fiskeldi.
Frú forseti. Mig langar aðeins að koma inn á þetta mál og játa að þetta er eitt af því sem ég þarf að kynna mér betur og hefur kannski ekki verið eitt af mínum hugðarefnum sem ég hef sinnt á þingi. Ég tek undir með hv. þingmanni sem hér talaði á undan að auðvitað er til fyrirmyndar þegar svæði eru kortlögð. Hér hefur verið nefnt hvar heppilegast væri að hafa starfsstöðvar og annað slíkt og ég tek undir með hæstv. ráðherra að það getur verið vandasamt þegar margir vilja kökuna fá. Hins vegar styð ég heils hugar að sem flest störf verði flutt sem næst þeim svæðum sem um er að ræða hverju sinni.
Eins og fram hefur komið eru með frumvarpinu gerðar breytingar á ýmsum lagaákvæðum og fyrir þingmann eins og mig sem þarf að setja mig inn í mörg mál og hef ekki endilega kynnt mér þessi mál til hlítar, ég var að lesa þetta bara í morgun, er þetta afskaplega snúið og framsetningin getur verið þannig að fólk gefst upp við að lesa marga lagakróka. En ég ætla að reyna að þreifa mig í gegnum þetta og spyrja ráðherra nokkurra spurninga.
Fyrst er til að taka að það er alltaf jákvætt þegar við getum einfaldað öll umsóknarferli sem snúa að ríkinu, hvort sem þau snerta rekstur eða starfsleyfi og það er vel þegar okkur tekst að gera það. Mér sýnist það vera markmiðið með öllum þessum lagabreytingum og ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Möller að gæta þarf þess að ekkert verði eftir.
Í frumvarpinu kemur fram að Matvælastofnun verði móttökustofnun fyrir umsóknir um starfs- og rekstrarleyfi fyrir fiskeldi. Töluvert er rætt um burðarþolsmat sem mér sýnist að Hafrannsóknastofnun eigi að samþykkja. Það stendur hér, virðulegi forseti, að burðarþolsmat skuli framkvæmt af Hafrannsóknastofnun eða öðrum aðila sem ráðuneytið samþykkir að fenginni bindandi umsögn Hafrannsóknastofnunar. Það virðist vera að annaðhvort geti Hafrannsóknastofnun sjálf gert þetta og það sé endanleg niðurstaða eða að hún fái einhverja aðra til þess. Það er spurning hvort það sé heppilegt að einn og sami aðilinn hafi þetta vald, af því að í greinargerð er sagt að burðarþolsmat sé mjög mikilvægt upp á nýtingu á sjókvíaeldissvæði og áhrif á lífríkið.
Síðan er fjallað um það sem liggur skýrt hér undir en það er þessi sameining þátta, einföldun umsóknarferlis og að Fiskistofa láti frá sér það eftirlit vegna fiskeldis sem hún sinnir nú og Matvælastofnun taki það yfir. Í umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytis um kostnaðarliði segir að um hálft stöðugildi þurfi til. Í ljósi þess að Matvælastofnun varð af töluverðum fjármunum við gerð fjárlaga þá átta ég mig ekki alveg á því hvort þetta er nýtt stöðugildi eða hvort þetta er flutningur á starfi og hvort gjöldin sem tekin eru eigi eingöngu að standa undir því starfi, af því að síðar er hér sagt að það þurfi um 80% stöðugildi hjá Matvælastofnun til að sinna verkefnum sem snúa að afmörkuðum þáttum eftirlits með fiskeldi, sem Umhverfisstofnun er falið í dag. Í beinu framhaldi er sagt að hjá Fiskistofu hafi tveir starfsmenn sinnt þessum verkefnum sem eiga að færast frá stofnuninni og kostnaður við þau hafi verið um 20 millj. kr. á ári. Sagt er hér að með flutningi þessa verkefna til Matvælastofnunar muni svigrúm aukast hjá Fiskistofu til að sinna öðrum verkefnum. Mig langar að spyrja hvaða verkefni það væru helst sem Fiskistofa mundi sinna. Hefur þeim kannski ekki verið sinnt til þessa eða eru það ný verkefni?
