málefni geðsjúkra fanga.
Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Róberti Marshall fyrir að taka þetta mál hér upp. Málefni geðsjúkra fanga er erfiður málaflokkur og trúlega einn sá erfiðasti sem við tökumst á við. Þetta eru viðkvæm mál sem við þurfum að leggja okkur fram um að leysa úr með þeim úrræðum sem við höfum, en það kostar fé og það kostar fyrirhöfn og breytingu á þeim aðstæðum sem við erum með núna að geta veitt þá úrlausn sem við þurfum. Það þarf líka mjög sérhæfða þekkingu og reynslu til að hjálpa þessu fólki.
Svo ég fari beint í að svara spurningu hv. þingmanns varðandi stöðuna á Litla-Hrauni út frá geðlæknisfræðilegum sjónarmiðum er staðan þannig núna að enginn geðlæknir er starfandi á Litla-Hrauni. Eins og sumir vita eflaust hefur verið erfitt og vandasamt að fá geðlækni þar til starfa og það er nokkuð sem við erum að fara yfir í ráðuneytinu. Við héldum nýlega fund, ég og velferðarráðherra, um þessi alvarlegu geðheilbrigðismál, bæði hvað varðar geðheilbrigðismál fanga og það sem tengist inn í önnur geðheilbrigðismál sem varða þá sem ekki eru í þeim aðstæðum en eru hins vegar svo veikir að þeir þurfa sérstök úrræði. Við erum nú að setja aukinn kraft í þá vinnu. Það er erfitt fyrir mig að svara því hvers vegna hlutirnir hafa tekið tíma, það vill nú stundum verða þannig. Þetta eru mál af því tagi að þau hafa því miður tekið of langan tíma en það er alls ekki þannig að menn hafi ekki haft auga á þeim.
Samkvæmt lögum um fullnustu refsinga skulu fangar njóta sambærilegrar heilbrigðisþjónustu og almennt gildir auk þeirrar sérstöku heilbrigðisþjónustu sem lög og reglur um fanga segja til um. Grunnheilbrigðisþjónusta í fangelsum ríkisins er almennt talin vera í góðu horfi og er henni ágætlega sinnt af viðeigandi heilbrigðisstofnunum sem eru á ábyrgðarsviði velferðarráðuneytisins. Hins vegar hefur geðheilbrigðisþjónustan í fangelsum sætt opinberri gagnrýni og staðan í dag er í meginatriðum þessi. Nú er verið að setja aukinn kraft í þá vinnu að leita úrræða fyrir þessa einstaklinga, t.d. með því að tryggja aðgengi geðsjúkra fanga að geðheilbrigðisþjónustunni og blasir við að það er ekki gott ástand að enginn geðlæknir sé starfandi á Litla-Hrauni, það þarf ekki að taka það fram. Við höfum jafn miklar áhyggjur af því og aðrir, það er auðvitað ástand sem ekki er viðunandi og á því þurfum við að finna lausn.
Við erum að tala um fanga sem eru mjög alvarlega sjúkir og sú þjónusta sem þeir þurfa á að halda og við höfum reynt að veita hefur verið gagnrýnd. Við þurfum að tryggja að þeim séu veitt sérhæfðari úrræði. Til greina kemur að vista þá fanga í hinu nýja fangelsi á Hólmsheiði en einnig er til umræðu að útbúa sérstaka aðstöðu fyrir þá í núverandi gæsluvarðhaldsálmu á Litla-Hrauni, að þar verði sérstök sjúkradeild þegar Hólmsheiði kemst í gagnið, en ekki er búið að taka endanlega ákvörðun um það. Það koma líka upp sjónarmið sem þurfa önnur og sérhæfðari úrræði en það verður að ráðast svolítið af því hvernig þessum skipulagsmálum er háttað, við sjáum það betur þegar við vitum hvernig verður með fangelsið á Hólmsheiði.
Það er rétt hjá hv. þingmanni að umboðsmaður Alþingis hefur bent á það í drögum að skýrslu frá 2013 að sú tilhögun að vista alvarlegan geðsjúkling í fangelsi, að minnsta kosti ef fanga er ekki tryggð viðeigandi læknisþjónusta, kunni að ganga nærri því að teljast brot á fyrirmælum 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrárinnar og, eins og hv. þingmaður nefndi, 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Að sjálfsögðu verðum við að líta til þeirra athugasemda og við gerum það. En það er hins vegar rétt að vekja athygli á því í þessu sambandi að það er ekki fangelsisyfirvalda að ákveða hvort fangi skuli vistaður á geðdeild eða ekki. Ef einstaklingur er dæmdur í óskilorðsbundið fangelsi ber lögum samkvæmt að fullnusta dóminn, en það er síðan læknisfræðilegt mat geðlækna hvort rétt sé að vista geðsjúkan fanga á geðdeild eða hvort hægt sé að veita þjónustuna í fangelsi. Heimilt er samkvæmt lögum að vista fanga tímabundið á heilbrigðisstofnun allan refsitímann. Við verðum að koma samspilinu milli innanríkisráðuneytisins, vegna skyldu okkar að fullnusta refsingar, og velferðarráðuneytisins í fastari skorður og eins samspilinu milli geðlæknisfræðinnar og þess að þarna er um að ræða einstaklinga sem þurfa vegna refsinga að fullnusta dóma sína.
Aðalatriðið í mínum huga er að fangar fái þá heilbrigðisþjónustu sem þeir þurfa á að halda og okkur ber að veita. Alvarlega geðsjúkir fangar eiga rétt á viðeigandi heilbrigðisþjónustu á heilbrigðisstofnun eða í fangelsi með sérhæfðu starfsliði. Það er það verkefni sem blasir við og síðan er það okkar núna að finna einhverjar leiðir til að uppfylla það.
