verslun með áfengi og tóbak o.fl.
Virðulegur forseti. Ég hef verið að hugsa það svolítið hvernig ég ætti að búa mig undir þessa umræðu og ákvað að skrifa ekki neitt heldur hripa niður einhverja punkta sem ég hef heyrt í dag. Mér finnst þetta að mörgu leyti góð umræða en mér finnst hún samt oft á svolitlum villigötum vegna þess að mér finnst hún vera í þessum þingsal, alla vega það sem ég heyri, frekar einfölduð mynd af mannlegu eðli. Mikið er talað um aðgengi og í næstu setningu er talað um vöruúrval og miklar áhyggjur af lýðheilsu en á sama tíma eru miklar áhyggjur af því að vöruúrval muni breytast og minnka.
Ég held að það séu fáir hlutir í lífi mínu sem hafa haft jafn mikil áhrif á mig og áfengi og áfengisneysla annarra og að einhverju leyti áfengisneysla sjálfrar mín. Ég tók þá ákvörðun næstum upp á dag fyrir tveimur árum að hætta að neyta áfengis. Fyrir því voru margar ástæður. Ég held að það sé ein besta ákvörðun sem ég hef tekið fyrir mig og líf mitt en hún er að sama skapi mjög persónuleg. Ég hefði ekki, held ég, þrátt fyrir alla mína reynslu og tengingar mínar við áfengi getað tekið það inn sem einhver annar sagði mér um það mál, ekki frekar en allir þeir alkóhólistar sem ég hef reynt að taka á eintal, reynt að fá símtal við, reynt að taka á vídeófund eða reynt að taka á með einhverjum hætti frá því ég var mjög lítil um það að áfengisneysla þeirra væri komin úr böndunum. Þetta er mjög flókið ferli og flókið viðfangsefni, þ.e. áfengið, og það sem ég á hvað erfiðast með að sætta mig við í þessari umræðu er af hverju ríkisvaldið ætti að vilja selja borgurum sínum eitur. Í mínum huga er áfengi eitur. Mér finnst það ekki samræmast þeirri hugmynd sem við höfum síðan; að hafa á sama tíma svo ofboðslega miklar áhyggjur af hvað tekur við og hvað kemur til baka til okkar eftir alla þessa áfengisneyslu, eða litlu eða hvernig sem það er, sem kemur oftast í gegnum heilbrigðiskerfið eða félagslega kerfið. Af hverju eigum við þá á sama tíma að vera að selja fólki þá vöru undir yfirskrift þess að við séum betur til þess fallin og að ÁTVR standi sig svo vel í samfélagslegri ábyrgð? Mér finnst þetta að mörgu leyti búa til falska mynd um það sem á sér stað. Ég hef mikla trú á því að ef við færum okkur á annan stað og færum sölu áfengis í matvöruverslanir eða þær verslanir sem hafa áhuga á að selja þennan varning gætum við í leiðinni fært þá umræðu á einhvern annan stað vegna þess að mér finnst við oft í daglegu tali og fólks á milli vera að tala um áfengi sem annað en það er. Áfengi er vissulega eiturefni. Á fólki sem neytir áfengis verður persónuleg breyting, hvort sem það er lítil eða mikil og það er ekki fært um að keyra eða gera mjög marga hluti sem það annars er fært um að gera sem þýðir að það er búið að eitra líkama sinn með einhverju efni.
En það eru mjög margir sem kjósa að gera það. Það er í alvörunni ekkert sem fær manneskju sem vill gera það, sama af hvaða ástæðum, til að gera það ekki. Ég hef setið andspænis fólki þegar allt í lífi þess ætti að geta sagt því að áframhaldandi áfengisneysla væri ekki gáfuleg en það eina sem það vill gera er að halda áfram að drekka. Mér finnst við ekki vera að tala um þann vanda eða hvað þá þann menningarlega vanda sem hlýst af áfengisneyslu. Ég held að það sé að mörgu leyti vegna þess að samband okkar við áfengi er mjög brenglað. Í aðra röndina erum við að tala um eitthvað sem er hættulegt og varhugavert en í hina röndina hinn glaðbeitta starfsmann ÁTVR sem réttir manni vínflöskuna með steikinni sem er allt saman gott og blessað, en þetta er samt sem áður ríkisbatterí. Þetta er eitthvað sem við erum í sameiningu að halda uppi og halda úti og mér finnst það persónulega ekki rétt.
Ég held að við ættum frekar að verja fjármunum, orku og athygli okkar í að takast á við áfengi og umræðu um áfengi eins og það er í raun en ekki bara út frá einhverjum vangaveltum okkar um að ef við breytum þessu muni allt fara á hliðina. Við ráðum ekkert við áfengið í dag eins og það er. Það er fullt af fólki sem ræður ekki við áfengisneyslu sína. Ég hef ekki þá trú að það að færa söluna á áfengi muni kollvarpa þeim veruleika. Ég held hins vegar að við munum geta betur verið heiðarlegri í þeirri umræðu um þá vöru sem um ræðir.
