allt of langt gengið hvað þau mál áhrærir.
Nú er mikilvægt að horfa til framtíðar og til stefnu stjórnmálaflokkanna þegar kemur að málefnum atvinnulífsins. Framsókn hefur ályktað í þá veru að nú sé kominn tími til að huga að atvinnulífinu í landinu og heimilunum. Ég ætla að setja málefni heimilanna til hliðar í þessari umræðu vegna þess að þetta mál snertir atvinnulífið beint, en að sjálfsögðu tengjast þessir þættir nánum böndum eins og við þekkjum.
Varðandi tolla og vörugjöld, þá átti ég sæti í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins framan af þessu kjörtímabili (Utanrrh.: Varst góður þar.) og var góður þar, segir hæstv. utanríkisráðherra sem sat reyndar ekki með mér í þeirri nefnd en virðist hafa fylgst vel með störfum nefndarinnar. Þar ræddum við mikið um þann frumskóg sem vörugjöld og tollar eru. Það var þinginu til vansa, og við ræddum það oft í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins, þegar verið var að breyta ýmsum tollum og vörugjaldsnúmerum því að þá vissu menn í raun og veru ekkert um hvað var verið að tala. Þetta voru einhver númer á blaði. Síðan hefur ítrekað komið í ljós á þessu kjörtímabili að menn hafa gert mistök við setningu laga á Alþingi vegna þess að þeir fóru ekki ofan í þann frumskóg sem vörugjöld og tollar innihalda. Ég tel að það ætti að vera forgangsmál nýrrar ríkisstjórnar að ráðast í endurskoðun á frumskógi vörugjalda og tolla vegna þess að þar er ýmislegt sem ég tel að megi laga.
Við ræddum það meðal annars fyrr í dag, ég og hv. þm. Eygló Harðardóttir, hvaða áhrif vörugjöld og tollar hafa á ungt fólk. Það eru mjög háir tollar af byggingarvörum og af heimilistækjum, svo að dæmi séu tekin. Barnaföt lenda í þessum flokki líka en eins og við þekkjum þá hefur á þessu kjörtímabili stór hluti verslunar með barnaföt flust úr landi. Ég held að H&M sé stærsta barnafataverslun landsins, þ.e. við verslum mest við hana, en staðreyndin er að sú verslun er ekki með starfsemi hér á landi. Ungt fólk hefur í miklum mæli þurft að leita utan til að kaupa nauðsynjavörur á börn sín vegna þess að hér á landi er hæsti virðisaukaskattur á barnafötum í heimi. Þetta er nokkuð sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir á þessu kjörtímabili að þurfi að leiðrétta. Tækifærin eru svo sannarlega til staðar vegna þess að með svo háum sköttum og háum álögum á nauðsynjavörur höfum við verið að flytja störf úr landi, með því að fólk skuli þurfa að fara utan til að kaupa þessar nauðsynjavörur hefur afgreiðslufólk á Íslandi ekki jafnmikið að gera við það að afgreiða íslenska kúnna þar sem þeir eru í Glasgow eða einhvers staðar annars staðar í Evrópu eða í Bandaríkjunum að versla þessar nauðsynjavörur. Við erum líka að sóa gjaldeyri þegar kemur að þessu vegna þess að margir fara utan einungis í þeim tilgangi til að versla þessar nauðsynjavörur.
Við þurfum líka að einfalda skattkerfið, eins og við framsóknarmenn höfum lagt til. Núverandi ríkisstjórn hefur því miður farið í mjög langa skógargöngu þegar kemur að breytingum á skattkerfinu. Gríðarlega umfangsmiklar breytingar hafa átt sér stað á umhverfi fyrirtækja í landinu. Skyldi það vera ástæða þess að við ræðum það hér í dag að ívilna atvinnulífinu með því að fresta gjaldtöku á vörugjöldum, tollum og virðisaukaskatti eins og við erum ítrekað að gera? Þetta átti í raun og veru að vera einskiptisaðgerð, en því miður er staða íslensks atvinnulífs og þá sérstaklega lítilla og meðalstórra fyrirtækja slík að þetta er nauðsynlegt.
