stefna og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum til fjögurra ára.
Virðulegur forseti. Ég tek undir með öðrum hér sem hafa talað um að þetta plagg og þessi stefna sé mikið fagnaðarefni. Ég meina það í fullri alvöru vegna þess að oft kemur maður hérna upp og byrjar kannski að fagna einhverju bara af því að það fagna allir einhverju, en þetta gleður mig virkilega vegna þess að fátt varð ég meira tilfinnanlega vör við í vinnu minni sem varaformaður velferðarráðs Reykjavíkurborgar í tíð síðasta meiri hluta en að það vantaði upp á stefnumörkun í málefnum geðfatlaðra og fólks með ýmiss konar geðraskanir. Það vantaði mjög mikið upp á heildstæða stefnumótun í þeim málaflokki og það hefur orðið honum til mikilla trafala í langan tíma. Mörg af þeim vandamálum sem komu upp voru oft einhvers konar bitbein á milli ríkis og sveitarfélaga um hver átti að gera hvað og hvernig átti að gera það. Sem betur fer er tekið á mörgum af þeim þáttum í þessu plaggi hérna.
Það er eitt sem mig langaði að lyfta svolítið upp og tala um hér og finnst mjög mikilvægt að rati inn í þessa stefnu með einhverjum hætti, en það eru málefni tvígreindra eða þeirra sem glíma við geðraskanir og fíknisjúkdóma. Það er sá hópur sem er hvað erfiðast að greina vegna þess að fíknin tekur svolítið yfir ýmislegt annað og þá er erfitt að greina fólk með undirliggjandi geðsjúkdóma. Þar af leiðandi fær þetta fólk ekki viðeigandi þjónustu. Þetta er einmitt sá hópur sem er hvað mest áberandi í þeim hópi sem telst til heimilislausra. Reykjavíkurborg hefur reynt að sinna honum vel að mínu mati þótt auðvitað megi alltaf gera betur, en hún hefur um langa hríð verið ein að sinna því þótt útigangsmenn komi ekki bara úr Hlíðunum eða Grafarvogi, þeir koma alls staðar að af landinu. Mig mundi langa til þess að sjá kveðið á um þetta með skýrari hætti af því að geðraskanir og geðsjúkdómar leiða oft af sér fíknisjúkdóma eða fíknisjúkdómar leiða af sér geðræn vandamál. Þannig að þetta er náskylt og þessi hópur þarf oft mikla þjónustu. Ég vil nefna í tengslum við það að í þessari stefnu er sérstök áhersla lögð á unglinga og börn, að það er hópur framheilaskaðaðra, oftast ungra manna af einhverjum sökum sem ég kann ekki að skýra, sem fær í dag undir engum kringumstæðum nægilega góða þjónustu. Þessu fylgja oft miklar geðraskanir og mikil geðræn vandamál og ofan í það koma fíknisjúkdómar. Ég hvet til þess að þetta verði tekið inn í vinnu nefndarinnar með skýrari hætti.
Mig langaði að öðru leyti að lyfta svolítið upp því sem ég tel vera gott hérna og það er áherslan á börn og fjölskyldur. Geðsjúkdómar eru í eðli sínu þannig að þeir hafa lamandi áhrif á fjölskylduna alla. Það er ekki síst börn og skyldmenni þeirra sem glíma við geðsjúkdóma sem þurfa líka mikla hjálp. Þar langaði mig einmitt að benda á Geðheilsustöð Breiðholts sem er getið í þessu plaggi sem er mjög mikilvægt og gott verkefni. Breiðholtið var það hverfi í Reykjavík þar sem flestar bráðainnlagnir á geðdeild áttu sér stað en eins og fram hefur komið hér í umræðunni hefur þeim fækkað um 28% eftir að þetta verkefni fór af stað í Breiðholti. Ef við lítum bara á kostnaðinn þá sparast þarna gríðarlegur kostnaður, svo ekki sé talað um aukin lífsgæði þeirra sem eiga í hlut því það er verið að hjálpa fólki til sjálfshjálpar og hjálpa fjölskyldum við að takast á við afleiðingar sjúkdómsins og áskoranir daglegs lífs sem fylgja því að lifa við geðsjúkdóm í lengri eða skemmri tíma.
