lestrarvandi og aðgerðir til að sporna gegn honum.

Virðulegi forseti. Hin árvissa PISA-könnun færir okkur sífellt nýja vitnisburði um hrakandi lestrarhæfni barna og unglinga hér og upphefst þá jafnan umræða um skýringar og úrbætur. Sumir deila á könnunina sjálfa og telja hana ekki mæla rétt, deila á dæmin eða úrtakið eða hvort tveggja. Aðrir benda á að sjaldan hafi ungt fólk lesið og skrifað jafn mikið og einmitt nú eða tengst öðrum eins þekkingarbrunni og internetið er. Sumir tengja versnandi lestrarkunnáttu við svokallað byrjendalæsi sem hafi reynst dýrkeypt tilraunastarfsemi og vilja skipta aftur yfir í eldri aðferðir sem reynst hafi vel alveg frá því að ömmurnar sátu og bentu með bandprjóninum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka ekki afstöðu til kennsluaðferðanna sjálfra. Ég held að til séu ýmsir aðferðir við að kenna lestur en aðeins ein við að rækta lestur og sú aðferð er einfaldlega að lesa.

Læsi helst í hendur við lestur og iðkun á lestri, og þá á ég við lestur frá orði til orðs, frá málsgrein til málsgreinar en ekki lauslega skimun á aðalatriðum. Ég held að vaxandi lestrarörðugleikar meðal ungs fólks séu áhyggjuefni en ekki undrunarefni. Þeir skýrast einkum af stórfelldum breytingum á menningarlegu og félagslegu umhverfi ungs fólks á undanförnum árum og menningarlegu rofi sem því fylgir, skjávæðingu nánasta umhverfis og netvæðingu samskipta samfara almennu andvaraleysi almennings og stjórnvalda um afleiðingar minnkandi bóklesturs.

Skjávæðingunni fylgja auðvitað ýmsir kostir, ekki síst óþrjótandi möguleikar til tengsla og þekkingaröflunar. Íslendingar hafa hins vegar löngum verið græjutrúar og sú hugmynd hefur mjög látið á sér kræla í þessari umræðu að lausnin á lestrarvandanum felist í því að finna réttu græjuna til að kenna lestur, t.d. gefa öllum krökkum iPad þegar þau koma í skólann og það verði með einhverju móti til þess að þau eigi auðveldara með að læra að lesa og iðka lestur. Ég held að það sé misráðið. Ég held að rétta græjan sé til, og heiti bók.

Bókin hefur það t.d. fram yfir skjáinn að hún er þrívíður hlutur í tíma og rúmi, hún á sér stað og stund utan við tækið. Þegar maður les bók krefur hún mann um einbeitingu, eða kannski öllu heldur: Hún gefur manni næði til einbeitingar, hún myndar svæði úr orðum sem smám saman umlykur þann sem les. Skjágræjunni fylgir hins vegar ónæði, hún er sífellt að beina athygli okkar í nýjar áttir, virðist beinlínis hönnuð til höfuðs athyglinni, hún er markviss þjálfun í athyglisbresti, með þeim afleiðingum að við öll eigum sífellt erfiðara með að einbeita okkur að löngu samfelldu máli þar sem ein hugsun leiðir af annarri svo að úr verður smám saman heilleg þekking frekar en brotakennt safn upplýsinga sem við fáum ekki þekkingu úr heldur bara skoðanir.

Virðulegi forseti. Ýmsar rannsóknir, bæði hér og erlendis, hafa leitt í ljós að svokallaður yndislestur gegnir lykilhlutverki í því að efla lesskilning með öllum þeim æskilegu hliðarverkunum sem honum fylgja. Við þurfum vitundarvakningu, við þurfum aukinn sýnileika og framboð bóka í daglegu lífi, við þurfum að gera barnabókahöfundum kleift að sinna skriftum með því að efla sjóði sem þeir geta leitað í. Stjórnvöld verða að líta á það sem forgangsmál að stórefla bókaútgáfu, ekki síst barnabókaútgáfu, þau þurfa að hætta skattlagningu á bækur (Forseti hringir.) og þau þurfa að fylla skólabókasöfnin af nýjum og ilmandi bókum.