Það er líka mjög há skattlagning á atvinnu í landinu með háu tryggingagjaldi sem atvinnulífið hefur þurft að borga, nokkuð sem er ekki æskilegt. Við höfum horft upp á að fólki á atvinnuleysisskrá hefur fjölgað mjög mikið og fólki í tímabundnum verkefnum á vegum sveitarfélaga líka þannig að atvinnuþátttaka almennt í landinu hefur minnkað á þessu tímabili samhliða því að fólk hefur flutt úr landi og náð í störf við sitt hæfi í öðrum löndum. Allt er þetta verkefni sem næsta ríkisstjórn þarf að takast á við að vinda ofan af. Tækifærin eru svo sannarlega fyrir hendi. Við höfum fengið margar skýrslur og úttektir í hendur að undanförnu sem hafa sýnt okkur sanninn um það að hægt er að breyta þeirri slæmu þróun sem hefur verið á þessu kjörtímabili.
Varðandi einföldunina gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum þá nefndi ég það í stuttu andsvari við Eygló Harðardóttur, þingmann Framsóknarflokksins, fyrr í dag að til að setja á fót sjoppu hér á landi þyrfti um 15 leyfi. Það tekur þvílíkan tíma fyrir einstakling sem vill hefja lítinn atvinnurekstur að fara í gegnum þann frumskóg sem íslenska stjórnkerfið er. Allt þetta þurfum við að einfalda vegna þess að það útheimtir verulegan tíma hjá einyrkjum og þeim sem reka lítil fyrirtæki að fara í gegnum þann frumskóg sem þessar leyfisveitingar eru. Upp hafa komið hugmyndir um það að hafa einhvern einn stað í kerfinu sem hægt er að leita til þar sem þessara leyfa er aflað í stað þess að þurfa að fara á milli mismunandi aðila í kerfinu. Allt eru þetta málefni sem ég tel að ný og kraftmikil ríkisstjórn með fólki sem hefur skýra framtíðarsýn eigi að ráðast í.
Það er líka ákveðið áhyggjuefni að horfa upp á þann hvata sem mér finnst einkenna íslenskt efnahagslíf og við höfum séð í kjölfar hrunsins og reyndar fyrir hrun. Ríkisstjórnin hefur hækkað virðisaukaskatt, vörugjöld og tolla á mismunandi vörur, sem ég ætla að koma hér inn á á eftir. Hún hefur ráðist í slíkt til að afla meiri tekna fyrir ríkissjóð. Þær aðgerðir hafa þau áhrif að verðlag í landinu hækkar vegna þess að með hærri virðisaukaskatti hækkar verð á ýmsum nauðsynjavörum sem fer út í vísitöluna og eykur verðbólguna sem hefur áhrif á verðtryggð lán heimilanna. Um leið og ríkissjóður aflar sér einhverra tekna, segjum 10 milljarða sem dæmi, þá geta afleidd áhrif þeirra ákvarðana orðið margfalt hærri upphæð fyrir skuldug íslensk heimili vegna þess að verðtryggðar skuldir heimilanna eru um 1.400 milljarðar kr., að mig minnir, samkvæmt nýlegu svari sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir fékk í þinginu.
Þetta er heildarsamhengi hlutanna. Ég tel að við þurfum að hugsa hlutina upp á nýtt rétt eins og Framsóknarflokkurinn ályktaði á flokksþingi sínu nýlega. Ég finn heilmikinn hljómgrunn fyrir því í samfélaginu. Við horfðum nefnilega upp á það í kjölfar hrunsins að ríkisstjórnin sló skjaldborg um fjármagnið í landinu, fjármagnseigendur og kröfuhafa. Skjaldborgin var slegin um viðkomandi starfsemi en eftir sátu skuldug íslensk heimili með sárt ennið og hafa fengið sáralitla leiðréttingu sinna mála allt þetta kjörtímabil. Ljóst er að ný ríkisstjórn verður að ráðast í það verk ef við eigum að ná einhverri raunverulegri sátt í samfélaginu.
