fjárlög 2016.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar og breytingartillögum sem hæstv. forseti las upp, en þess ber að geta í upphafi að undir þetta nefndarálit skrifa auk mín hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hv. þm. Haraldur Benediktsson, hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, hv. þm. Páll Jóhann Jóhannsson og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason.

Ásamt þeim breytingartillögum sem forseti fór yfir liggur fyrir breytingartillaga frá allsherjar- og menntamálanefnd sem kveður á um hverjir séu á þeim lista sem hljóta heiðurslaun listamanna samkvæmt ákvörðun Alþingis, samanber lög nr. 67/2012, sem finna má á þskj. 592 og liggur frammi í lessal.

Fjárlaganefnd hefur haft frumvarpið til umfjöllunar eftir að málið gekk til hennar 11. september sl. Nefndin hefur haldið fjölda funda um málið og kallað fjölmarga gesti á sinn fund. Þar má nefna fulltrúa 42 sveitarfélaga, fulltrúa nokkurra landshlutasamtaka sveitarfélaga og fulltrúa allra ráðuneyta, Hagstofunnar, Ríkisendurskoðunar, Sambands íslenskra sveitarfélaga o.fl.

Það er afar ánægjulegt að tekjur ríkisins aukast og þriðja árið í röð stefnir í hallalausan ríkisrekstur, sem er mikill áfangi sem náðst hefur eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Tekjuaukningin hefur verið nýtt til þess að auka framlög til grunnþjónustu. Nokkuð hefur áunnist í þeim efnum þar sem ríkissjóður er nú rekinn hallalaus, sem er grundvallaratriði, en nokkuð er í land með að hefja niðurgreiðslu skulda og vaxtakostnaður er áfram þriðji útgjaldasamasti málaflokkurinn á eftir heilbrigðismálum og almannatryggingum. Að áliti meiri hlutans er því full ástæða til að beita aðhaldi á gjaldahlið fjárlaga og nýta uppganginn í atvinnulífinu og þar með auknar ríkistekjur til þess að niðurgreiðslur skulda geti orðið algert forgangsatriði á næstu árum. Einnig verður að forgangsraða í ríkisrekstri.

Í nefndaráliti meiri hlutans koma fram áherslumál sem snúa að ríkisrekstri og varða nokkra lykilþætti, svo sem tillögur hagræðingarhóps ríkisstjórnarinnar og þar með sameiningu ríkisstofnana og þróun ríkisrekstrarins á komandi árum. Einnig er lýst áhyggjum af þróun mála við lagasetningu þegar samþykkt eru ákvæði sem eru íþyngjandi fyrir rekstur sveitarfélaga eða setja stóraukið eftirlit á aðila á markaði án þess að fjármagn fylgi að sama skapi.

Það er einnig hægt að hafa áhyggjur af því að í seinni tíð hafa farið í gegnum þingið mál sem eru ekki kostnaðargreind. Eitt slíkt fór í gegnum þingið í síðustu viku þar sem verið er að senda óútfylltan víxil á ríkissjóð og ekki sér fyrir endann á þessu þegar frumvörp eru ekki kostnaðargreind. Er það mat þeirrar sem hér stendur að kostnaðargreina þurfi öll frumvörp og þingsályktunartillögur, sama hvort þær koma frá meiri hluta eða minni hluta, þ.e. þingmanni í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég er að vísa til þess að ef þingmenn gætu farið að skoða vel og íhuga lagaskrifstofu Alþingis, sem ég hef lagt fram sex sinnum í þinginu, væri þetta vandamál úr sögunni og mundi sjálfkrafa fara fram kostnaðarmat þegar lagaskrifstofa þingsins væri orðin öflug, því að hún á að skera úr um t.d. gildi frumvarpa og þingsályktunartillagna og hvort þær standist stjórnarskrá og alþjóðasamninga. Það er löngu orðið tímabært að slíkt kostnaðarmat sé líka gert við þingmannamál, því að það er eðlilega krafa þingsins að þingmannamál séu tekin hér fyrir og afgreidd til samþykktar eða synjunar.

Núverandi fjárlaganefnd hefur lagt mikla áherslu á að stofnanir ríkisins stórauki útboð og beiti hagkvæmustu leiðum við öll innkaup. Sérstaka umfjöllun er að finna um stefnumörkun samgönguframkvæmda, þróunaraðstoð og hafnarframkvæmdir. Loks er vakin athygli á þróun lífeyrisskuldbindinga ríkissjóðs sem hækkar ár frá ári og að öllu óbreyttu verða B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og Lífeyrissjóður hjúkrunarfræðinga uppurin árið 2027 sem kallar á 20 milljarða kr. árleg útgjöld í tíu ár þaðan í frá áður en þau fara aftur lækkandi.

Meiri hlutinn bendir á að uppsöfnuð fjárfestingarþörf í innviðum, svo sem samgöngumannvirkjum, og breytt aldurssamsetning þjóðarinnar kalli á aukin útgjöld í öldrunarþjónustu. Einnig er lögð minni áhersla hérlendis á framlög til háskóla en í þeim löndum sem við berum okkur helst saman við. Þetta kallar líka á forgangsröðun.

Meiri hlutinn gerir breytingartillögu við tekjuáætlun frumvarpsins sem nemur rúmum 4,2 milljörðum til hækkunar tekna og einnig breytingartillögu við sundurliðun 2, þ.e. fjármál ríkisaðila í A-hluta, sem nemur rúmum 8,8 milljörðum til hækkunar gjalda. Á rekstrargrunni verða því heildartekjur ársins rúmir 700 milljarðar og gjöldin verða um 690 milljarðar. Heildarafkoman verður því þannig að afgangur verður tæpir 11 milljarðar, sem er rúmlega 4,5 milljörðum lægra en gert var ráð fyrir í frumvarpinu.

