tekjuskattur o.fl.

Herra forseti. Við höfum verið, nokkrir þingmenn stjórnarandstöðunnar, æðiáhyggjufull og ósátt við meðferð þessa máls. Ég talaði áðan í fyrri ræðu minni um hraðann í málinu. Þann 7. október var málið sent út til umsagnar, það mál sem veitir frekari ívilnanir á afsláttarleiðinni, leið stöðugleikaframlagsins. Umsagnarfresturinn sem var gefinn var sex dagar, til 13. október. Og inn skiluðu umsögnum slitastjórnir, Samtök fjármálafyrirtækja og ríkisskattstjóri.

Fyrst þann 28. október, eða hálfum mánuði síðar og viku héðan í frá, sem sagt fyrir einni viku en tveimur vikum eftir að umsagnarfrestur um málið var liðinn, var kynning um áhrifin af undanþágum til slitabúa viðskiptabankanna þriggja. Það var eftir samráð Seðlabankans við fjármálaráðherra og kynningu í ríkisstjórn og ráðherranefnd um efnahagsmál. Veigamikill þáttur málsins kom því ekki fram fyrr en löngu eftir að umsagnarfrestur var liðinn. Til dæmis var bæði Bankasýslunni og Landssamtökum lífeyrissjóða boðið upp á að skila inn umsögn. Þau skiluðu ekki inn umsögn.

Ég velti því fyrir mér hvort Landssamtök lífeyrissjóða, eftir að hafa séð þessa kynningu og áttað sig á hvernig á að ljúka málinu og eftir allar þær miklu breytingartillögur sem hafa komið fram, vildu ekki hafa eitthvað um málið að segja. Ég sem einn af eigendum þeirra sjóða vona svo sannarlega að lífeyrissjóðirnir velti vöngum yfir málinu. En umsagnarfrestur var löngu liðinn og málið er núna, 5. nóvember, komið í 2. umr. og mjög lítið hefur verið fjallað um það á opinberum vettvangi hvernig áhrifin verða af stöðugleikaframlögunum. Ég vil leyfa mér að fullyrða að málið sé það flókið að það sé ekki aðgengilegt nema fyrir þá sem hafa djúpan og mikinn skilning á því, og sem hafa lesið sig í gegnum 30 síðna skýrslu Seðlabankans þar sem þarf virkilega að beita allri sinni athygli til að reyna að sjóða saman hvað í þessu felist. Og ekki eru allar forsendur skýrar.

Við þingmenn höfum spurt ýmissa spurninga í ljósi þess að við erum að tala um gríðarlega hagsmuni fyrir íslenskt þjóðarbú og velt fyrir okkur hvort áhrifin á greiðslujöfnuð þjóðarbúsins verði ásættanleg eða hvort of mikil áhætta sé í þessu fólgin. Þar spyrjum við: Af hverju var ekki óháður aðili fenginn til að meta virði bankanna? Hér er talað um nafnverð, sem leidd hafa verið rök að að sé algjörlega óraunhæft. Við spyrjum: Hver er áætlunin um frekari losun hafta fyrir lífeyrissjóðina, fyrirtæki og heimili? Það sem lesa má út úr þessum gögnum er að í raun sé verið að slá frestun afnáms gjaldeyrishafta á frest fyrir alla nema erlenda kröfuhafa og að lífeyrissjóðirnir fái örlítinn glugga. Mér finnst þetta stóralvarlegt mál. Ég fór yfir það í fyrri ræðu minni.

Við bindum í lög að fólk verði að greiða inn í þessa sjóði. Svo virðist sem hlutdeild launa inn í þessa sjóði eigi að aukast og við getum ekkert sagt um hvað verður um fjárfestingarmöguleika lífeyrissjóðanna á næstu árum. Ég teldi eðlilegt að málið fengi á milli umræðna umsögn Landssamtaka lífeyrissjóða um áhrifin af þessu öllu saman.

Við vitum ekkert hvað fór á milli Seðlabankans, fjármálaráðuneytis og kröfuhafa. Það er ekki auðvelt að lesa í það hvernig kröfuhafarnir munu koma út úr þessu. Ég vil vita hvort þetta er sá góði díll sem manni sýnist, og vefengi að það sé rétt að þeir eigi að fá sérstaka vildarmeðferð umfram almenning á Íslandi. Lesið hefur verið út úr þessu að það sé um 450 milljarða afsláttur frá skattaleiðinni. Rétt væri að leggja fram gögn sem sýni okkur samanburð á þeim leiðum þannig að við getum skoðað það almennilega. 450 milljarðar eru engin smásumma. En þetta þurfum við að sjá og geta metið.

Eins og fram hefur komið í máli okkar í dag er eðlilegt að í samningaleið, sem dregur úr ákveðinni óvissu, sé við hæfi að veita einhvern afslátt, en það verður að vera innan eðlilegra marka. Við höfum enga tilfinningu fyrir að svo sé og tortryggni okkar er mikil í málinu.

Við viljum líka fá ítarlegri greinargerð um hvort afsláttarleiðin sé örugglega öruggari en skattaleiðin. Ég man að þegar ég tók þátt í atkvæðagreiðslu var mjög afdráttarlaust að þetta ætti að vera örugg leið og algjörlega í samræmi við lög og stjórnarskrá.

Ein mjög góð spurning, sem er samviskuspurning til ráðherra í núverandi ríkisstjórn: Af hverju er framsetningin ekki skýrari? Bara framsetningin ýtir undir tortryggni.

Ég vil líka vita hvort ríkisstjórnin hafi með einhverju móti svarað gagnrýni Indefence á frestun vandans. Ég mundi vilja sjá einhvers konar greinargerð þar sem þeim áhyggjum væri svarað.

Herra forseti. Mér finnst ég sett í algjörlega óþolandi stöðu. Mér finnst ég ekki fá svör við spurningum um ýmis áhrif sem sú leið sem frumvarpið stuðlar að um stöðugleikaframlagið mun hafa almennt á íslenskt efnahagskerfi. Ég vara við því að ef við í blindni samþykkjum frumvarpið, án þess að vita um frekari áætlanir um losun hafta og fá mat frá lífeyrissjóðunum um áhrifin á þá, þá séum við að rýra verðmæti lífeyrissjóðanna fyrir þær kynslóðir sem nú eru að greiða í þá til að safna sér fyrir lífeyri með hlutdeild af launum sínum, og við séum að ýta undir bólumyndun í íslensku hagkerfi. Það er margt sem bendir til þess að hún sé nú þegar hafin. Þar vara ég við bólumyndun á hlutabréfamarkaði og húsnæðismarkaði.

Það eru rétt um sjö ár síðan húsnæðisbóla og hlutabréfabóla sprungu ásamt ýmsu öðru sem gerðist á þeim tíma í hruninu, en það leiddi til gríðarlegs tjóns fyrir almenning og fyrirtækin á Íslandi. Mér finnst að við þingmenn eigum að sýna meiri ábyrgð en svo að við samþykkjum með bundið fyrir augun að leggja í slíka hættuför að nýju.