skilyrðislaus grunnframfærsla.
Forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hluta velferðarnefndar um tillögu til þingsályktunar um skilyrðislausa grunnframfærslu eða það sem hefur verið kallað borgaralaun. Ég er mjög spennt.
Nefndin hefur fjallað um málið og fengið til sín talsvert af gestum, m.a. prófessor Guy Standing sem er breskur hagfræðingur við Lundúnarháskóla og hefur staðið að tilraunum með borgaralaun á Indlandi. Það var mjög spennandi að bjóða honum að koma og fræða nefndina um borgaralaun.
Með þingsályktunartillögunni er lagt til að Alþingi álykti að fela félags- og jafnréttismálaráðherra í samstarfi við fjármála- og efnahagsráðherra að skipa starfshóp sem kortleggi leiðir til að tryggja öllum borgurum landsins skilyrðislausa grunnframfærslu með það að markmiði að styrkja efnahagsleg og félagsleg réttindi fólks og stuðla að jöfnum tækifærum.
Meiri hluti velferðarnefndar hefur lagt fram breytingartillögu þess efnis að þingsályktunartillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að tryggja að úttekt á kostum og göllum skilyrðislausrar grunnframfærslu verði meðal verkefna framtíðarnefndar. Meiri hlutinn telur að full ástæða sé til að greina kosti og galla borgaralauna sem og mögulega útfærslu þeirra í íslensku samhengi og telur málið falla vel að verkefnum framtíðarnefndar þingmanna sem forsætisráðherra hefur boðað að skipuð verði innan skamms.
Ég tel það vera ágæta málamiðlun og er bara frekar hamingjusöm með þá lendingu í þessu máli.
Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að aukin umræða um skilyrðislausa grunnframfærslu á undanförnum árum hefur styrkt ákall um að hugmyndin sé skoðuð gaumgæfilega á vettvangi stjórnmálanna. Sama er uppi á teningnum víða annars staðar, t.d. kom fram að hinn 23. janúar 2018 hefði Evrópuráðsþingið samþykkt ályktun varðandi skilyrðislausa grunnframfærslu sem hvetur aðildarríkin til að kanna kosti skilyrðislausrar grunnframfærslu og ræða endurskoðun á gildandi kerfum.
Í ljósi þeirra breytinga sem verða á samfélagi og vinnumarkaði með tækniframförum á komandi árum og áratugum er mikilvægt að horft verði til þess hvernig núverandi framfærslukerfi er hannað og hvort það tryggi nægilega velferð borgaranna. Tilraunir með skilyrðislausa framfærslu eða borgaralaun hafa á síðustu árum farið fram í ýmsum löndum, en ein sú umfangsmesta stendur nú yfir í Finnlandi. Og í raun og veru stendur ein sú umfangsmesta líka yfir í Kaliforníu sem er mun stærri og víðari en í Finnlandi. Er það tilgangur þessarar tillögu að skoða reynslu annarra ríkja af slíkum lausnum og setja í íslenskt samhengi svo að hægt sé að meta hvernig mögulegar útfærslur gætu litið út hér á landi. Í því skyni er mikilvægt að gera grein fyrir sem flestum sviðsmyndum og fýsileika þeirra út frá kostnaði hins opinbera og möguleika til að afla tekna á móti.
Eins og segir í greinargerð tillögunnar byggist hugmyndafræðin að baki skilyrðislausri grunnframfærslu á frelsi og jafnrétti, skilvirkni og samstöðu, jörðinni sem sameiginlegri eign allra jarðarbúa, jafnri hlutdeild sameiginlegs ávinnings af tækniframförum, sveigjanleika á vinnumarkaði og reisn hinna fátæku, baráttunni gegn atvinnuleysi og ómannúðlegum vinnuskilyrðum, baráttunni gegn landsbyggðarflótta og ójöfnuði á milli sveitarfélaga, eflingu fullorðinsfræðslu og sjálfstæði gagnvart vinnuveitanda og maka. Er þar vísað til þess að stuðst verði við þessa hugmyndafræði við vinnu nefndarinnar og leitast verði við að tryggja að sem breiðastur hópur þeirra sem hafa hagsmuna að gæta komi að vinnunni.
Við umfjöllun nefndarinnar komu fram ýmis sjónarmið varðandi skilyrðislausa grunnframfærslu sem vert er að huga að við þá vinnu sem fram undan er. Þar má m.a. nefna áhyggjur af því að slíkt kerfi kunni að festa þá sem ekki geta unnið í fátæktargildru. Afar mikilvægt er að þegar kostir skilyrðislausrar grunnframfærslu séu kannaðir sé hugað sérstaklega að þessum þætti og tryggð staða einstaklinga og fjölskyldna sem þurfa að treysta á núverandi framfærslukerfi. Þó að margt megi vinna með því að einfalda núverandi framfærslukerfi, m.a. með því að taka út tekjutengingar og draga úr flækjustigi vegna samspils á milli kerfa, má sú einföldun ekki leiða til þess að grafið verði undan því samfélagslega öryggisneti sem stórir hópar fólks reiða sig á til framfærslu.
Eins og segir í samantekt tillögunnar er lagt til að kortlagðar verði leiðir til að tryggja öllum borgurum landsins skilyrðislausa grunnframfærslu. Sú vinna getur verið eðlilegt framhald af þeirri endurskoðun sem almannatryggingakerfið hefur gengist undir undanfarin misseri. Niðurstöður af þeirri rannsókn sem lögð er til með tillögu þessari geta orðið til þess að opna og þróa umræðu um framtíð almannatryggingakerfisins.
Mikilvægt er að við þessa vinnu verði leitað víðtæks samráðs við innlenda og erlenda sérfræðinga, þar sem flestir sérfræðingar eru erlendir í þessum málum, hagsmunaaðila og aðra aðila sem að málinu geta komið. Óháð því hver niðurstaða rannsóknarinnar verður er mikilvægt að efla umræðuna um framfærslu og framfærslukerfi og að stuðla að því að nýjar hugmyndir um þau verði rannsakaðar ef í þeim kunna að felast framfarir.
Við Píratar horfum með eftirvæntingu til þessa verkefnis og fögnum þeirri samstöðu sem hefur náðst um að mikilvægt sé að hefjast handa við að vinna þá faglegu greiningarvinnu sem þingsályktunartillagan kallar eftir og verður vonandi dýrmætt innlegg í umræðuna um framtíðarsamfélag okkar Íslendinga.
Forseti. Það eru fimm ár síðan ég hóf þetta borgaralaunaævintýri og ég hef fylgst með umræðunni þroskast frá því að fjalla um borgaralaun sem fjarstæðukennda draumóra yfir í hugmynd sem ber að taka alvarlega og skoða með opnum huga. Ég næ eiginlega ekki að koma því í orð hversu æðislegt það er. Ég læt það því duga og þakka þinginu fyrir góða vinnu í málinu.
