brottnám líffæra.

Virðulegi forseti. Ég er hér frummælandi á frumvarpi til laga um breytingu á lögum um brottnám líffæra, nr. 16/1991 (ætlað samþykki).

Frumvarpið kom fyrst fram á 145. löggjafarþingi og var lagt aftur fram á 146. og 147. löggjafarþingi en hlaut ekki afgreiðslu. Það er nú lagt fram óbreytt.

Í gildandi lögum um brottnám líffæra, nr. 16/1991, er miðað við að líffæri eða lífræn efni verði ekki numin brott úr líkama látins manns nema fyrir liggi samþykki hans eða nánasta vandamanns hans fyrir því. Því má segja að lögin miði nú við ætlaða neitun, þ.e. að hinn látni hafi ekki veitt samþykki fyrir brottnámi líffæris eða lífræns efnis að sér látnum nema annað liggi fyrir.

Málið hefur fengið sína meðferð í nefndinni og hún hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund ýmsa umsagnaraðila og gesti.

Með frumvarpinu er lagt til að í 2. gr. laga um brottnám líffæra verði kveðið á um svokallað „ætlað samþykki“ við brottnám líffæra eða lífrænna efna úr líkama látins manns í stað „ætlaðrar neitunar“. Með öðrum orðum er með breytingunni gert ráð fyrir að hinn látni hafi verið samþykkur brottnámi líffæris eða lífræns efnis að sér látnum nema tilefni sé til að ætla annað. Þykir eðlilegt að gera ráð fyrir því að fólk vilji koma náunga í neyð til hjálpar með því að gefa líffæri og lífræn efni að sér látnu fremur en ekki.

Umsagnaraðilar lýsa yfir eindregnum stuðningi við frumvarpið. Nokkrir umsagnaraðilar gagnrýna þó 2. mgr. 1. gr. laga um að ekki megi nema brott líffæri eða lífræn efni úr líkama látins einstaklings leggist nánasti vandamaður hins látna gegn því. Benda umsagnaraðilar á að það ákvæði stangist á við þau mannréttindi einstaklinga að ráða yfir eigin líkama. Á fundi nefndarinnar með umsagnaraðilum kom þó fram að í framkvæmd sé í flestum tilvikum farið að vilja aðstandenda látinnar manneskju enda afar erfitt að fara gegn óskum þeirra. Þar af leiðandi telur nefndin ekki þörf á að fella ákvæðið brott enda er framkvæmdin í flestum tilvikum í samræmi við það.

Umboðsmaður barna leggur áherslu á að settar verði verklagsreglur um aðkomu heilbrigðisstarfsmanna að þessum málum og þá sérstaklega hvað varðar samskipti við aðstandendur og upplýsingagjöf til þeirra þar sem úrslitavald foreldra eða forsjáraðila er virt. Nefndin tekur undir þessar athugasemdir umboðsmanns og beinir því til embættis landlæknis að slíkar reglur verði settar.

Þá bárust nefndinni athugasemdir um að samkvæmt frumvarpinu væri einungis hægt að nema á brott líffæri eða lífræn efni úr líkama látins einstaklings hafi hann verið sjálfráða. Benda umsagnaraðilar á að standi ákvæðið óbreytt útiloki það mikilvæga líffæragjöf barna. Nefndin tekur undir þær athugasemdir og telur ekki forsvaranlegt að banna líffæragjöf ólögráða einstaklinga í öllum tilvikum. Leggur nefndin því til að vísun til þess að einstaklingur verði að hafa verið sjálfráða við andlát falli brott.

Virðulegi forseti. Að framangreindu virtu leggur nefndin til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu:

Orðin „verið sjálfráða og“ í 1. mgr. 1. gr. falli brott.

Við afgreiðslu frumvarpsins úr nefnd var Vilhjálmur Árnason fjarverandi en ritar undir álit þetta samkvæmt heimild í 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis.

Ólafur Þór Gunnarsson ritar undir álitið með fyrirvara.

Undir þetta álit rita allir nefndarmenn: Halldóra Mogensen, formaður, sú sem hér stendur Halla Signý Kristjánsdóttir, Andrés Ingi Jónsson, Anna Kolbrún Árnadóttir, Ásmundur Friðriksson, Guðjón S. Brjánsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Vilhjálmur Árnason og Ólafur Þór Gunnarsson, með fyrirvara.