fiskeldi.
Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á ýmsum lagaákvæðum sem tengjast fiskeldi. Þetta er þskj. 609, 319. mál.
Frumvarp þetta er afrakstur af vinnu nefndar sem skipuð var sl. haust. Var nefndinni meðal annars ætlað að leggja mat á það hvort hægt væri að einfalda stjórnsýslu og eftirlit með fiskeldi með það að markmiði að gera starfsemi vegna fiskeldis sem skilvirkasta án þess að kröfum um vernd umhverfis yrði fórnað.
Fiskeldi er sem betur fer mjög vaxandi atvinnugrein á Íslandi, sérstaklega á þeim afmörkuðu svæðum landsins þar sem skilyrði fjarða eru hagstæð til eldis en líka miðað við þær ákvarðanir sem áður hafa verið teknar til að tryggja að villtur lax eigi eðlileg skilyrði á sínum svæðum. Framtíðaráform tengd uppbyggingu í fiskeldi eru þó nokkur og mikilvægt að skapa greininni einfaldara rekstrarumhverfi og þann fyrirsjáanleika sem kostur er án þess að vega að hagsmunum umhverfisins. Gagnrýni hefur komið fram þess efnis að stjórnsýslan, þá sérstaklega leyfisveitingaferlið og eftirlitið með fiskeldi, sé þung og viðkomustaðir margir. Í frumvarpi þessu er leitast við að bregðast við þeirri gagnrýni á stjórnsýsluna.
Frumvarpið byggir í meginatriðum á þeim sjónarmiðum sem fram koma í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar þar sem fram kemur að ríkisstjórnin muni beita sér fyrir endurskoðun regluverks atvinnulífsins með einföldun og aukna skilvirkni þess að leiðarljósi. Þannig er markmið frumvarpsins meðal annars einföldun og aukin skilvirkni í leyfisveitingum vegna fiskeldis. Þá er einnig markmið frumvarpsins að ná fram aukinni skilvirkni og hagkvæmni í eftirliti með fiskeldi.
Meginefni frumvarpsins lýtur að:
1. Einföldun á umsóknarferli starfs- og rekstrarleyfa.
2. Nýmælum sem stuðla að auknu öryggi í fiskeldi og draga úr umhverfisáhrifum þess.
3. Aukinni skilvirkni og hagkvæmni í eftirliti með fiskeldi.
4. Gjaldtöku og tryggingarskyldu.
5. Stofnun Umhverfissjóðs sjókvíaeldis.
6. Dagsektum, úrbótum og kostnaði leyfishafa og starfsemi án rekstrarleyfis.
Ég mun gera sérstaklega grein fyrir þessum þáttum síðar í ræðu minni.
Þá eru í frumvarpinu lagðar til breytingar á lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, um að allt eldi sjávar- og ferskvatnslífvera verði háð starfsleyfi Umhverfisstofnunar. Þetta er til einföldunar. Áður sóttu aðilar eftir atvikum um starfsleyfi fyrir fiskeldi til heilbrigðisnefndar viðeigandi sveitarfélags eða Umhverfisstofnunar. Ber þá áætlað framleiðslumagn því hvor aðilinn ætti við. Með tillögðum breytingum er öll starfsleyfisskyld starfsemi tengd fiskeldi færð á eina hönd óháð áætluðu framleiðslumagni.
Hvað varðar einföldun á umsóknarferli starfs- og rekstrarleyfa er lagt til að umsækjendur þurfi einungis að eiga í samskiptum við eina stofnun, Matvælastofnun, sem verður móttökustofnun fyrir umsóknir starfs- og rekstrarleyfa. Þannig mun Matvælastofnun taka við umsóknum og senda umsókn um starfsleyfi til Umhverfisstofnunar sem mun að lokinni afgreiðslu senda Matvælastofnun starfsleyfi sem stofnunin mun afhenda umsækjanda samhliða rekstrarleyfinu. Áður afgreiddi Fiskistofa rekstrarleyfi í fiskeldi. Áfram þarf að leita álits Fiskistofu með umsögn og það er verkefni Matvælastofnunar.
Þá er lagt til að settir verði á tímafrestir í tengslum við afgreiðslu leyfa þannig að umsóknir til starfs- og rekstrarleyfa skuli afgreiddar innan sex mánaða frá því að umsókn barst.
