aðgerðir í húsnæðismálum.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Þorsteini Víglundssyni fyrir að taka þetta mál upp og tek undir áherslur hans um að þetta er gríðarlega mikilvægt og mikilvægt að málið sé rætt bæði á vettvangi ríkisstjórnarinnar og á vettvangi þingsins. Þess vegna er mjög gott og mikilvægt að taka þessa umræðu í upphafi þings.
Eins og fram kom í máli hv. þingmanns kemur fram í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar að fyrirhugað er að stuðla að eflingu og auknu jafnvægi húsnæðismarkaðar. Til að ná því fram þarf að móta stefnu í húsnæðismálum til langs tíma sem byggir á áreiðanlegum greiningum og tölfræði um húsnæðismarkaðinn. Það hefur margt jákvætt gerst í þeim málum, bæði í tíð síðustu ríkisstjórnar og þarsíðustu ríkisstjórnar. Verkefnið nú er að samþætta stefnu og áherslur núverandi ríkisstjórnar við mörg þau verkefni sem hafa verið í gangi í ráðuneytinu undanfarin ár. Í því skyni að móta langtímahúsnæðisstefnu er nauðsynlegt að byrja á því að lögfesta heimildir Íbúðalánasjóðs til öflunar gagna og upplýsingar til að vinna greiningar og tölfræði. Samhliða því þarf að auka upplýsingagjöf í húsnæðismálum í heild sinni, bæði til Alþingis og til almennings í landinu.
Helstu aðgerðir þurfa að vera að endurskoða það kerfi húsnæðisstuðnings sem hefur verið í gangi þannig að stuðningurinn nýtist best þeim sem á honum þurfa að halda. Fyrst þarf að greina hvernig húsnæðisbætur og vaxtabætur nýtast í dag og setja fram tillögur um breytingar sem miða að því að takmarka húsnæðisstuðning við þá sem á honum þurfa að halda og þar verði sérstaklega horft til ungs fólks og tekjulágra í samfélaginu.
Ein helsta fyrirstaða í vegi ungs fólks sem vill kaupa sína fyrstu íbúð er skortur á eigin fé til kaupanna. Í samhengi við endurskoðun núverandi stuðningskerfa fyrir íbúðarkaupendur, sem ég vitnaði til áðan, þarf að horfa sérstaklega til þess hvernig þau gagnast ungu fólki. Það þarf m.a. að skoða möguleikann á því að hægt verði að nýta lífeyrissparnað til þessa og horfa til þeirrar svissnesku leiðar sem talsvert var til umræðu í aðdraganda núverandi alþingiskosninga.
Virðulegi forseti. Það er mikill skortur á litlum íbúðum sem hefur torveldað íbúðarkaup hjá þeim sem hafa takmörkuð fjárráð og þeim sem þurfa minni íbúðir, m.a. ungu fólki. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar til að auka framboð húsnæðis munu því sérstaklega miða að því að ýta undir byggingu lítilla og hagkvæmra íbúða.
Félagslegum íbúðum hefur fækkað um helming frá árinu 1995. Það hefur átt sinn þátt í því að valda alvarlegu ástandi á leigumarkaði þar sem þriðji hver leigjandi borgar meira en helming af ráðstöfunartekjum sínum í húsaleigu. Í ljósi þessa er það í forgangi að stuðla að uppbyggingu hagkvæms leiguhúsnæðis innan almenna íbúðakerfisins. Auk þess að úthluta árlega 3 milljörðum kr. til uppbyggingar leiguheimila, sem þarf að auka, þarf að leita allra leiða til að lækka byggingarkostnað hagkvæmra íbúða þannig að fjöldi íbúða aukist og ráðast í aðgerðir til að hraða byggingartíma.
Virðulegur forseti. Eins og hv. þingmaður kom inn á áðan er vandinn ólíkur eftir landsvæðum. Íbúðalánasjóður hefur það hlutverk að úthluta stofnframlögum. Hvernig er hægt að koma til móts við stöðu á ólíkum markaðssvæðum? Horft er sérstaklega til landsbyggðarinnar í því efni þar sem vandinn er allt annar en á höfuðborgarsvæðinu. Þar þarf að vinna að því að aðlaga viðbótarstofnframlög að alvarleika markaðsbrests á hverju svæði fyrir sig. Á ákveðnum svæðum gæti þurft að hækka viðbótarframlög þar sem mikill markaðsbrestur er til staðar og einnig að aukið verði aðgengi að lánsfé á köldum markaðssvæðum.
Virðulegur forseti. Samhliða því og í ljósi þess mikla skorts sem er á íbúðarhúsnæði um land allt er mikilvægt að í langtímaáætlun í ríkisfjármálum sé skoðað hvort ekki þurfi að auka stofnframlög til uppbyggingar á almennum íbúðum. Samhliða því þarf að halda áfram að stuðla að því að sveitarfélög geri samræmdar húsnæðisáætlanir til langs tíma, líkt og hv. þingmaður kom inn á, m.a. með því að skýra skyldur sveitarfélaga hvað þetta varðar í lögum um húsnæðismál og tryggja síðan heimildir til eftirlits og eftirfylgni til að tryggja skilvirka framkvæmd þessara áætlana.
Þegar komið er inn á leigumálin og leigumarkaðinn er nauðsynlegt í fyrsta lagi að fram fari vitundarvakning um réttindi og skyldur aðila á leigumarkaði. Þar er unnið að átaksverkefni þar sem leigutakar og leigusalar fá fræðslu um réttarstöðu sína. Af hverju þarf það? Jú, vegna þess að í dag eru aðeins 42% leigjenda sem fá greiddar húsnæðisbætur. Hátt hlutfall þeirra sem ekki þiggja bætur hafa ekki kannað rétt sinn til húsnæðisbóta. Nú um áramót mun Íbúðalánasjóður taka við greiðslum húsnæðisbóta. Það gefur tækifæri til þess að fara í sérstakt fræðsluátak hvað þetta snertir.
Að lokum vil ég segja að það er í gangi greining á umfangi Airbnb-markaðarins sem vissulega hefur mikil áhrif á Íslandi líkt og í öllum nágrannalöndum okkar. Þegar niðurstöður hennar liggja fyrir þarf að sjálfsögðu ráðuneyti húsnæðismál og löggjafarvaldið í samstarfi við sveitarfélög að fara yfir hvort og þá hvaða aðgerða þarf að grípa þar til. Fyrst þurfum við að fá greiningu til þess að átta okkur (Forseti hringir.) og í framhaldinu þarf að grípa til einhverra aðgerða, en hverjar þær verða þarf að vinna í samráði bæði við löggjafarvald og sveitarfélögin.
