verðtrygging fjárskuldbindinga.
Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir umræðu sem skiptir miklu máli fyrir almenna umræðu um efnahagsmál á Íslandi. Fyrst er spurt hvaða áform ríkisstjórnin hafi uppi. Það verður að segjast eins og er að á þessum fyrstu mánuðum ríkisstjórnarinnar hefur ríkisstjórnin svo sem ekki stigið skref til afnáms verðtryggingar á fasteignalánum en vinna er samt sem áður hafin í samræmi við stefnuyfirlýsinguna við að skoða lánaumhverfi hér á landi.
Nýlega samþykkti Alþingi þingsályktunartillögu sem mælir fyrir um að starfshópur sérfræðinga meti kosti og galla þess að miða verðtryggingu fjárskuldbindinga við vísitölu neysluverðs án húsnæðisliðar, eða að lántaki hafi val um hvaða vísitala liggi til grundvallar verðtryggingu slíkrar skuldbindingar.
Um þessar mundir hafa heimili val á milli verðtryggðra og óverðtryggðra lána, auk þess sem þau geta blandað þessum lánum í þeim hlutföllum sem þeim hentar. Hugsanlegt er að draga úr vægi verðtryggingarinnar með því að auka val heimilanna enn frekar og gera þeim kleift að binda lán sín við aðrar vísitölur. Slík lán sem bundin væru t.d. við vísitölu neysluverðs án húsnæðis eða samræmdri vísitölu neysluverðs væru þá í einhverjum skilningi hálfverðtryggð.
Svo er spurt vegna þeirrar áhættu sem lántakar taka á sig vegna verðbreytinga, hvaða mótvægisaðgerða verði gripið til. Því er til að svara að ég tel í fyrsta lagi afar mikilvægt að hafa í huga að lántaki hefur val. Við ættum að vinna í átt að frekara vali, vali um það hvort menn taki á sig verðtryggt eða óverðtryggt lán, en heimili virðast í auknum mæli velja óverðtryggða fjármögnun. Þannig voru tæplega helmingur nýrra íbúðalána óverðtryggð árið 2017 og hlutur þeirra af heildarupphæð íbúðalána til heimila óx.
Verðtryggð lán hafa þó þann kost að greiðslubyrði þeirra framan af lánstíma er lægri en greiðslubyrði sams konar óverðtryggðs láns og slíkt fyrirkomulag hentar mörgum, sérstaklega hefur ungt fólk kosið þann kostinn.
Fjölbreytni lánamöguleika og samkeppni milli lánveitenda hefur aukist á undanförnum misserum, m.a. eftir að lífeyrissjóðir fóru í auknum mæli að veita fasteignalán. Þá tóku gildi 1. apríl 2017 lög um fasteignalán til neytenda þar sem reglum um uppgreiðslugjald var breytt. Með breytingunum er stuðlað að auknu framboði lána á föstum vöxtum, sér í lagi óverðtryggðum lánum og auknum hreyfanleika og samkeppni á fasteignamarkaði. Heimilunum er þar með gert kleift að endurfjármagna lán sín, færa sig á milli lánveitenda ef betri kjör bjóðast annars staðar og skipta út verðtryggðum lánum fyrir óverðtryggð með lægri tilkostnaði en ella. Afnám stimpilgjalds vegna endurfjármögnunar var stórt skref í því tilliti.
Síðan er spurt í tilefni af óvissu um framtíðargreiðslur af verðtryggðum lánum, hvað sé hægt að gera í því. Því er til að svara að það er rétt að ákveðin óvissa er um framtíðargreiðslur af húsnæðislánum vegna óvissu um framvindu efnahagsmála, verðlags, en þetta á svo sem ekki aðeins við um verðtryggðu húsnæðislánin heldur húsnæðislán almennt. Vaxtabreytingar Seðlabankans til að mynda vegna óvæntrar verðlagsþróunar hafa meiri áhrif á greiðslubyrði óverðtryggðra lána en verðtryggðra. Óverðtryggðu lánin eru í dag almennt með hærri greiðslubyrði og geta tekið sneggri breytingum í greiðslubyrði ef einhver áföll dynja yfir. Á móti kemur að breytingar á verðlagi hafa með beinum hætti áhrif á greiðslubyrði verðtryggðra lána en það dreifist hins vegar yfir lánstímann, sérstaklega í jafngreiðslulánum.
Ein helsta leið stjórnvalda til að hafa áhrif á framtíðargreiðslur af lánum heimila er að hafa áhrif á framvindu efnahagsmála og verðlagsþróunar með það að leiðarljósi að stuðla að efnahagslegum stöðugleika. Oft og tíðum hefur mér þótt við taka of mikinn tíma í verðtrygginguna, við hefðum átt að taka meiri tíma í að ræða einfaldlega vexti á þessu landi. Skýrsla sem kom út í gær um ramma peningastefnunnar var mikilvægt innlegg inn í umræðu um stöðugleika og vexti á Íslandi til framtíðar.
Mig langar að segja varðandi áhrifin af ýmsum óbeinum sköttum, svo sem hér var nefnt með kolefnisgjöld, hvaða mótvægisaðgerða eigi að grípa til. Þá verð ég að halda því til haga að stjórnvöld hafa einmitt fellt niður vörugjöld og virðisaukaskatt af rafbílum til þess að opna fyrir þann kost. Það hefur líka haft áhrif á verðlagið til lækkunar, enda hefur verið mjög mikil fjölgun í þeim valkosti á götunum eins og við sjáum.
Ég ætla að koma inn á önnur atriði sem ég hef ekki náð að snerta á í fyrri ræðu minni. Ég ítreka þakkir fyrir mikilvæga umræðu.