Þetta er að mínu mati mjög mikilvægur þáttur þegar við tökumst á við það verkefni að auka skilvirkni stjórnsýslunnar.
Hér er lagt til að einni stofnun, Matvælastofnun, verði falið það hlutverk að tryggja að umsóknir um leyfi séu afgreiddar innan tiltekinna tímamarka, þessara sex mánaða. Það er mikilvægt að Matvælastofnun sinni þessu verki af festu og að þær stofnanir sem eru umsagnaraðilar virði tímamörk umsagna og gangi þannig í takt í því sameiginlega verkefni okkar sem er að svara kalli atvinnulífsins um aukna skilvirkni og bætta þjónustu.
Varðandi eftirlit með fiskeldi er lagt til að það verði einfaldað á þann veg að það eftirlit sem nú er framkvæmt af Fiskistofu og Matvælastofnun verði allt framkvæmt af Matvælastofnun. Þá er lagt til að Matvælastofnun sjái um afmarkaða þætti eftirlits með fiskeldi sem Umhverfisstofnun er falið samkvæmt lögum nr. 7/1998, um hollustuhætti og mengunarvarnir, á grundvelli þjónustusamnings við Umhverfisstofnun. Markmið með gerð þjónustusamnings er að auka skilvirkni í eftirliti og minnka heildarkostnað eftirlitsskyldra aðila við eftirlit í fiskeldinu.
Nokkurt óhagræði hefur fylgt því að eftirlitið sé í höndum þetta margra stofnana, bæði fyrir fyrirtækin en einnig fyrir stjórnsýsluna. Eftirlitsaðilar hafa ekki átt þess kost að samræma eftirlit sitt. Þær stofnanir sem um ræðir hafa kappkostað að sinna því eftirliti sem þeim er falið samkvæmt lögum. Það segir sig sjálft að því fylgir verulegt óhagræði fyrir fiskeldisfyrirtækin að eftirlitsaðilar á vegum ríkisins komi í röðum, jafnvel dag eftir dag, frá ólíkum stofnunum til að hafa eftirlit með ólíkum þáttum leyfisskyldrar starfsemi. Ég tel það til mikilla bóta að einfalda eftirlitið á þennan hátt og gera stofnununum kleift að samræma eftirlitsskylda starfsemi sína með þjónustusamningum.
Við vinnu frumvarps þessa hefur borið á gagnrýni í garð þess að Fiskistofa muni hætta starfsemi stofnunarinnar tengdri fiskeldi á Ísafirði. Ég hef farið þess á leit við fiskistofustjóra að hann finni starfsstöðinni á Ísafirði önnur verkefni tengd starfsemi Fiskistofu. Ekki á að takmarka möguleika til einföldunar regluverks á grunni stofnanaskipulags. Ég sé enn fremur ekkert því til fyrirstöðu, og tel það jafnvel æskilegt, að Matvælastofnun kanni möguleika þess að byggja upp starfsemi sína tengda fiskeldi í nálægð við stærsta kjarna atvinnustarfsemi fiskeldisins, þ.e. á Vestfjörðum.
Við uppbyggingu fiskeldis á Íslandi er mikilvægt að taka tillit til umhverfisþátta og mögulegra áhrifa starfseminnar á umhverfið. Í raun lít ég svo á að eitt af markmiðum löggjafar um fiskeldi eigi að fela í sér að tryggja samspil fiskeldisstarfseminnar við umhverfið, við villta lífríkið. Til að nefna dæmi þurfum við með regluverkinu og góðu samráði og samstarfi milli hagsmunaaðila að tryggja gæði búnaðar við sjókvíaeldi með það að markmiði að verja villta stofna fyrir óæskilegri erfðablöndun.
Í frumvarpi þessu er að finna þau nýmæli hvað varðar sjókvíaeldisstöðvar að umsókn um rekstrarleyfi skuli fylgja upplýsingar um að eldisbúnaður umsækjanda standist ströngustu staðla sem gerðir eru fyrir fiskeldismannvirki í sjó. Nánar verður kveðið á um þær kröfur sem þarf að uppfylla samkvæmt þessum stöðlum í reglugerð um fiskeldi. Í þessu sambandi skal sérstaklega hafður til viðmiðunar norski staðallinn NS 9415. Þannig er lögunum ætlað að vera hvati til ýtrustu varkárni að þessu lútandi og verði frumvarpið að lögum er tækifæri hverju sinni með reglugerðarsetningu til að herða á kröfum sé þess þörf. Með þessum nýmælum er verið að stuðla að auknu öryggi og draga úr umhverfisáhrifum fiskeldis, þar með töldum slysasleppingum.