Af því að við erum að ræða hér um breytingar á tollum og vörugjöldum finnst mér vert að rifja upp ýmislegt sem þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir á kjörtímabilinu sem mér finnst sýna að hún sé ekki alveg í tengslum við raunveruleikann, a.m.k. sums staðar á landinu. Ég man eftir því að hafa staðið hér í ræðupúlti Alþingis og mótmælt því harðlega þegar þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon — ég held að hann hafi verið fjármálaráðherra þá, það er búið að breyta þessum ráðuneytum svo oft, en mig minnir að hann hafi svarað fyrir málið — hækkaði álögur á stærri bíla, þ.e. vörugjöld og tollar voru hækkaðir á innflutning á þeim bílum, sem leiddi það af sér að fólk víða um land, á norðausturhorni landsins, Vestfjörðum og suðausturhorni landsins, sem þarf að eiga fjórhjóladrifinn bíl til að komast á milli staða, þarf í fyrirliggjandi framtíð og um ókomna tíð, ef þessu verður ekki breytt, að greiða miklu hærri álögur til að eignast slík nauðsynjatæki. Ég vil kalla þetta nauðsynjatæki því að tíðarfar og samgöngur eru þannig hér á landi að í hinum dreifðu byggðum ekur fólk ekkert um á litlum Yaris yfir hávetur til að komast til vinnu eða aka börnum í skóla. Það er einfaldlega veruleikinn. Þessi ríkisstjórn beitti sér fyrir því að hækka álögur sérstaklega á hinar dreifðu byggðir hvað þessi mál áhrærir. Svo við tölum nú ekki um álögur á eldsneyti sem eru í sögulegu hámarki í dag og trúlega hefur ríkið aldrei fengið jafnháa krónutölu í ríkissjóð af eldsneytisverði og í dag. Hvað er lítrinn kominn í, 260–270 kr.? Það er orðið verulega mikið spursmál fyrir margan Íslendinginn ef hann ætlar að leggja land undir fót hvort hann hafi hreinlega efni á því að ráðast í ferðalag vegna þess að það kostar í einhverjum tilvikum, eins og að keyra austur á land, tugi þúsunda. Fyrir einn einstakling eru það heilmiklir fjármunir. Opinberar tölur hafa sýnt okkur að fólk hefur dregið saman í akstri vegna þess að opinberar álögur eru svo háar, sem hefur þýtt að tekjur ríkissjóðs hafa minnkað til muna. Það gengur einfaldlega ekki endalaust að hækka skatta út í hið óendanlega. Það kemur einhvers staðar niður á eftirspurninni. Í þessu tilfelli hefur fólk einfaldlega ekki efni á eða vilja til að nýta eldsneyti.
Allt hefur þetta haft mjög slæm áhrif á aðstæður, sérstaklega á landsbyggðinni, svo við tölum nú ekki um flutningskostnaðinn sem er að sliga margar byggðir. Ég man eftir því, það er orðið langt síðan, fyrir fjórum árum þegar margir af forvígismönnum ríkisstjórnarinnar komu eiginlega með það eina kosningamál að ráðast í að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni. Á sama tíma horfum við upp á að álögur á eldsneyti hafa farið fram úr öllu hófi og verðlag þar af leiðandi líka.
Allt er þetta í samhengi við það sem við ræðum hér, um breytingu á tollalögum og lögum um vörugjald, vegna þess að þessar hækkuðu álögur hafa reynst atvinnulífinu mjög erfiðar á þeim tæpum fimm árum sem eru liðin frá hruni, þ.e. eftir að stjórnvöld fóru að breyta ýmsu er snertir tolla og vörugjöld, að ónefndum öllum breytingunum á skattkerfinu sem núverandi ríkisstjórn hefur ráðist í.
Bent hefur verið á að áfengisgjaldið, sem hefur hækkað ár frá ári, hafi leitt til þess að tekjur ríkisins af áfengissölu lækkuðu. Allt sýnir þetta okkur að við erum komin að endimörkum þess hversu langt er að ganga áfram í því að hækka álögur á heimilin og fyrirtækin í landinu.