Síðan langar mig að tala um Umhverfissjóð sjókvíaeldis. Fjármögnun hans á að byggjast á árgjaldi sem greitt verði, eins og hér hefur aðeins verið rætt, í erlendri mynt, og Matvælastofnun annist innheimtu þess. Skoða eigi árgjaldið á fimm ára fresti. Ég spyr: Af hverju fimm ár? Er það eitthvað sem var bara ákveðið eða hvað býr þar að baki? Þarf að komast á einhver reynsla eða annað sem snýr að þessum verkefnum? Ráðherra getur kannski svarað því.
Í frumvarpinu er talað um dagsektir og úrbætur og ýmislegt fleira og þar er vitnað í skýrslu sem Gerður Guðmundsdóttir gerði fyrir Landssamband fiskeldisstöðva. Í henni kemur fram að þvingunarúrræði Umhverfisstofnunar séu skilvirkari en núgildandi þvingunarúrræði þar sem Fiskistofa geti aðeins afturkallað rekstrarleyfi. Mig langar að spyrja: Gerist það oft að beita þurfi þvingunarúrræðum? Þarna er einnig talað um úrræði vegna fiskeldisstöðva sem starfa án rekstrarleyfa. Er um margar að ræða, hefur þetta oft komið upp?
Hér hefur verið vikið aðeins að hlutverki heilbrigðisnefnda sveitarfélaga varðandi útgáfu starfsleyfa og að það verði fært til Umhverfisstofnunar. Í umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytis segir að tekjur sveitarfélaga vegna þessa hafi verið 2 millj. kr. Þetta kemur í raun inn á það sem hér var rætt áðan um markaðar tekjur Umhverfisstofnunar. Ég játa það að þegar maður situr í fjárlaganefnd og ræðir markaðar tekjur og meiri hlutinn talar mjög mikið um að afnema þær þá hnýtur maður að sjálfsögðu um það að þær skuli lagðar til í frumvarpinu. Þetta er ekki eina frumvarpið sem við erum með til meðferðar, sýnist mér, þar sem gert er ráð fyrir nýjum mörkuðum tekjum. Þetta snýr nú svolítið öfugt og ég velti fyrir mér hvað fulltrúar meiri hlutans í fjárlaganefnd hafi um þetta að segja. Það kemur auðvitað fram í umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins að það telur það ekki heppilegt fyrirkomulag að ríkistekjur séu markaðar með þessum hætti og telur að þær tekjur sem hér um ræðir eigi að renna í ríkissjóð og síðan eigi væntanlega að úthluta þeim með hefðbundnum hætti til hvers verkefnis fyrir sig.
Á bls. 12 í frumvarpinu er rætt um mat á áhrifum og að frumvarpið hafi í för með sér íþyngjandi áhrif fyrir helstu hagsmunaðila. Þar rétt fyrir ofan er sagt að haft hafi verið samráð við ákveðna aðila. Leggja á gjald á rekstrarleyfishafa sem á að renna í Umhverfissjóð sjókvíaeldis, sem á að stuðla að sjálfbæru sjókvíaeldi. Það er vissulega afar gott markmið en mig langar að spyrja hvort þessir aðilar hafi verið sammála því að leggja á þetta íþyngjandi gjald. Mig minnir reyndar að hæstv. ráðherra hafi komið inn á það í ræðu sinni, en ég var nú að lesa yfir þannig að ég játa að ég hef kannski ekki alveg tekið eftir því. En ég spyr hvort allir þeir aðilar sem hér eru nefndir hafi verið sammála þessu gjaldi.
Síðan langar mig að koma inn á 6. gr., um afgreiðslu umsókna. Ef tvær eða fleiri umsóknir um rekstrarleyfi fyrir sjókvíaeldi á sama sjókvíaeldissvæði hafi borist skuli þær afgreiddar í þeirri tímaröð sem þær berast. Í mati fjármálaráðuneytisins segir að um geti verið að ræða 8–10 rekstrarleyfi á ári. Hefur verið mikið um það fram til þessa að umsóknir um sama svæði berist frá mörgum aðilum? Og ég segi eins og ég sagði í upphafi: Þetta er málefni sem ég er rétt að byrja að kynna mér þannig að ég játa fáfræði mína í því.
