fjárlög 2018.
Frú forseti. Það hafa verið fluttar margar áhugaverðar ræður hér í dag enda skárra væri það nú þegar sjálft fjárlagafrumvarpið er undir. Satt best að segja fyndist mér að mælendaskráin mætti vera lengri en hún er núna því umræðan er u.þ.b. að tæmast, merkilegt nokk, fyrir kvöldmat á fyrsta degi, þessi almenna umræða um fjárlagafrumvarp fyrir árið 2018.
Ég get tekið undir með síðasta ræðumanni sem var í raun og veru á þeim nótum að á margan hátt er staða Íslands mjög góð og við erum ríkt land og höfum þar af leiðandi burði til þess að gera góða hluti ef pólitískur vilji er til staðar til að nýta styrk landsins í þau verkefni. Það er hann ekki um þessar mundir og hefur ekki verið í raun og veru síðan 2013 á miðju ári. Það er vandinn sá.
Það er að sjálfsögðu gleðilegt að staða ríkissjóðs er gjörbreytt og hún er svo gjörbreytt og opinber fjármál yfirleitt frá því sem var á dekkstu tímunum fyrst eftir hrun að það fer langt fram úr öllum vonum sem maður gat gert sér þá um í hvaða stöðu ríkissjóður og landið yrði komið innan sex, sjö ára eða svo, átta ára. Það hefur margt lagst með okkur. Í það heila tekið hafa endurreisnaraðgerðir á sviði efnahagsmála og ríkisfjármála tekist vel, gengið vel alveg frá miðju ári 2009 þegar hafist var handa um það að snúa við geigvænlegum hallarekstri ríkissjóðs eftir hrunið og ráða við skuldirnar sem virtust stefna í það að verða óviðráðanlegar.
Þegar lagt var af stað í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn settu menn það sér sem viðmið að brúttóskuldir ríkisins færu í öllu falli aldrei yfir 12% af vergri landsframleiðslu. Þetta voru skuldir án lífeyrisskuldbindinga. Þær fóru hæst í 86%. Þetta gekk allt saman miklu betur en menn óttuðust á fyrstu mánuðum eftir hrun.
Þess vegna, af því að þetta hefur tekst vel og okkur tókst að snúa við hallarekstrinum og koma ríkissjóði í jöfnuð strax á árinu 2013 og þá þegar var orðið ljóst að Ísland myndi hafa sig betur út úr þessum erfiðleikum en margir höfðu óttast, þeim mun sárgrætilegra finnst mér hvernig tíminn hefur verið nýttur síðan. Alls ekki hefur verið mætt væntingum þjóðarinnar og fjölmargra aðila um að með batnandi þjóðarhag og batnandi afkomu ríkisins yrði hafist handa um að skila til baka fjármunum í uppbyggingu og aukna velferð í landinu. Menn lögðu hart að sér. Skólarnir, háskólarnir, opnuðu dyr sínar og tóku við nemendum og fengu helmingsframlag til þess. Í heilbrigðisstofnunum og víða í hinum opinbera rekstri þá hljóp fólk hraðar, hafandi tekið á sig kjaraskerðingu. Menn höfðu úthald í þetta í nokkur ár af því að þeir treystu því að síðan yrði sýndur skilningur á því þegar betur færi að ára að það ætti að skila fjármunum á nýjan leik inn í þetta kerfi. Það þyrfti t.d. að draga úr álaginu á mörgum þessara vinnustaða eins og Landspítalanum. Menn lögðu óheyrilega hluti á sig. Einhverjar mestu hetjur efnahagslegrar endurreisnar Íslands eru auðvitað opinberir starfsmenn sem ráku allt kerfið okkar við gríðarlega erfiðar aðstæður, tóku á sig niðurskurð og kjaraskerðingu og lögðu hart að sér. Það er ekki komið fram af sanngirni við þetta fólk núna þegar við getum gert svo miklu, miklu betur. Vinnuálagið er víða allt of mikið. Innviðirnir eru laskaðir. Tæki og búnaður hafa ekki verið endurnýjuð o.s.frv. Heimsæki menn bara framhaldsskólana og skoði tölvubúnaðinn. Hvað halda menn að séu nýjustu tölvurnar t.d. í ónefndum verkmenntaskóla norður í landi? Það eru fjögurra ára gamlar tölvur úr Landsbankanum sem var hent út úr honum. Skólinn hefur að sjálfsögðu ekki efni á því að kaupa tölvur. Nei, en það er betra en ekki neitt að fá fjögurra ára gamlan búnað úr banka sem auðvitað hefur ráð á því að kaupa það nýjasta nýtt o.s.frv. Ég gæti nefnt endalaus dæmi.
Þess vegna eru það mikil vonbrigði þegar við erum komin í þetta ágæta stöðu að tímann frá 2013, 2014, ég tala nú ekki um 2015, 2016 og fram til dagsins í dag og á næsta ári og út áætlunartíma þessarar ríkisfjármálaáætlunar, á ekki að nýta til þess að hefja bráðnauðsynlega uppbyggingu innviða og velferðar í samfélaginu. Því miður. Það á að reka áfram hálfgerða sveltistefnu sem kristallast í því að hlutdeild ríkisins í verðmætasköpun í landinu lækkar sem hlutfall af vergri landsframleiðslu ár frá ári, hefur lækkað núna samfellt í fimm ár og á að lækka áfram á næsta ári. Svo koma hér hægri mennirnir og tala um útgjaldaþunga og hafa ægilegar áhyggjur af þessu. Já, en er það ekki nákvæmlega þetta sem þeir vilja? Að draga úr umsvifum hins opinbera, þrengja að velferðarkerfinu? Einu útgjöldin sem eru litin jákvæðum augum er þegar eitthvað er komið í hendur einkaaðila, búið er að einkavæða.