Þess ber að geta, virðulegi forseti, að meiri hlutinn skoðaði það og var með tillögur um að hækka arð Landsbankans svo að frumvarpið gæti farið á jöfnu inn í þessa umræðu. Reiknaður var út fyrir meiri hluta fjárlaganefndar hugsanlegur arður af Landsbankanum inn í fjárlagavinnuna og byggðist það á níu mánaða uppgjöri Landsbankans. En það ber að segja frá því að embættismenn í fjármálaráðuneytinu ráðlögðu fjárlaganefnd frá því, þess vegna er útkoman slakari en raun ber vitni.

Tekjurnar í þessum breytingartillögum hækka í heild um 4,2 milljarða. Skatttekjur hækka samtals um 5,3 milljarða og munar þar langmest um 5,5 milljarða hækkun virðisaukaskatts. Grunnáhrif af hækkun á tekjuáætlun ríkisins 2015 hafa mest áhrif á endurmatið. Á árinu 2015 er um að ræða hækkun á grundvelli gagna um álagningu virðisaukaskatts á fjórða tímabili, þ.e. júlí–ágúst, innheimtugagna fram til miðs nóvember og nýjustu hagvísa um þróun innlendrar eftirspurnar. Helstu þjóðhagslegar forsendur sem skipta máli fyrir endurmat á áætlun ársins 2016 eru einkaneysla og verðbólga. Nú er talið að einkaneysla aukist meira en verðbólga verði minni en áætlað var í fyrri þjóðhagsspá og er það gleðiefni að spáð er að verðbólgan verði minni á árinu 2016 en gert var fyrir.

Á gjaldahlið er nú áætlað að hækkunin verði um 8,8 milljarðar kr. af margvíslegum tilefnum. Það sem þyngst vegur er endurmat á launagrunni fjárlaga vegna áhrifa kjarasamninga sem leiða til tæplega 5 milljarða kr. hækkunar. Reyndar vegur á móti á þeim lið að verðbólguspá er lækkuð bæði fyrir árið 2015 og í nýrri spá fyrir árið 2016 þar sem nú er gert ráð fyrir að hækkunin milli ára verði 3,2% og lækki um 1,3% frá frumvarpinu. Samtals breytast verðlagsforsendur úr 3,8% í 2,2% og lækka því gengis- og verðlagsbætur um 2,3 milljarða kr. vegna þessa. Nettóáhrif launa-, verðlags- og gengisbreytinga eru því 3 milljarðar kr. til hækkunar.

Af öðrum breytingum vega þyngst margvíslegar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar, samtals að fjárhæð 4,9 milljarðar kr. Þar af eru 1 milljarður kr. til aðstoðar við hælisleitendur og flóttafólk og gerð er tillaga um 840 millj. kr. í tímabundið átak til að stytta biðlista eftir tilteknum aðgerðum í heilbrigðiskerfinu, svo sem kransæðaþræðingum, liðskiptaaðgerðum og augnsteinaaðgerðum. Einnig er lagt til 490 millj. kr. framlag til uppbyggingar innviða á ferðamannastöðum og 400 millj. kr. til að efla almenna löggæslu, 250 millj. kr. tillaga til aðgerða í loftslagsmálum og 280 millj. kr. er ætlað að renna í hið stórkostlega rannsóknarverkefni um lifrarbólgu C, sem eins og fram hefur komið er að verðmæti 10 milljarða kr., en ríkissjóður þarf einungis að inna af hendi 450 milljónir 2016, 2017 og 2018 og útrýma þar með lifrarbólgu á Íslandi.

Virðulegi forseti. Mér finnst að samningurinn sem ríkið og Landspítalinn náðu hafi fengið allt of litla athygli miðað við mikilvægi hans. Þarna er um tímamótasamning að ræða og er það mikið ánægjuefni að þessi samningur skuli vera kominn á og til framkvæmda og að ríkið leggi hér fyrsta framlag sitt inn í samninginn. Þar af leiðandi sparar hann á móti mikinn lyfjakostnað fyrir ríkið til þeirra aðila sem þurftu að vera á þessum lyfjum, fyrir utan það að þau lyf voru ekki nógu góð. Bent var á það í haust sem dæmi, og meira að segja var höfðað dómsmál vegna þessa, að til langs tíma hafi aðilar sem eru með þennan sjúkdóm þurft að fara í líffæraígræðslu sem nam þá um 100 milljónum á hvern einstakling. Þarna er því um augljósan ávinning að ræða öllum til hagsbóta og mest þeim til hagsbóta sem hafa þennan sjúkdóm, vegna þess að þetta leiðir af sér að lífsgæði þeirra verða allt önnur og framtíðarhorfur líka. Auk þess er þetta fólk á vinnumarkaði áfram þannig að þessi samningur hefur gríðarlega mikil hliðaráhrif. Ég tek fram að ég er ánægðust fyrir hönd þeirra sem eru með þennan sjúkdóm og með það að Ísland muni jafnvel verða fyrsta ríki í heimi til ætla að losna við lifrarbólgu C og útrýma henni í eitt skipti fyrir öll.

Lagt er til að 150 millj. kr. fari í húsafriðunarsjóð til að styrkja skipulag verndarsvæða í byggð og 150 millj. kr. til rannsókna á sviði ferðamála. Þá er gerð tillaga um 75 millj. kr. tímabundið framlag í þrjú ár til byggingar gestastofu Vatnajökulsþjóðgarðs á Kirkjubæjarklaustri. Aðrar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar vega minna.

Að auki leggur meiri hlutinn til að bætt verði við gjaldaheimildum í tilteknum málaflokkum. Þar má nefna nýjar 400 millj. kr. til hafnarframkvæmda og er sérstaklega fjallað um framkvæmdir á því sviði í álitinu. Þá leggur meiri hlutinn til að aðrar 400 millj. kr. fari til uppbyggingar á flugvöllum innan lands, að það verkefni haldi áfram sem meiri hluti fjárlaganefndar lagði til í fjárlögum fyrir 2015, því að við teljum að það sé mikilvægt vegna fjölgunar ferðamanna hér á landi og ekki síst fyrir þá sem búa á landsbyggðinni og þurfa að reiða sig á flug.

