fjármálaáætlun 2019--2023.
Frú forseti. Stefna stjórnmálaflokka í efnahags- og skattamálum er oftar en ekki einkennandi fyrir flokkana. Rýna má í þá stefnu til að staðsetja stjórnmálaflokka á hinum pólitíska ási. Við í Samfylkingunni viljum að tekjuskattur sé þrepaskiptur og gegni þannig því tvíþætta hlutverki að vera tekjustofn fyrir ríkissjóð og stuðla að tekjujöfnun. Við viljum endurskoða bilin milli skattþrepa, fjölga skattþrepum og tryggja sanngjarnt framlag tekjuhærri hópa og stóreignafólks til samfélagsins í gegnum skattkerfið.
Við jafnaðarmenn viljum auka vægi tilfærslukerfa barna- og húsnæðisbóta sem auk persónuafsláttarins eru mikilvægustu jöfnunartæki hins opinbera. Við viljum að heilbrigðisþjónustan verði ókeypis og að á leiðinni að því marki verði gjaldtaka af notendum velferðarþjónustunnar aldrei til þess að mismuna og hindra að fólk geti nýtt sér þjónustuna. Gjaldtakan nú er mun hærri á Íslandi en í nágrannalöndum okkar og er eitt form skattheimtu sem eykur ójöfnuð og dregur úr þrótti samfélagsins og almennri velsæld.
Við í Samfylkingunni viljum afmarka tekjur og gjöld sem ríkið innheimtir vegna takmarkaðra náttúrugæða og auðlinda í þjóðareigu, m.a. vegna veiðigjalds og tekna af orkulindum, og að auðlindarentan verði gerð sýnileg almenningi. Því miður er skattstefna ríkisstjórnar Katrínar Jakobsdóttur langt frá þeirri leið sem við jafnaðarmenn viljum fara. Helstu jöfnunartæki ríkisins hafa verið veikt undanfarin ár og það á, samkvæmt fjármálaáætluninni sem við ræðum nú, að halda áfram á þeirri braut.
Hæstv. forsætisráðherra sagði í ræðu á aðalfundi Seðlabankans á dögunum, með leyfi forseta:
„Það er hins vegar skiljanlegt að ólga ríki meðal félagsmanna verkalýðshreyfingarinnar, sem jafnframt eru meirihluti kjósenda, vegna til að mynda velferðar- og húsnæðiskerfa sem uppfylla ekki miklar væntingar nútímamannsins. Verkalýðsfélög eru og eiga að vera virk lýðræðisöfl þar sem tekist er á um hvaða stefna leiði til framtíðar til mestrar velsældar fyrir félagsmenn.“
Hvað á hæstv. forsætisráðherra við með þessu? Væntanlega að þau eigi að takast á um þessi mikilvægu mál við stjórnvöld, þ.e. að verkalýðsfélögin eigi að takast á við stjórnvöld en ekki innbyrðis. Hæstv. forsætisráðherra hlýtur að vita eins vel og við öll að verkalýðsfélögin hafa lagt fram ákveðnar tillögur í húsnæðismálum og Samfylkingin hefur tekið undir þær með þingmáli um byggingu 5.000 íbúða í gegnum almenna íbúðakerfið. Það þingmál bíður afgreiðslu í velferðarnefnd. Ef ríkisstjórnin vill taka undir málflutning ASÍ eru hæg heimatökin að samþykkja þingmálið eða gera efni þess að sínu.
Verkalýðs- og stéttarfélög hafa einnig marglýst kröfum sínum um betri húsnæðisstuðning og að fleiri fái að njóta vaxtabóta og fái greiðslur með börnum sínum í gegnum barnabótakerfið. Hæstv. ríkisstjórn, undir stjórn Vinstri grænna, vill samtal um endurskoðun á skattkerfinu og boðar samtal um samspil tekjuskatts og bótakerfa. Hvar hefur forystufólks hæstv. ríkisstjórnar verið undanfarin ár? Veit það ekki hvernig landið liggur í þessum efnum? Húsnæðiskerfið er í rusli. En í fjármálaáætlun hæstv. ríkisstjórnar er húsnæðisstuðningur skorinn enn frekar niður eftir mikinn niðurskurð í fyrra og á undanförnum árum.
Ef hæstv. forsætisráðherra skilur óánægju með þetta, hvers vegna er þá ekkert gert í húsnæðismálunum sem virkilega brenna á svo mörgum landsmönnum? Þvert á móti sýnir fjármálaáætlunin að það á að veikja þessi kerfi. Færri og færri fjölskyldur njóta barnabóta hér á landi. Fjölskyldunum hefur fækkað um rúmlega tólf þúsund frá árinu 2013. Á Norðurlöndum og reyndar víða í Evrópu hefur ríkt mikil sátt um gildi stuðnings við barnafjölskyldur en hér á landi hefur dregið úr vægi þess jafnt og þétt. Þeirri stefnu virðist eiga að halda áfram í ríkisstjórn undir forystu Vinstri grænna sem leggja til að á árinu 2018 byrji barnabætur að skerðast langt undir lágmarkslaunum.
Raunin er sú að mikil skerðing barnabóta strax við lágar tekjur, líkt og ríkisstjórn Katrínar Jakobsdóttur leggur til, stuðlar að meiri fátækt meðal vinnandi fólks. Hjón sem bæði eru í launaðri vinnu en á lágum launum fá litlar barnabætur hér á landi. Það er ein af ástæðum þess að fátækt meðal barnafjölskyldna er meiri en hjá barnlausum fjölskyldum. Það er þekkt staðreynd. Það eina sem beðið er eftir er að stjórnvöld grípi til meðala sem virka.