Einnig er lagt til að skylda sé að merkja fisk í eldisstöðvum með erfðamerkingum þannig að auðveldara sé að rekja hvaðan fiskur kemur ef til slyss kemur.
Þá er í frumvarpinu einnig að finna þau nýmæli að umsókn um rekstrarleyfi skuli fylgja burðarþolsmat fyrir viðkomandi sjókvíaeldissvæði. Þannig er sett sú krafa að áður en fiskeldisstarfsemi hefst sé búið að leggja mat á þol umhverfisins fyrir starfsemi á því svæði sem sóst er eftir að starfa á. Með þessu er ætlað að tryggja sem besta nýtingu svæða og hafa sem minnst áhrif á lífríki þeirra. Hafrannsóknastofnun eða öðrum samþykktum aðilum er falið að gera slíkt burðarþolsmat þegar þörf er á. Slíkar rannsóknir eru mjög mikilvægar fyrir uppbyggingu fiskeldis á Íslandi en þær eru kostnaðarsamar. Því er með frumvarpinu lagt til að komið verði á Umhverfissjóði sjókvíaeldis sem meðal annars er ætlað að fjármagna þessar rannsóknir. Umhverfissjóðurinn verður fjármagnaður með greiðslu rekstrarleyfishafa í samræmi við leyfilegt árlegt framleiðslumagn. Engin gjöld eru í dag greidd fyrir rekstrarleyfi önnur en eftirlitskostnaður viðkomandi aðila.
Til samanburðar eru afnot af sjókvíaeldissvæðum í nágrannalöndum okkar nokkuð dýr. Ákvæðum um Umhverfissjóð er ætlað að auka möguleika þess að tryggja farsælt samspil fiskeldis og umhverfis með bættum rannsóknum sem með þessu greiðast af aðilum í leyfisskyldri starfsemi. Auk þess er Umhverfissjóðnum ætlað að fjármagna nauðsynlega vöktun með veiðivötnum sem liggja nálægt fiskeldisstöðvum. Með það markmið að leiðarljósi að leitast við að verja villta stofna fyrir hugsanlegri erfðablöndun þarf að hafa eftirlit með því hvort eldisfiskur gangi upp í veiðivötn og ár.
Í frumvarpinu er að finna nokkur ákvæði sem ætlað er að tryggja burði og getu þeirra sem að eldi hyggja til að fara í starfsemina. Lúta þau meðal annars að fagþekkingu og hæfni umsækjanda eða starfsmanna á hans vegum, upplýsingum í umsókn fyrir leyfisskyldri starfsemi um eigin fjármögnun og rekstraráætlun sem og ábyrgðartryggingu fyrir því tjóni sem af starfseminni gæti hlotist. Þar er sérstaklega tekið fram að tryggingin skuli ábyrgjast kostnað sem kann að hljótast af því að hreinsa upp eldisbúnað hætti viðkomandi starfsemi. Það hefur verið kostnaður fyrir sveitarfélög og í mörgum tilfellum mengun af tómum eldisstöðvum þar sem ekki er gætt að hreinsun þeirra við starfslok.
Í frumvarpinu eru einnig nokkrar greinar sem lúta að því að nýta sjókvíaeldi á sem hagkvæmastan hátt. Góð eldissvæði eru verðmæt og eðlilegt að löggjafinn hafi stýringu og eftirlit með því að burðarþol svæða sé nýtt á sem hagkvæmastan hátt með uppbyggingu arðbærrar starfsemi í fiskeldi í huga.
Í frumvarpinu eru einnig lagðar til breytingar á lögum nr. 106/2000, um mat á umhverfisáhrifum, er varða afgreiðslu Skipulagsstofnunar á tilkynningum um framkvæmdir á sama framkvæmdastað.
Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu atriðum frumvarpsins og ástæðum fyrir framlagningu þess og legg til að því verði vísað til 2. umr. og atvinnuveganefndar að 1. umr. lokinni.