Við í meiri hlutanum leggjum jafnframt til 235 millj. kr. til Vegagerðarinnar. Við leggjum til að Fjarskiptasjóði verði veittar tímabundið 200 millj. kr. aukalega við það sem stendur í fjárlagafrumvarpinu til að hraða uppbyggingu fjarskiptainnviða utan markaðssvæða, sem er nánar getið um síðar í álitinu. Þarna erum við að tala um ljósleiðaraverkefnið sem er líklega sú mesta bót sem hefur verið farið í til þess að tengja alla við internetið. Það eykur lífsgæði þeirra sem búa úti á landi. Ferðamenn gera kröfu um að að komast á internetið nánast hvar sem er á landinu. Svo hefur verið bent á að þetta verður líka til þess að sporna gegn því að ungt fólk flytji úr dreifðum byggðum, þannig að þetta er afar gott verkefni og mjög framúrstefnulegt og er meiri hluti mjög ánægður með að hafa fundið svigrúm til þess að geta sett meira fé þarna inn svo að hraða megi uppbyggingu.

Meiri hlutinn gerir líka tillögu um 100 millj. kr. framlag til heilbrigðisstofnana, en svo eru hér ýmsar tillögur sem vega minna.

Á móti þessum tillögum frá ríkisstjórninni og meiri hluta fjárlaganefndar vegur að ýmis hagræn og kerfislæg útgjöld lækka. Þar munar mest um 490 millj. kr. lækkun til Lánasjóðs íslenskra námsmanna þar sem nýjum lánþegum fækkar og 350 millj. kr. lækkun til Atvinnuleysistryggingasjóðs þar sem atvinnuleysi er nú áætlað 2,9% í stað 3% áður. Það er mjög gleðilegt að atvinnuleysi sé enn að minnka hér á landi og þetta er eins og í umræðunni sem skapaðist um vaxtabætur og barnabætur áðan, þegar þessir bótaþættir eru settir inn í frumvörp hvers árs kemur í ljós síðar hvernig þróunin verður. Hér er lækkun á atvinnuleysistölum sem leiðir af sér að við setjum mínustölu í Atvinnuleysistryggingasjóð upp á heilar 350 milljónir.

Alltaf þegar þessir þættir lækka í fjárlagafrumvarpi hvers árs er það til merkis um betri afkomu í samfélaginu og til dæmis lækka vaxtabæturnar eðlilega vegna þess að fólk skuldar minna í húsnæði sínu. Vaxtabætur eru ekkert annað en skuldahvetjandi aðgerðir, að láta fólk skulda meira því að þá fær það hærri vaxtabætur, en þetta virðist sumum vera erfitt að skilja. Eins er það að þegar greiðslur í Atvinnuleysistryggingasjóð minnka telja sumir að það séu neikvæðar horfur, en svo er alls ekki, virðulegi forseti, það eru jákvæðar horfur.

Ég ætla að benda á að nefndarálitið er kaflaskipt. Ég ætla að fara yfir kaflaheitin til skýringar fyrir þá sem eru að fylgjast með umræðunni.

Fyrsti kaflinn ber heitið Umbætur í ríkisrekstri – hagræðingarhópur. Hér er líka kafli um innkaupa- og útboðsmál, kafli um þróunaraðstoð og um íþyngjandi löggjöf. Jafnframt er kafli um framlög til samgönguframkvæmda. Það er kafli um hafnarframkvæmdir, fjarskiptamál, þróun framlaga til heilbrigðismála, sérkafli um Landspítalann, um styrkveitingar og félagasamtök, um Ríkisútvarpið ohf., fjárhagsstöðu Íbúðalánasjóðs og í lokakaflanum eru útskýringar á hækkunum launa og lífeyrissjóðsskuldbindinga og hvaða áhrif þeir kjarasamningar höfðu sem gerðir voru við opinbera starfsmenn á árinu.

Mér gefst ekki tími til þess í framsöguræðu minni að fara í alla kaflana en ég ætla að fara í þá sem ég hef lagt hvað mesta áherslu á í fjárlagavinnunni í haust. Ég ætla að benda á kaflann um íþyngjandi löggjöf, sem vonandi einhverjum í stjórnarmeirihlutanum gefst betur færi á að fara í. Í honum vekjum við athygli á því að í störfum fjárlaganefndar hefur komið fram að margvísleg löggjöf leggur íþyngjandi byrðar á sveitarfélög, fyrirtæki og einstaklinga í rekstri án þess að afleiðingar þess séu greindar sérstaklega. Við tökum tvenns konar dæmi, annars vegar um það hvernig íþyngjandi löggjöf sem snýr að dýravelferð hafði gríðarlegar fjárhagslegar skuldbindingar í för með sér án þess að það væri skoðað að ráði áður en lagasetningin fór í gegnum þingið. Svo erum við með dæmi sem er mun umfangsmeira út frá fjárhagslegu sjónarmiði, og þá erum við að benda á dæmi um íþyngjandi löggjöf sem þingið setur sem skapar útgjaldaauka fyrir sveitarfélög án þess að þess sé getið, en það eru málefni fatlaðra. Farið er yfir það hvernig sá málaflokkur hefur þróast eftir að málaflokkurinn fluttist frá ríki til sveitarfélaga í ársbyrjun 2011. Samningur var núllstilltur á sínum tíma en svo hefur bæði þingið og velferðarráðuneytið sett íþyngjandi löggjöf og reglugerðir og ekki koma peningar á móti til sveitarfélaganna þannig að það stendur svo að sá málaflokkur er raunar kominn í nokkrar ógöngur. Fulltrúar þeirra 43 sveitarfélaga sem komu fyrir fjárlaganefnd auk samtaka sveitarfélaga, bæði landshlutafélögin og svo líka Samband íslenskra sveitarfélaga, töluðu nánast öll um þau mál, hvernig samningurinn um fatlaða stendur milli ríkisins og sveitarfélaganna.