Ég tek fram að við framsóknarmenn munum styðja það frumvarp sem við ræðum hér og ívilnar atvinnulífinu, sérstaklega litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem hafa verið í heilmiklum erfiðleikum á undanförnum árum. Við styðjum frumvarpið rétt eins og í kjölfar hrunsins, en það á að koma til móts við erfiða stöðu fyrirtækjanna í landinu nú þegar hátt í fimm ár eru liðin frá hruni. Þetta sýnir okkur að sú stefna sem ríkisstjórnin hefur haldið fram í málefnum atvinnulífsins í landinu og reyndar heimilanna líka hefur beðið algert skipbrot. Nýrrar ríkisstjórnar bíður það verkefni að einfalda skattkerfið, lækka álögur á ákveðna vöruflokka til að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað. Það er nauðsynlegt og í raun og veru hafa flestir, til að mynda aðilar vinnumarkaðarins, bent á þá augljósu staðreynd. Það er þess vegna sem ég legg áherslu á þann málflutning sem við framsóknarmenn höfum viðhaft þegar kemur að málefnum atvinnulífsins og heimilanna í landinu.
Á komandi vikum og í lok aprílmánaðar mun þjóðin greiða atkvæði um hvaða stefnu hún vill meðal annars taka í efnahagsmálum, málum er snerta atvinnulífið í landinu og heimilin. Ég trúi því ekki að umboð þeirra flokka sem hafa haldið utan um stjórnartaumana þegar kemur að málefnum atvinnulífsins og heimilanna í landinu verði endurnýjað. Við höfum horft upp á aðgerðaleysi og þegar stjórnin hefur farið í aðgerðir hafa þær því miður leitt til þess að skattkerfið hefur verið flækt og álögur verið auknar til mikilla muna, mun meira en atvinnulíf og heimili hafa þolað. Þess vegna hlakka ég til, og horfi á félaga Mörð Árnason í hliðarsal, sem er reyndar farinn núna, að sjá aðrar áherslur þegar kemur að efnahagsmálum landsins á næsta kjörtímabili.
Það er af mörgu að taka og tækifærin eru svo sannarlega til staðar. Þetta er spurning um að nýta þau tækifæri sem eru fyrir hendi. Þau höfum við í ferðaþjónustu, orkuiðnaði, sjávarútvegi, landbúnaði og mannauðnum sem við búum að. Öll þau tækifæri sem 300 þús. manna samfélag hefur skulum við nýta á næsta kjörtímabili. Þess vegna samþykkjum við að þessu sinni að ívilna fyrirtækjum sem eru í miklum vandræðum með því að fresta gjalddögum af opinberum gjöldum. Vonandi verður þetta í síðasta skipti sem við þurfum að leggja slíkar tillögur fram vegna þess að með almennum aðgerðum í efnahagsmálum, í atvinnumálum munum við snúa þessari þróun við, fjölga störfum, bæta hag fyrirtækjanna í landinu sem þannig geta vonandi farið að greiða hærri laun til fólksins og gert Ísland að því fyrirmyndarþjóðfélagi sem það á að vera og þannig munum við vonandi líka geta stuðlað að því að styðja við heilbrigðiskerfið, velferðarkerfið sem við viljum vera stolt af. Það er verkefni nýrrar ríkisstjórnar. Ég vona svo sannarlega að mitt fólk í Framsóknarflokknum fái aðkomu að þeim verkefnum sem fram undan eru vegna þess að vinstri flokkarnir hafa því miður ekki séð ljósið þegar kemur að uppbyggingu atvinnumála í landinu. Það er því mikilvægt að þeir flokkar sem leggja áherslu á þau mál komist að og verði í meiri hluta á næsta kjörtímabili, alla vega er það mín von að svo verði.
Ég get ekki lýst yfir ánægju með þetta frumvarp vegna þess að hér er verið að bregðast við óviðunandi stöðu hjá atvinnulífinu í landinu. Ég vona að þetta sé í síðasta skipti sem slíkt frumvarp verður lagt fram því að vonandi mun bjartari tíð taka við í íslensku efnahagslífi.