Annað sem mér finnst mjög mikilvægt er að mér finnst hér skýrt að orði kveðið um að það eigi að eyða biðlistum á BUGL. Ég vona bara að því fylgi sú fjárveiting sem þarf og þar vil ég taka undir orð hv. þm. Brynhildar Pétursdóttur um fjárveitinguna sem þessu fylgir. Erum við að biðja starfsfólk um að hlaupa hraðar? Ef svo er þá er ég ekki hrifin af því vegna þess að þar held ég að sé mikið álag á starfsfólk og mikið um útbrunna starfsmenn, eðlilega. Þar er oft verið að glíma við mjög erfið mál þar sem þarf að taka alla fjölskylduna inn í vegna þess að þar er verið að eiga við börn.
Í því samhengi langaði mig líka að lyfta upp málefnum barna með alvarlegar geðraskanir og þroskaraskanir. Ég spurði hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra um þjónustu við alvarlega þroskaskert og geðröskuð börn og unglinga. Í svarinu kemur fram að þessi málaflokkur hafi ekki verið fjármagnaður með yfirfærslu málaflokks fatlaðra til sveitarfélaga og að það standi til bóta í komandi fjárlagafrumvarpi. Ég held það standi ekki á fjárveitingavaldinu að bæta það upp, vegna þess að komið hefur í ljós eftir flutninginn að þessi þjónusta var fullkomlega vanfjármögnuð. Það þarf að bæta þar í.
Svo vil ég líka nefna skimun eftir þunglyndi og kvíða í 9. bekk sem hefur verið gerð í Breiðholti og skilað miklum árangri og dregið mjög úr greiningum. Ég heyrði einhvers staðar fleygt tölum um að það væri í kringum 50% sem er auðvitað ekki bara afleiðing þessarar skimunar heldur fleiri þátta líka. En í þessu kemur vel fram að mannlegu hlutirnir sem gerðir eru í kerfinu okkar eins og að þjónusta fólk þar sem það er statt hverju sinni skipta gríðarlega miklu máli. Þótt þeir kunni kannski að kosta mikið til að byrja með þá draga þeir úr kostnaði annars staðar. Þessi heildræna hugsun í því að hjálpa fólki til sjálfshjálpar hvar sem það er statt hverju sinni er gríðarlega mikilvæg. Þess vegna finnst mér mjög mikilvægt að við gleymum ekki fíknihliðinni á geðsjúkdómum, hvort sem fíknisjúkdómar koma í kjölfar geðsjúkdóma eða öfugt.
Annað sem ég vildi nefna er örorka og geðsjúkdómar. Ég greini það ekki alveg í þessu plani hvernig hugað er að því að laga örorkukerfi okkar þannig að fólk festist ekki á örorku, þ.e. ef það glímir við geðsjúkdóma í einhvern ákveðinn tíma. Ég hef ósjaldan heyrt frá fólki sem glímir við þessa sjúkdóma að það er tilhneiging til að fara á örorku og þora ekki út úr því kerfi aftur því þá missi það bætur og þar af leiðandi lífsviðurværi sitt. Það er vont kerfi vegna þess að það hvetur fólk ekki til sjálfshjálpar og hvetur það ekki til þess að standa á eigin fótum. Þessir sjúkdómar eru oft þannig að þeir koma í einhvers konar bylgjum og fara, svo koma þeir aftur. Kerfið okkar þarf að laga sig að því en ekki fólkið að því kerfi sem við erum búin að setja upp.
Annars ítreka ég að ég vænti þess að gerðar verði enn þá betri viðbætur við þetta plagg í vinnu velferðarnefndar, en ég þakka kærlega fyrir og þakka hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur sérstaklega fyrir að hafa lagt málið fram á sínum tíma og það gleður mig mjög að þessi stefna sé að líta dagsins ljós.