Ég ætla að fara í kaflann um þróun framlaga til heilbrigðismála. Miðað við umræðu undanfarinna vikna veitir ekki af að skýra það aðeins og bendi ég fólki á bls. 9 af því tilefni. Þar er afar góð tafla sem sýnir þróun á fjármagni frá ríkinu til til dæmis Landspítala, sjúkrahúsa samtals, heilsugæslu, heilbrigðisstofnana, öldrunarstofnana, tryggingamála og stjórnsýslu- og eftirlitsstofnana. Þar er mjög upplýsandi að sjá hvað þessi ríkisstjórn hefur bætt í í heilbrigðismálum, hvernig ríkisstjórnin hefur sýnt í verki að heilbrigðismálin og Landspítalinn eru í forgangi. Miðað við umræðuna mundi ég halda að fyrir hinn almenna borgara væri þessi tafla mjög upplýsandi, því að staðreyndirnar tala sínu máli og við eigum að nálgast umræðu um heilbrigðismál og málefni Landspítalans á tölulegum rökum en ekki með tilfinningum. (Gripið fram í.) Það get ég sagt, virðulegi forseti, og segi það aftur: Ég hvet alla til þess að lesa kaflann og kíkja á töfluna sem er á bls. 9 í nefndaráliti meiri hlutans því að framlög á fjárlögum til heilbrigðismála hafa stórhækkað í tíð núverandi ríkisstjórnar, eins og sést á þeirri töflu, og ekki nóg með það heldur er hækkunin til þessara mála mun meiri en í öðrum málaflokkum ríkisins. Og ekki veitti af eftir langvarandi niðurskurðartímabil hjá velferðarstjórninni sem starfaði frá 2009–2013 sem beinlínis holaði heilbrigðiskerfið að innan. En það er gaman að taka þátt í uppbyggingu og það er gaman að vera hluti af því að stórauka fjárframlög ríkisins til heilbrigðismála. Ég hef sagt að án heilbrigðisþjónustu og án Landspítalans værum við illa stödd sem þjóð. Það gildir ekki aðeins um okkur sem búum í þessu landi heldur líka um þá ferðamenn sem koma hingað og þeim er alltaf að fjölga. Þegar ferðast er til eyju verður viðkomandi ferðamaður að upplifa sig öruggan heilsufarslega séð.

Út úr þessari töflu má lesa að frá fjárlögum ársins 2013 til fjárlagafrumvarps fyrir árið 2016 er hækkunin til Landspítala rúm 30%. Virðulegi forseti. Hækkun til Landspítalans er rúm 30% frá árinu 2013 til fjárlagafrumvarps 2016. Í heild sinni er hækkunin 34% til sjúkrahúsa þar sem nú er að hefjast bygging sjúkrahótels á Landspítalalóðinni, þegar sjúkrahúsin í heild eru tekin saman. Til samanburðar hafa framlög til stjórnsýslustofnana velferðarráðuneytisins einungis hækkað um 22% á sama tíma.

Þarna tala tölurnar sínu máli, framlög til Landspítalans hafa hækkað um 30% frá fjárlögum ársins 2013 til fjárlagafrumvarps 2016.

Með breyttri aldurssamsetningu þjóðarinnar mun eftirspurn eftir heilbrigðisþjónustu aukast verulega og brýnt er að móta heildstæða stefnu um öldrunarþjónustu, jafnt heimaþjónustu, skammtímarými, endurhæfingu og hjúkrunarrými.

Enginn hefur talað jafn mikið um þessi brýnu framtíðarúrlausnarefni í heilbrigðismálum og hv. þm. og varaformaður fjárlaganefndar, Guðlaugur Þór Þórðarson, svo að það sé sagt. Þessi mál eru algjörlega á dagskrá meiri hluta fjárlaganefndar og hjá ríkisstjórninni, því að þetta er eitthvað sem enginn getur lokað augunum fyrir.

Sú stefna sem birtist í fjárlögum fyrir árið 2016 er stefna heilbrigðisráðherra ríkisstjórnarinnar og sú stefna er að á árinu 2016 verði lögð áhersla á heilsugæslu í landinu, á heilsugæsluna. Hæstv. heilbrigðisráðherra Kristján Þór Júlíusson hefur jafnframt sagt að það sé til komið vegna þess að nú hafi svo miklu verið bætt í sjúkrahúsin og Landspítalann að kominn sé tími til að huga að heilsugæslunni. Ég er honum hjartanlega sammála. Eins og vitað er er aðalvandi Landspítalans kannski ekki rekstur hans heldur það að á Landspítalann leitar fólk sem á betur heima á heilsugæslunni sem fyrsta viðkomustað. Þess vegna verður að auka aðgengi að heilsugæslunni. Það er verið að setja fjármagn í að skipuleggja það að geðhjúkrunarfræðingar starfi við heilsugæsluna frekar en að fólk með þessa kvilla leiti beint til Landspítalans. Það er alveg rökrétt framhald af bætingu við þjóðarsjúkrahúsið að fólk hafi heilsugæsluna sem fyrsta viðkomustað og létta þar með miklu álagi af Landspítalanum. Þjóðarsjúkrahús á að takast á við stóru, flóknu, erfiðu verkefnin en ekki sinna verkefnum heilsugæslunnar. Þetta verða allir að skilja.

Hinn vandi Landspítalans er sá miklu fjöldi sem teppir þar rúm, rándýr rúm, því að Landspítalinn er með langdýrasta úrræðið í þessum málaflokki. Þetta er fólk sem er komið vel á aldur, hefur kannski verið í aðgerð eða er vegna krankleika, má segja, fast á Landspítalanum, vegna þess að það hefur ekkert að fara. Það er jafnvel of veikt til að vera heima, hefur ekki aðstandendur til að hugsa um sig. Það vantar hjúkrunarheimili til að grípa þann hóp.

Virðulegi forseti. Það verður að gera stórátak í því að byggja hjúkrunarheimili, fara af stað með skammtímarými og fara af stað með heimahjúkrun í meira mæli til þess að létta á Landspítalanum, sem er þjóðarsjúkrahús okkar, þannig að ferlar Landspítalans verði hraðari og virkari. Þarna hef ég hef bent á tvo tappa sem raunverulega hefta Landspítalann og eins og ég sagði áðan er það langdýrasta úrræðið sem við höfum.