Forsætisráðherra heldur áfram í ræðu sinni á fundi Seðlabankans og segir, með leyfi forseta:
„Það er jákvætt og heilbrigt að tekist sé á um hvaða kúrs skuli taka og það er mikilvægt að velta því fyrir sér hvernig við tryggjum sem best sátt í samfélaginu, til dæmis hvernig við tryggjum þann jöfnuð sem þarf til að tryggja þessa sátt. Hversu mikið á launabilið að vera? Og hvaðan sprettur ójöfnuðurinn? Er það frá launamuninum eða mismunandi eignastöðu fólks eins og bent hefur verið á að sé raunveruleg uppspretta ójafnaðar víðast hvar annars staðar? Og hvernig verður best tekist á við ójöfnuð?“
Frú forseti. Ég er með fréttir fyrir hæstv. forsætisráðherra og stjórnarmeirihlutann. Þær eru í svari hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra við spurningu Loga Einarssonar, formanns Samfylkingarinnar, sem liggur á vef Alþingis og vefmiðillinn Kjarninn fjallar um með skýrum hætti. Um 218 fjölskyldur sem mynda ríkasta 0,1% landsmanna áttu 201,3 milljarða kr. í hreinni eign í lok ársins 2016. Hópurinn jók hreinar eignir sínar um 14 milljarða kr. á því ári. Það þýðir, ef sú tala myndi dreifast jafnt, að hver og einn framteljandi hefði aukið hreina eign sína um 67 millj. kr. á árinu 2016 eða um 5,6 millj. kr. á mánuði. Um er að ræða framteljendur. Því getur bæði verið um samskattaða og einstaklinga að ræða. Þessi hópur hefur samtals áttfaldað hreina eign sína í krónum talið án tillits til verðbólgu á tæpum tveimur áratugum.
Eigið fé allra landsmanna jókst um 394 milljarða kr. á árinu 2016. Það þýðir að ríkustu 5% landsmanna tóku til sín 35,3% af öllu nýju eigin fé sem varð til á því ári. Ríkasta tíund þjóðarinnar tók til sín tæpan helming þeirra hreinu eigna sem urðu til á því ári. Það er engum vafa undirorpið að efsta lagið tekur til sín mun stærri hluta af nýjum auði en önnur lög samfélagsins. Svarið við spurningu hæstv. forsætisráðherra um hvaðan ójöfnuðurinn spretti er komið. Þetta eru staðreyndir og ástæðulaust að efna til einhvers sérstaks samtals við verkalýðshreyfinguna um það. Það sem skiptir máli er hvað stjórnvöld ætla að gera til að taka á þessum ójöfnuði annað en að spjalla um stöðuna og framfylgja svo skattstefnu Sjálfstæðisflokksins því að það er stefnan sem boðuð er í fjármálaáætluninni.
Verkalýðsfélög hafa lýst yfir miklum vonbrigðum með fjármálaáætlunina. VR bendir á í sinni umsögn að fjármálaáætluninni var fylgt úr hlaði með þeim öfugmælum að samfélagið allt nyti góðs af yfirstandandi hagvaxtarskeiði og samfélagslegur stöðugleiki og lífsgæði yrðu treyst til framtíðar. Þvert á móti sé einmitt ekkert tekið á þeim grafalvarlega hnút sem kominn er upp í öllum kjaraviðræðum á íslenskum vinnumarkaði.
Í umsögn VR segir, með leyfi forseta:
„Þótt finna megi jákvæða punkta í áætluninni vegur það mun þyngra sem þar vantar og verður því ekki öðruvísi lýst en sem gríðarlegu ábyrgðarleysi af hálfu stjórnvalda. Má þar sem dæmi nefna það neyðarástand sem ríkir í húsnæðismálum þjóðarinnar og hina brýnu þörf sem er á hækkun barna- og húsnæðisbóta.“
Ríkisstjórnin á að senda skýr skilaboð, frú forseti, um hvernig bæta á hag barna, ungra fjölskyldna á Íslandi og þeirra sem minnst hafa milli handa með því að styrkja húsnæðiskerfið, húsnæðis- og vaxtabætur, barnabætur og hækka persónuafsláttinn.
Í fjármálaáætluninni er boðað að lækka neðra skattþrepið um eitt prósentustig og tekið fram að það rýri tekjur ríkissjóðs um 14 milljarða kr. Þessar breytingar duga best þeim sem eru með hæstu tekjurnar. Fólkið á lægstu laununum fær 3.000 kr. í vexti á meðan þeir á hæstu laununum fá 9.000 kr. Ef persónuafsláttur er hækkaður um 1.000 kr. kostar það 2,7 milljarða fyrir ríkissjóð. Hér er hugmynd fyrir hæstv. ríkisstjórn að grípa til í stað breytingarinnar á skattþrepinu. Hækkum persónuafsláttinn um 3.000 kr. Það kostar 8 milljarða. Notum svo hina 6 milljarðana til að styrkja barnabótakerfið og húsnæðisstuðninginn. Þessi leið mun auka jöfnuð en þær breytingar sem boðaðar eru í fjármálaáætlun koma til með að auka ójöfnuð sem er þegar allt of mikill í okkar samfélagi eins og svar hæstv. fjármálaráðherra og efnahagsráðherra við spurningu frá formanni Samfylkingarinnar sýnir með skýrum hætti.
Í fjármálaáætluninni er verið að sníða skattkerfið að hinum ríku. Sem kæmi ekki á óvart ef Sjálfstæðisflokkurinn væri einn í ríkisstjórn. En svo er ekki, frú forseti.