Þar fyrir utan erum við sem samfélag búin að taka ákvörðun um að áfengi sé samþykkt í samfélaginu. Þá velti ég líka fyrir mér öllum öðrum ánetjanlegum neysluvörum eins og fíkniefnum. Af hverju erum við að setja áfengi í þennan búning? Það er fullt af fíkniefnum sem alls konar rannsóknir hafa sýnt að hafi auðvitað sljóvgandi eða hugbreytandi áhrif á líkamann en eru kannski ekkert minni, verri eða öðruvísi en áfengi.
Fyrir mér ættum við þá bara að hafa fíkniefnaverslun ríkisins líka og sjá hvert það leiðir okkur.
Mér finnst þessi umræða heilt yfir ekki alveg ná utan um þetta enda erfitt að ná utan um margbreytileika mannlegs eðlis. Í grunninn er áfengi fyrir mér persónulega þess eðlis að það hefur veruleg áhrif á fólk og þess vegna er ekkert skrýtið að þessi umræða fari fram, að margir hafi áhuga á henni og vilji tala um þetta. Svo finnst mér eitt svolítið skrýtið, ég hef líka heyrt að enginn hafi áhuga á þessu, þetta sé ekki stóra hitamálið í kjördæmunum og eitthvað svoleiðis. Auðvitað er það ekki en það að gera svona breytingar mun hafa einhver áhrif, en ég trúi því einlæglega ekki að það muni færa okkur á einhvern stað sem er verri eða annar en sá staður sem við erum á. En ég hef trú á því að umræðan geti leitt okkur á þann stað að við förum að tala um þessa hluti eins og þeir eru en ekki eins og við séum komin á einhvern stað þar sem við höfum rosalegt kontról á þessu. Svo finnst mér bara heilt yfir vera mjög mikil forræðishyggja í því sem hér er talað um. Hún birtist í því eins og við munum ráða við eitthvað sem ég tel okkur ekkert ráða við.
Mér finnst það ekki vera hlutverk þessarar samkomu hér að setja á fót hluti sem gefa falskt öryggi. Það finnst mér til dæmis verslun eins og ÁTVR gera í dag. Mér finnst við frekar eiga að setja fókus okkar á að opna hluti, við eigum að setja fókusinn á að styrkja þá sem þurfa á aðstoð að halda, t.d. varðandi sálfræðiaðstoð, aðstoð aðstandenda alkóhólista og takast á við mjög víðfeðman vanda sem því fylgir.
Hv. þm. Willum Þór Þórsson fór yfir tengsl til dæmis tekna og ofneyslu áfengis. Það eru margir slíkir þættir sem skipta mjög miklu um það hvernig áfengi fer í fólk. Á endanum stendur þetta alltaf og fellur með manneskjunni sjálfri og því umhverfi sem hún er í. Ef við búum til þann kúltúr að það séu bara örfá frávik frá að manneskjur missi tökin og leiðist út í einhverja vitleysu í áfengi en annars séum við hin í kúltíveraðri, verndaðri ríkisdrykkju þá finnst mér það einfaldlega ekki vera rétt.
Mér finnst frekar að það eigi þá að vera á ábyrgð þeirra sem vilja selja þessa vöru. Auðvitað verður það alltaf á ábyrgð ríkisins og okkar sem samfélags að grípa þá sem fara á óæskilegar brautir. En það er svo margt annað sem spilar þar inn í en nákvæmlega bara áfengi. Það hefur veruleg áhrif á hvar maður endar en það eru margir aðrir þættir sem þarf að huga að þar.
Ég mundi vilja sjá frumvarpið koma til atkvæðagreiðslu. Ég veit að það vekur upp margar sterkar og miklar tilfinningar en ég held að það sé að mörgu leyti mjög hollt því að ég held að við mörg hver, og ég tala þá út frá sjálfri mér, ég átti í langan tíma í mjög brengluðu sambandi við áfengi þar sem mér fannst eins og mér yrði að finnast það meira töff en það var. Nú er ég laus við það í dag, mér finnst áfengi vera eitur og ég stend mjög stolt við þá fullyrðingu, en það breytir því ekki að ég breyti ekki neinum öðrum. Það er fullt af fólki sem mun neyta áfengis og gerir það af sínum eigin ástæðum, en ég held að það sé ekki peninganna og orkunnar virði að búa til einhverja umgjörð utan um þá neysluvöru sem veitir falskt öryggi, og plús það held ég að taka mætti marga aðra þætti inn í ríkisverslun. Ég gæti nefnt mörg önnur fíkniefni. Svo væri hægt að taka inn sykurverslun ríkisins og halda endalaust áfram.