Það er einn galli á þessu með hjúkrunarheimilin. Sveitarfélögin þurfa að koma að uppbyggingu hjúkrunarrýma. Það er til sérstakur sjóður sem sveitarfélögin geta sótt í til þess að byggja upp hjúkrunarrými. Þess vegna eru það mikil vonbrigði að til dæmis Reykjavík skuli ekki vera að huga að þeim málum að byggja hér ný hjúkrunarrými, sem stærsta sveitarfélag landsins þar sem flest fólk er. Það vantar líka í sveitarfélögunum hringinn í kringum Reykjavík. Ég hvet því meiri hluta stjórna sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu til að taka höndum saman og taka þátt í því með ríkinu að byggja myndarlega hjúkrunarheimili til næstu ára til að koma til móts við mannfjöldaspá sem hefur legið fyrir í mörg ár. Við vitum alveg hver staðan er. Við vitum um það bil hver fjölgunin er til framtíðar. Það er langt síðan þær tölur voru reiknaðar. Nú er ekki eftir neinu að bíða, sveitarfélögin og ríkið verða að koma saman að því að létta á Landspítalanum.

Virðulegi forseti. Þetta var um heilbrigðismálin almennt. En hér er líka kafli um Landspítalann.

Meiri hlutinn hefur átt gott samstarf við stjórnendur Landspítalans á undanförnum árum og stjórnendur spítalans komu á fund nefndarinnar vegna fjárlagafrumvarpsins. Það hefur gætt mikils skilnings á báða bóga varðandi það að Landspítalinn hefur þurft að fá aukið fjármagn, eins og ég fór yfir rétt áðan, enda hefur meiri hluti fjárlaganefndar frá því að hún tók við lagt sig í líma við það að forgangsraða í þágu Landspítalans og annarrar heilbrigðisþjónustu.

Veruleg raunaukning framlaga til spítalans var í fjárlögum fyrir árið 2014 og hefur heldur verið bætt í þann fjárlagagrunn, eins og fram kemur í nefndarálitum meiri hlutans síðan þá. Ég hvet fólk til að fletta þeim upp. Nú er gerð tillaga um 30 millj. kr. framlag á safnlið velferðarráðuneytisins til þess að fjármagna greiningu og úttekt á rekstri og starfsemi Landspítalans. Stjórnendur og starfsfólk Landspítalans hafa oft náð góðum rekstrarárangri á síðastliðnum árum. Sama má segja um heilbrigðisstarfsfólk um land allt og stjórnendur heilbrigðisstofnana. Áherslur eru skýrar og á næsta fjárlagaári verður enn byggt undir góða starfsemi, ekki síst með þeirri áherslu sem nú er lögð á að efla heilbrigðisþjónustu á landsbyggðinni. Slíkur árangur næst þó ekki nema með ströngu aðhaldi og skýrum markmiðum.

Meiri hlutinn leggur áherslu á mikilvægi þess að fjármögnun tryggi besta mögulega þjónustu. Forgangsröðun undanfarinna ára hefur einmitt sýnt þann vilja. Samt verður ekki hjá því komist að á hverjum tíma verður rekstur Landspítalans og annarra stofnanna að vera innan þess ramma sem settur er. Því er nauðsynlegt að halda rekstri Landspítalans innan fjárheimilda. Takist ekki að ná slíku markmiði er nauðsynlegt að leita þeirra leiða sem geta dugað til þess. Forgangsröðun og samstarf við aðrar heilbrigðisstofnanir eru þar á meðal. Það er eindreginn vilji meiri hluta fjárlaganefndar að vinna að slíku.

Einnig vekur meiri hlutinn athygli á verkefni sem Landspítalinn hefur lengi stefnt að, þ.e. innleiðingu DRG-kerfisins til framleiðnitengingar á fjárframlögum til spítalans. Spítalinn hefur unnið að þessu verkefni síðustu 15 ár og telur sig tilbúinn til að hrinda því í framkvæmd. Fjármögnun af þessu tagi gerir spítalanum líka kleift að bera sig betur en áður saman við önnur sjúkrahús annars staðar á Norðurlöndunum þar sem DRG-fjármögnun hefur tíðkast um árabil.

Virðulegi forseti. Ég ætla að benda á það að sambærilegt var að finna í nefndaráliti meiri hlutans við gerð síðustu fjárlaga og bind ég miklar vonir við að þær 30 milljónir sem lagðar eru til hér til að endurskoða rekstur spítalans í góðri samvinnu og sátt við hæstv. heilbrigðisráðherra verði til þess að hægt sé að taka upp DRG-fjármögnunarkerfið jafnhliða. Mikilvægast er þó að benda á að náðst hefur full samstaða á milli heilbrigðisráðuneytisins og stjórnenda Landspítalans ásamt meiri hluta fjárlaganefndar um að fara í þessa skoðun, þannig að allir verða á sömu blaðsíðu í fjárlagavinnu fyrir árið 2017. Þetta er mjög mikilvægt og bind ég miklar vonir við að þessi vinna komi til með að skila okkur öllum fram á veginn. Ég er að tala um að stjórnendur Landspítalans séu þá með sömu kröfur og ríkið um það hvaða þjónustu eigi að veita og hvað sú þjónusta eigi að kosta, því að samskipti þessara aðila undanfarin ár hafa virkað eins og reiptog á milli þeirra um fjármagn. Það er því mjög mikilvægt og mikið gleðiefni að nú skuli þetta verkefni vera að fara af stað.

