stefnuræða forsætisráðherra og umræður um hana.

Virðulegi forseti. Hv. þingmenn. Hæstv. ráðherrar. Kæra þjóð. Við verðum að læra af reynslunni.

Í tungutaki nýrrar ríkisstjórnar verður stöðnun að stöðugleika, íhald að jafnvægi og framsýni kallast það víst að falla í gamla farið. En það er engin framsýni í því að boða jafnvægi um óbreytt ástand. Að boða áframhaldandi leyndarhyggju, meirihlutaræði og ábyrgðarleysi er ekki jafnvægi. Að leita jafnvægis á brostnum grunni leiðir til ójafnvægis og á endanum til kollsteypu.

Þetta þekkjum við svo vel en sum okkar eru fljót að gleyma. Um leið og peningarnir flæða inn sjá sum okkar eintóm auramerki og gleyma öllu því sem við áttum að hafa lært um virkara lýðræði, faglegri stjórnsýslu og sanngjarnara hagkerfi, um að hagtölur á blaði eru ekki upphafið og endirinn á ábyrgð stjórnmálamanna.

Hæstv. forsætisráðherra benti á það áðan að ný ríkisstjórn tæki við völdum við góðar ytri aðstæður og það er alveg rétt. Ferðamannastraumurinn margfaldast ár eftir ár með tilheyrandi gjaldeyristekjum, ofgnótt af makríl synti til Íslandsstranda og krónan styrkist gagnvart nærliggjandi hagkerfum.

Þessar góðu ytri aðstæður hafa vissulega jákvæð áhrif á efnahag landsins en þær eru ekki pólitík. Makríllinn kom ekki til Íslands til að fá leiðréttingu á húsnæðislánum sínum og ferðamenn laðast ekki að landinu vegna lækkandi veiðigjalda.

Ábyrgð okkar liggur í því hvernig við aðlögumst breyttum aðstæðum, það er pólitíska spurningin. Það er ekki hægt að monta sig af hagvexti þegar við getum ekki veitt fólki lífsnauðsynlega heilbrigðisþjónustu eða geðheilbrigðisþjónustu, tryggt öryrkjum mannsæmandi líf, eldri borgurum lágmarksframfærslu eða námsmönnum viðunandi aðstæður.

Við Píratar viljum nýta ytri aðstæður til að bjarga velferðarkerfi okkar. Við viljum líka nýta tækifærið til að laga loksins það sem alltaf hefur verið að í íslensku samfélagi, allt það sem opinberaðist okkur svo harkalega í hruninu en hefur síðan setið á hakanum.

Góðir Íslendingar. Við þurfum að tryggja pólitíska ábyrgð í reynd, virkt lýðræði og faglega stjórnsýslu. Við þurfum öflugar eftirlitsstofnanir, aukið gegnsæi og upplýsingafrelsi, víðtæk mannréttindi, réttlátt kosningakerfi, auðlindir í þjóðareigu og aukna sjálfbærni. Við þurfum nýja stjórnarskrá sem tryggir okkur þá hluti og við þurfum að virða þessi gildi með verkum okkar á þingi.

Ný ríkisstjórn virðist ekkert hafa lært. Stöðugleiki og stöðnun eru kjörorðin, stjórnarsáttmálinn er froða og þingið byrjar á harkalegu meirihlutaræði. Allt sem við lærðum virðist gleymt vegna góðra ytri aðstæðna. Allt er í góðu lagi, af því að þetta reddaðist.

En þetta mun ekki alltaf reddast, við þurfum að læra af sögunni, alveg eins og spilafíkill þarf að breyta hegðun sinni þótt hann fái öðru hverju vinning.

Lýðræði okkar er ekki í lagi þó svo að gjaldeyristekjur streymi inn í landið. Arðrán náttúruauðlinda landsins er ekki í lagi þótt það birtist í hárri landsframleiðslu. Stjórnmálin okkar eru ekki í lagi. Til marks um þetta er að traust almennings á stjórnmálum er í sögulegu lágmarki og kjörsókn í almennum kosningum hefur aldrei verið minni. Enn alvarlegra er kannski að þetta vantraust og áhugaleysi virðist mest hjá ungu kynslóðunum, hjá okkur sem munum erfa þetta land. Þeir sem fjálglega tala um framsýni ættu kannski að taka þau skilaboð alvarlega. Skilaboðin eru t.d. þau að það er ekki allt í lagi að ráðherra skattamála eigi eignarhaldsfélag í skattaskjóli og að bankamaður spyrji fyrir hans hönd: Þarf eignarhaldið að koma fram? Það er ekki í lagi að sami ráðherra ákveði upp á sitt eindæmi að fresta birtingu skýrslu um eignir Íslendinga í skattaskjólum og það er svo sannarlega ekki í lagi að sá ráðherra segi nei þegar hann er boðaður á fund Alþingis um málið.

Og, nei, það er heldur ekki í lagi að ganga til kosninga út á það að berjast gegn fúski í íslenskum stjórnmálum og leiða svo til æðstu metorða mann sem hefur ítrekað gerst sekur um nákvæmlega það.

Góðir Íslendingar. Við Píratar höfum ekki gleymt því að við sem þjóð þurfum að gera stórtækar breytingar á kerfum okkar, á lýðræðinu og því hvernig við stundum stjórnmálin.

Góðu fréttirnar eru þær að tækifærið lifir. Þrátt fyrir allt féll ríkisstjórn í þessum kosningum og flokkar sem töluðu fyrir róttækum breytingum fengu mikinn meiri hluta atkvæða, þótt sumir þeirra virðist nú hafa hlaupist undan. En við gefumst ekki upp, við höldum áfram að berjast fyrir ábyrgum stjórnmálum og réttlátara samfélagi — gegn ójafnvægi, spillingu og valdhroka. Við munum ekki gleyma.