Í b-lið 7. gr. er lagt til að fella út skyldur leyfishafa til að standa að rannsóknum, og er þar vísað í núgildandi lög, þar sem talið er ósanngjarnt að íþyngja einstökum fyrirtækjum. Hér er ekki talið sanngjarnt að íþyngja einhverjum fyrirtækjum, en svo er lagt til að vöktun verði fjármögnuð af Umhverfissjóði sjókvíaeldis. Það er annars vegar talað um rannsóknir og hins vegar vöktun. Erum við að tala um sambærilega hluti?
Aðeins neðar eða í 2. mgr. c-liðar 7. gr. kemur fram að leyfi fyrir sjókvíaeldi með minni nýtingu en 40% af burðarþoli skuli aðeins veita til fjögurra ára. Ef fleiri en einn aðili sækjast eftir rekstrarleyfi á svæðinu að fjórum árum liðnum, skal úthluta þeim leyfi sem ætlar að nýta svæðið á sem hagkvæmastan hátt. Má þá skilja það þannig að ef kæmi beiðni frá öðrum aðila sem ekki hefði verið áður á svæðinu en sem ætlaði sér að fara í stærra eldi yrði sá sem hefði verið með minna eldi látinn víkja?
Mig langar líka að spyrja um 12. gr., um að sjóðurinn eigi að fjármagna að hluta eða fullu rannsóknir sem fela í sér vöktun á hlutfalli eldislaxa í laxveiðiám. Í skýringum við greinina er nefndur möguleiki á að greiða kostnað við önnur verkefni sem stjórn sjóðsins ákveður. Getur hæstv. ráðherra gefið mér einhver dæmi um slík verkefni?
Svo finnst mér svolítið skondið að hér sé talað um að stjórn sjóðsins sé skipuð þremur mönnum og atkvæði formanns ráði úrslitum ef atkvæði falla jöfn. Ég hélt að atkvæði gætu aldrei verið jöfn ef um væri að ræða þrjá aðila, það er kannski spurning um að lagfæra þetta.
Í 14. gr. er lagt til að Umhverfisstofnun geri þjónustusamning við Matvælastofnun, sem á að auka skilvirkni og draga úr kostnaði við eftirlit í fiskeldi. Matvælastofnun fari í reglulegar eftirlitsferðir. Hluti af eftirliti Umhverfisstofnunar hefur falist í mælingum og rannsóknum og fleiru sem framkvæmdar hafa verið af óháðum aðila. Farið er aðeins ofan í hlutverk Matvælastofnunar vegna þessa þjónustusamnings, svo sem eins og að taka út gæðakerfi og stofnunin á að hafa eftirlit á vettvangi með ákveðnum efnisatriðum, svo sem meðhöndlun efna og hvort fiskeldisstarfsemi sé á staðnum og taka sýni. Er þetta sparnaður til lengri tíma litið eða verður aukinn kostnaður í upphafi eða hvernig kemur þetta út? Mér finnst ekki gott að lesa það út úr þessu, þó að ég hafi lesið umsögn fjármálaráðuneytisins, því að hér eru gerðar margar lagabreytingar, margir liðir undir. Mér finnst ekki koma skýrt fram hvort hér verði sparnaður til lengri tíma litið en einhver kostnaður í upphafi.
Virðulegi forseti. Þetta er málefni sem ég er að kynna mér og þekki kannski ekki mjög vel en hér er rætt um að töluverðan undirbúning þurfi hjá stofnununum, eins og segir í bráðabirgðaákvæði III, sérstaklega hjá Matvælastofnun. Það þurfi að skipuleggja verkferla, ganga frá starfsmannamálum og aðstöðu og breyta reglugerðum, eins og hér er kannski verið að hluta að fjalla um. Rætt er um að Fiskistofa þurfi að fara með útgáfu leyfa og eftirlit í nokkra mánuði til viðbótar á meðan verið er að innleiða þessar nauðsynlegu breytingar. Kannski kemur kostnaðurinn hér fram þó að ég átti mig ekki alveg á hver hann er.
Í lokin langar mig að ítreka að í umsögn sinni segir fjármálaráðuneytið að það sé álitamál hvort heppilegra kynni að vera, í stað þess að stofnaður yrði nýr sjóður með fremur litla veltu í fjárlögum til að sinna þessu verkefni, að veitt yrði fjárframlag til viðeigandi ríkisstofnunar sem falið væri að hafa umsjón með málaflokknum. Þetta er eitt af því sem mér finnst standa út af (Forseti hringir.) borðinu miðað við verkefni okkar í fjárlaganefnd.