Við í meiri hlutanum teljum brýnt að ríkisstjórnin skipi þingmannanefnd í byrjun árs 2016 sem fái það hlutverk að skoða ýmiss konar félagasamtök og fjárveitingar til þeirra, samlegð og rekstrarhagkvæmni. Gott starf er unnið í samfélaginu af félagasamtökum í hinum ýmsu málaflokkum sem spara ríkinu umtalsverða fjármuni. Munar þar sérstaklega um aðila sem eru í hinum svokallaða þriðja geira á sviði velferðarmála. Vakin er athygli á frumvarpi sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hefur kynnt sem nær til heildarlöggjafar um starfsemi frjálsra félagasamtaka og væntir meiri hlutinn þess að með lögfestingu þess náist fram mikilvægar framfarir á þessu sviði.

Heildaryfirsýn yfir fjárveitingar til þessara aðila er hins vegar ekki næg. Sum félagasamtök hafa gert rekstrarsamninga við einstök ráðuneyti en önnur sækja um styrki á svokölluðum safnliðum og í versta falli senda þau fjárbeiðnir til fjárlaganefndar. Á því þarf að gera bragarbót og þar skiptir miklu máli að samlegðaráhrif verði jákvæð, ekki síst fyrir þjónustuþega. Meiri hlutinn lítur svo á að úttekt á þessum fjárveitingum yrði til góðs fyrir alla og hvetur til þess að þegar henni ljúki verði komið á samningum milli aðila og ríkisins til að gera kerfið einfaldara og auka gegnsæi fjárveitinga til þessa góða starfs sem eins og áður segir er unnið víða í samfélaginu og léttir ríkinu ákveðinn rekstur.

Engu að síður gerir meiri hlutinn tillögur um einstaka styrkveitingar á safnliðum ráðuneyta en það fyrirkomulag verður tekið til endurskoðunar á næsta ári. Vakin er athygli á því að oft er verulegur afgangur af ýmsum styrkjaliðum einstakra ráðuneyta ár eftir ár og inneignir jafnvel felldar niður um áramót. Þannig má fullvíst telja að allar minni háttar styrkveitingar rúmist innan núverandi fjárheimilda og mun meiri hlutinn taka mið af því í framtíðinni.

Hér er kafli um Ríkisútvarpið ohf. sem ég ætla aðeins að fara yfir.

Meiri hlutinn vekur athygli á því að á næsta ári er áætlað að Ríkisútvarpið ohf. fái markaðar tekjur vegna útvarpsgjalds að fullu, eins og alltaf var gert ráð fyrir þegar núverandi ríkisstjórn tók til starfa. Fyrri ríkisstjórn ákvað á sínum tíma að gjaldið næmi 16.400 kr. á hvern einstakling og lögaðila. Þegar lögin voru sett í mars 2013 af fyrri ríkisstjórn var útvarpsgjaldið 18.800 kr. og var það stefna og vilji fyrri ríkisstjórnar að það mundi lækka með þeirri lagasetningu strax 1. janúar 2014 í 16.400 kr.

Á bls. 10 er tafla sem útskýrir og sýnir hvað sú ríkisstjórn sem nú starfar hefur bætt miklum fjármunum í RÚV. Í fjárlagagerðinni fyrir árið 2014, þegar sú fjárlaganefnd sem nú starfar fór í þá vinnu, var mikil pressa utan úr samfélaginu um að ekki yrði unað við það ef útvarpsgjaldið yrði lækkað í 16.400 kr. eins og fyrri ríkisstjórn var búin að ákveða.

Það varð því úr að gert var samkomulag um að breyta bandorminum í þá veru að á árinu 2014 fengi RÚV 19.400 kr. og það innheimt af þeim sem borga útvarpsgjaldið, en það eru allir einstaklingar í landinu frá 18 ára til 67 ára sem hafa ákveðnar tekjur auk háeffa og oháeffa. Á árinu 2015 skyldi það lækka í 17.800 og á árinu 2016 skyldi löggjöfin sem vinstri stjórnin setti á í mars 2013 í raun taka gildi. Þeim lögum erum við að fylgja í breytingartillögum meiri hlutans.

Ríkisútvarpinu ohf. var með hækkunum útvarpsgjaldsins í tvö ár gefið svigrúm til að koma rekstrinum í jafnvægi. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að það var þessi ríkisstjórn sem tók ákvörðun um hækkanirnar í ljósi þess að á tveggja ára tímabili gæti Ríkisútvarpið komið böndum á reksturinn.

Í töflunni sést að innheimt útvarpsgjald hækkaði á síðastliðnum tveimur árum um hvorki meira né minna en 563 milljónir eða um tæp 18%, sem er mun meira en almennt gerðist með fjárheimildir ríkisstofnana. Um árabil hefur verið ákveðið í fjárlögum að hluti innheimts útvarpsgjalds renni beint í ríkissjóð og því sé ekki að fullu ráðstafað sem framlagi til Ríkisútvarpsins. Nú er þeirri þróun snúið við og gert ráð fyrir að 60 millj. kr. hækkun áætlunar um innheimtu gjaldsins skili sér að fullu sem aukið framlag til Ríkisútvarpsins.

Þess ber að geta að í tíð þessarar ríkisstjórnar hefur þetta gjald runnið óskert til Ríkisútvarpsins og gott betur því að í fjárlögum síðasta árs var lagt til að rúm 181 milljón færi skilyrt til RÚV og var það mismunurinn nákvæmlega á útvarpsgjaldinu frá 17.800 upp í 19.400. Svo var ákveðið í fjáraukalögum núna að þessi upphæð mundi renna til RÚV þrátt fyrir að meiri hluti fjárlaganefndar teldi og telji að þeim skilyrðum hafi ekki verið fullnægt af hálfu RÚV. Á móti var farið í það að taka til baka þær 50 milljónir sem innheimtast í aukið útvarpsgjald og þannig jafnað út.

Þegar umræðan stendur sem hæst er rétt að benda fólki á bls. 10. Ég tel þessa leið mjög sanngjarna og legg áherslu á að hér fer meiri hlutinn eftir þeim lögum sem eru í gildi í landinu, lögum sem fyrri ríkisstjórn setti. Við skilum öllu gjaldinu til Ríkisútvarpsins ólíkt fyrri ríkisstjórn, því að eins og kemur fram í skýrslu um RÚV sem unnin var fyrir skemmstu þá skerti fyrri ríkisstjórn útvarpsgjaldið, hélt því eftir og ráðstafaði því í annað, um hálfum milljarði á starfstíma sínum.