Það er furðulega mildur textinn hér um t.d. Sjúkratryggingar sem eru langstærsti fráviksliðurinn í fjárlögum yfirstandandi árs, keyra langmest fram úr. Það er ekki Landspítalinn eða Sjúkrahúsið á Akureyri eða skólar. Nei, það er auðvitað samningar Sjúkratrygginga við einkaaðila, þar á meðal lækniskostnaðurinn sem er náttúrlega beint við sjálfstætt starfandi sérfræðilækna í einkarekstri sem er reiknað með að fari 1,2 milljarða fram úr. Þetta hefur verið svona ár eftir ár og þessu er alltaf mætt. Það er bara snarað inn meiri pening inn í þetta. En það er þyngra fyrir fæti þegar á að reyna að sækja eitthvað í opinberan rekstur.
Hitt sem reyndar lýtur sérstaks velvilja er aukin útgjöld til hernaðartengdra verkefna. Þar er allt í einu allt í lagi þótt útgjöld vaxi myndarlega milli ára. Þar eru engar sjónhverfingar á ferð. Þar eru settir alvöru nýir peningar inn í málaflokkinn af því að það er búið að lofa NATO því einhvers staðar úti í löndum.
Sú staða sem við erum í dag er bein afleiðing af stjórnarstefnu sem hefur verið fylgt frá miðju ári 2013 um að veikja tekjustofna ríkisins og draga jafnt og þétt úr hlutdeild hins opinbera og ríkisins sérstaklega í verðmætasköpuninni í landinu og svo er það auðvitað notað til afsökunar að ekkert sé hægt að gera. Við gætum verið í svo skínandi góðum málum ef ríkið hefði þó ekki haldið hjá sér nema hluta þeirra tekna sem það hefur afsalað sér. Ef það hefði haldið inni helmingnum af því sem síðasta ríkisstjórn og þessi hefur sent út þá værum við svona 50 milljörðum betur stödd. Ef ríkið hefði haldið fullri hlutdeild sinni í vergri landsframleiðslu þá hefðum við tæpa 100 milljarða í viðbót til ráðstöfunar. Þá gætum við gert það sem mest er kallað eftir í innviðunum, í velferð, í skólum, varðandi kjör aldraðra og öryrkja, varðandi samgöngumál og við gætum líka rekið ríkissjóð með myndarlegri afgangi sem væri gott. Eina frambærilega röksemdin gegn þessu önnur en blind hægri pólitík væri sú að þetta væri hagstjórnarlega erfitt. En væri það hagstjórnarlega erfitt þótt umsvif ríkisins væru 40, 50 milljörðum meiri, ef afgangurinn væri líka 40, 50 milljörðum meiri? Nei, þá myndi það vera jákvætt því það hefur bremsandi áhrif að taka það fé úr umferð inn í ríkissjóð og nota til að greiða niður skuldir þar sem það er hægt án þess að þeir peningar fari í umferð. Það er engin fyrirstaða af því tagi.
Við erum búin að keyra á svo lágu fjárfestingarstigi, t.d. í samgöngukerfinu, í vegunum, í svo langan tíma og uppsöfnunin er orðin svo mikil að hvert glatað ár sem líður án þess að snúið sé við blaðinu og farið í uppbyggingu er mjög dýrt. Það er voðalega vinsælt að tala um mikilvægi þess að greiða niður hinar bókfærðu skuldir ríkisins. Hér hefur aðeins verið komið inn á það hversu mikla áherslu á að leggja á það. Jú, það er auðvitað gott að losna við sem mest af þessum skuldum sem fyrst vegna þess að vaxtastigið á Íslandi er hátt. En það er fleira skuldir en það sem er í bókum ríkisins. Hvað er vegakerfi sem er að grotna niður? Ónógt viðhald á opinberum mannvirkjum? Er það ekki líka skuld? Það kemur að skuldadögunum þar. Vegakerfið er þannig orðið á sig komið að ég fullyrði að það yrði þjóðhagslega hagkvæmara að setja verulega fjármuni í það núna í nokkur ár en að greiða niður hinar bókfærðu skuldir. Vegakerfið er komið í ástand eins og hús þar sem þakið lekur. Ef þakið lekur og það er ekki gert við lekann þá eyðileggst húsið að lokum. Það myglar, það fúnar, það verður óíbúðarhæft og tjónið margfaldast. Það að kosta viðgerðina er brot af því sem það kostar að láta húsið allt saman eyðileggjast. Þannig er þetta að hluta til að fara í okkar t.d. samgöngukerfi.
Síðan að lokum, af því að tíminn hleypur auðvitað frá manni eins og venjulega, þá (Forseti hringir.) hvet ég menn til þess að lesa vel þær vissu sjónhverfingar sem á köflum eru í frumvarpinu (Forseti hringir.) þar sem látið er líta út fyrir að verið sé að setja miklu meiri nýja peninga raunverulega inn í málaflokkana (Forseti hringir.) heldur en niðurstaðan er í raun. Ég skal koma betur að því einhvern tímann síðar.