Það er ekki annað hægt en að tala aðeins um áhrif hækkunar launa því að farið var í kjarasamninga á árinu, sem ekki hefur farið fram hjá neinum. Meiri hlutinn vekur sérstaklega athygli á því að á árinu hefur verið samið um launahækkanir sem eru miklu hærri en á undanförnum árum þrátt fyrir að verðbólga sé í sögulegu lágmarki. Fjármála- og efnahagsráðuneytið hefur endurmetið launahækkanir ársins og að meðtalinni 11% launahækkun á yfirstandandi ári er nú talið að uppsöfnuð launahækkun nemi 16,3% árið 2016 og 19% þegar hækkanirnar verða að fullu komnar til framkvæmda. Að meðtöldum launahækkunum sem þegar hefur verið gert ráð fyrir í frumvarpinu og endurmetnum áhrifum launahækkana á árinu 2015 á ársgrundvelli er áætlað að samanlögð útgjaldaaukning vegna launahækkana ríkisstarfsmanna nemi 20,9 milljörðum kr. á árinu 2016.

Þá eru ótalin sambærileg hækkunaráhrif bótaflokka almannatrygginga sem eru talin nema 10,1 milljarði kr. og samtals aukast því útgjöld ríkissjóðs um 32 milljarða kr. á næsta ári vegna launa- og bótahækkana.

Þarna er kannski komin skýringin á því hvers vegna ekki tókst að hafa afganginn á fjárlögunum meiri. Þetta er gríðarlegur útgjaldaauki fyrir ríkissjóð á einu ári, 32 milljörðum er ráðstafað í þessi óvæntu útgjöld, sem þó var vitað þegar félögin stefndu í verkföll. Ég vildi draga þetta sérstaklega fram í umræðunni því að það er látið líta út fyrir að auðvelt sé að hækka laun. Það voru miklar launakröfur gerðar og kjarasamningar sem ríkið hefur farið í kosta á árinu 2016 32 milljarða.

Þar með er ekki öll sagan sögð því að ekki hefur enn verið lagt mat á áhrif þessa kjarasamninga á hækkun lífeyrissjóðsskuldbindinga ríkissjóðs. Stærðargráðu þeirrar fjárhæðar er hægt að nálgast að nokkru leyti, að vísu með þó nokkrum skekkjumörkum, með því að framreikna skuldbindingar eins og þær standa í árslok 2014. Þær námu þá brúttó 667,5 milljörðum kr. og 435,6 milljörðum kr. ef fyrirframgreiðslur ríkissjóðs eru dregnar frá heildarskuldbindingunni. Áðurnefnd 19% hækkun, þegar öll áhrif samninganna verða komin fram, hækkar þá brúttótöluna upp í 794 milljarða kr. eða um 126,5 milljarða kr., sem ég vek athygli á að er þá komið rúmlega 90 milljörðum umfram útgjöld ríkissjóðs fyrir árið 2016. Endanlegt mat liggur ekki fyrir fyrr en á næsta ári en leiða má líkur að því að það gæti orðið af þessari stærðargráðu og yrði þá langumfangsmesta gjaldfærslan í ríkisreikningi þegar þar að kemur.

Það er því ekki aðeins hægt að horfa í launin í þessu tilfelli og hvaða áhrif hækkunin hefur á ríkissjóð því að hún hefur gríðarleg áhrif á stöðu ríkissjóðs til langtíma litið þegar tekið er tillit til lífeyrisskuldbindinga, sem eru eins og allir vita ríkistryggðar hjá opinberum starfsmönnum. Það sama er ekki hægt að segja um aðila á almenna markaðnum, þeir njóta ekki þeirra kjara að vera með ríkistryggðan lífeyrissjóð, eins og berlega kom í ljós í bankahruninu. Þar að auki hafa ríkisstarfsmenn betri lífeyrissjóð að því leyti að það er meira lagt til hliðar, það eru 15,5% sem fara í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins á meðan þetta eru um 12–13% á almenna markaðnum.

Það er mjög ítarlegar skýringar við breytingartillögur á gjaldahliðinni í nefndarálitinu. Þeim sem eru áhugasamir um það í hvað verið er að ráðstafa fjármagni bendi ég á að lesa þær skýringar. Þar koma bæði fram tölulegar upplýsingar og skýringartexti við hverja og eina. Þess ber að geta að í breytingartillögunum hefur meiri hlutinn áfram lagt áherslu á grunnstoðir samfélagsins. Þar eru heilbrigðismálin í fyrsta sæti, í öðru lagi innviðauppbygging og í þriðja lagi háskólasamfélagið. Á bls. 16 og 17 má sjá hverju bætt er í háskólasamfélagið og hvað það fær mikla aukningu. Það er einnig verið að setja aðeins í framhaldsskólastigið og í nýja Menntamálastofnun, að vísu er það millifærsla en það snýr að því læsisátaki sem á að fara í.

Það sem mig langar líka að minnast á og tala sérstaklega um eru þeir liðir sem við setjum í heilbrigðismálin. Velferðarráðuneytistillögurnar eru á bls. 36. Ég er búin að fara vel yfir þær 30 milljónir sem fara í Landspítalann og samninginn sem var gerður við heilbrigðisráðuneytið.

Mig langar að benda á að það eru tilfærslur varðandi bætur um félagslega aðstoð. Það er verið að leggja í 100 millj. kr. aukningu til S-merktra lyfja og vil ég beina orðum mínum sérstaklega til hv. þm. Árna Páls Árnasonar þótt hann sitji ekki í þingsal. Hann sakaði mig um það í þingræðu eða andsvari í síðustu viku að ég sem formaður fjárlaganefndar bæri ábyrgð á því að fólk hér á landi væri að verða blint, vegna þess að við sinntum því ekki að taka upp ný lyf og S-merkt lyf, en hér er lögð til 100 millj. kr. viðbótarheimild vegna þessa. Samkvæmt áætlun Sjúkratrygginga Íslands þarf að auka fjármagn vegna nýrra S-merktra lyfja því að dregist hefur að taka inn ný lyf undanfarin ár. Lögð er áhersla á að verið er að innleiða lyf sem hafa verið tekin upp í nágrannalöndunum og víðar meðal annars vegna krabbameinslækninga og annarra þátta. Það er mjög gleðilegt. Það hefur verið þumalputtaregla hér á landi að Ísland fari ekki fram með það fyrst að innleiða nýtt S-merkt lyf fyrir utan náttúrlega þann stórkostlega samning sem ég fór yfir áðan sem snýr að því að útrýma lifrarbólgu C. Sá samningur er alveg einstakur og er ekki dæmi um slíkt annars staðar.

Við ætlum að bæta 240 milljónum í sjúkratryggingar. Þetta er viðbótarheimild til sjúkraþjálfunar því að komum til sjúkraþjálfara hefur fjölgað um tæp 5% en sjúklingum um 3,5%. Einföldum meðferðum hefur fækkað sem bendir til að skýring á magnaukningu sé að hluta tilfærsla yfir í dýrari meðferðarform. Nýr samningur var gerður við sjúkraþjálfara í febrúar 2014. Í áætlun Sjúkratrygginga Íslands var gert ráð fyrir 3,4% hækkun einingaverðs, en hækkunin reyndist svo vera 5%. Það er því verið að auka verulega í þann samning.

Við leggjum til nýjar 200 milljónir til tannlækninga. Mikil aukning hefur verið á tannlækningum lífeyrisþega milli ára og þeim fjölgað um 26% á fyrri helmingi ársins miðað við sama tímabil árið 2014 og kostnaður jókst um 60 millj. kr. Rekja má stóran hluta þeirrar fjölgunar til aukinnar rafvæðingar sem hefur í för með sér að allur kostnaður skili sér inn til sjúkratrygginga beint frá tannlæknunum og er því um varanlega aukningu að ræða.

Sem betur fer hefur börnum einnig fjölgað umfram forsendur samnings um tannlækningar barna á miðju ári 2015 og var kostnaðurinn orðinn 60 millj. kr. umfram það sem gert var ráð fyrir.

Við leggjum einnig til 190 millj. kr. viðbótarheimild til sjúklingatrygginga vegna endurmats á útgjöldum miðað við síðustu ár en kostnaður hefur aukist stöðugt. Sjúklingatrygging veitir sjúklingum rétt til bóta fyrir líkamlegt eða geðrænt heilsutjón sem verður vegna meðferðar eða rannsóknar. Þetta á við um atvik sem sjúklingar verða fyrir í tengslum við rannsóknir eða sjúkdómsmeðferð á sjúkrahúsi, heilsugæslustöð eða annarri heilbrigðisstofnun. Þarna er þetta komið fram.

Ég vildi sérstaklega benda á aukninguna í heilbrigðismálunum. Það er líka mjög ánægjulegt að verið er að bæta við 840 milljónum, tæpum milljarði, næstu þrjú árin vegna átaks til að stytta biðlista eftir augnsteinaaðgerðum, gerviliðaaðgerðum á hné og gerviliðaaðgerðum á mjöðm og kransæðaþræðingum. Þarna er verið að bæta inn í biðlistana sem mynduðust í verkfallinu og voru mörgum þungir í skauti á þessu ári. Það er búið að semja við þessar stéttir. Það er búið að bæta við fé og verið að bæta fé inn í biðlistana, sem er afar ánægjulegt. Það er fullur skilningur á því hjá stjórnvöldum að inn í þetta þurfti að bæta fjármagni eftir öll verkefnin sem hlóðust upp í verkfallinu. Það er mjög mikilvægt að þetta sé dregið fram.

Svo erum við líka að bæta 280 millj. kr. í tímabundna fjárheimild til að mæta kostnaði við rannsóknarverkefni í lyfjameðferð gegn lifrarbólgu C, þarna kemur það aftur. Ég ætla ekki að fara aftur yfir það því að ég gerði því góð skil áðan.

Einnig er gerð tillaga um 50 millj. kr. tímabundið framlag til sjúkrahúsa á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég vísa öllu tali stjórnarandstöðunnar um að við séum ekki með heilbrigðismálin í forgangi á bug. Þeir sem lesa breytingartillögurnar og nefndarálitið sjá að við erum með þau í forgangi. Ég segi enn og aftur að heilbrigðisráðherra hefur sagt að heilsugæslan sé í forgangi í fjárlögum í þetta sinn, en samt var fundið svigrúm til þess að bæta töluverðu — já, miklu fjármagni — í hliðarverkefni sem snúa að starfsemi Landspítalans.

Virðulegi forseti. Ég gleymdi næstum því útgjaldamestu tillögunni sem snýr að heilbrigðismálum en það kemur fram í frumvarpinu að 1.800 milljónir koma nýjar inn á árið 2016 til að fara af stað með byggingu á Landspítalalóðinni. Þarna er um verulega viðbót að ræða í þann málaflokk, enda hefur það komið fram í ræðu og riti þingmanna og ráðherra ríkisstjórnarinnar að heilbrigðismálin eru í forgangi. Eins og ég fór yfir áðan birtast áherslur ríkisstjórnarinnar og meiri hluta fjárlaganefndar í nefndarálitinu og það að næst á eftir kemur uppbygging innviða samfélagsins og grunnstoðanna. Hér er til dæmis tillaga um 45 millj. kr. hækkun til reksturs fangelsanna eftir að við samþykktum áðan 20 millj. kr. hækkun í fjáraukalögum. Styrking inn í rekstur fangelsanna núna er því 65 millj. kr., sem er afar gleðilegt. Það eru 400 milljónir í löggæsluna. Þessi ríkisstjórn er svo sannarlega með skýr markmið um hvert skuli stefna og hvað sé í forgangi.