Schengen-samstarfið.
Frú forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir yfirferð yfir skýrslu hennar um Schengen-samstarfið, sem hún hefur lagt fram á Alþingi.
Ég vil byrja á að ræða aðeins um mikilvægi alþjóðasamstarfs fyrir litla og fámenna eyju eins og Ísland. Í lokaorðum skýrslu hæstv. ráðherra kemur fram að eins og í öllu alþjóðasamstarfi þurfi Ísland að meta ávinning sinn af þátttöku í Schengen-samstarfinu sem vaxið hefur gríðarlega undanfarin ár. Þátttökuríkjum hefur fjölgað mikið og eins hefur verkefnum samstarfsins fjölgað umtalsvert með auknu regluverki sem og með stórauknum straumi fólks til svæðisins sem er í leit að alþjóðlegri vernd. Fram kemur í skýrslu ráðherra að sá fjöldi hafi minnkað aftur enda ástandið í Evrópu talið stöðugt.
En hver er ávinningur okkar af þessu samstarfi? Þeir sem talað hafa gegn því hafa haldið því fram að Schengen-samstarfið leiði til óheftrar aðkomu afbrotafólks með aukinni skipulagðri starfsemi sem vaði hér uppi um allt og má jafnvel heyra þessi orð úr ræðustól Alþingis. Þegar farið er ofan í saumana á þeim virðist þetta ekki vera á rökum reist og kemur það til af því að 98% þeirra ferðamanna sem koma hingað til lands fara um Keflavíkurflugvöll og eftirlit með þeim því hægðarleikur. Þá er jafnvel óskað eftir vegabréfi, öfugt við það sem kom fram í máli hv. þm. Ingu Sæland.
Eins og oft er í okkar alþjóðastarfi sinnum við hagsmunagæslu Íslands ekki eins og best verður á kosið. Sá fjöldi starfsmanna sem sinnir Schengen-málaflokknum að staðaldri hefur ekki vaxið í takt við fjölgun verkefna og verðum við því augljóslega að huga að því, ef við ætlum að sinna þessu af alvöru, að fjölga þeim starfsmönnum.
Má einnig sjá í skýrslunni að einstaka samningar, sem við höfum þó komið að að semja, liggja óundirritaðir í skúffu stjórnvalda vegna skorts á fjármagni. Má þar nefna samning um Evrópska stuðningsskrifstofu í málum er varða alþjóðlega vernd, en sú skrifstofa hefur það hlutverk að styrkja og þróa samstarf mála er varða alþjóðlega vernd, auk þess að samhæfa stuðning við aðildarríki Schengen-samningsins. Stjórnvöld í Noregi, Sviss og Liechtenstein taka formlega þátt í þessu samstarfi, en því miður hafa íslensk stjórnvöld hvorki undirritað né fullgilt samning okkar. Er það miður að við kjósum að standa hjá í stað þess að taka þátt af alvöru með öllum þeim rétti og skyldum sem því fylgir.
Það má einnig sjá í skýrslunni að íslensk stjórnvöld hafa fengið gula spjaldið og reyndar eiginlega rauða spjaldið þegar kemur að því að gæta ytri landamæra Schengen-svæðisins með viðunandi hætti. Eins og með aðra innviði á Íslandi virðast íslensk stjórnvöld ekki hafa staðið sig þar og þá bærir alþjóðasamfélagið á sér og sendir okkur harða línu, enda höfum við skuldbundið okkur að sinna þessu verkefni. Bent er á að mannafla skorti á Keflavíkurflugvelli til að framkvæmdin uppfylli gæðakröfur og eru þannig alvarlegir annmarkar á framlagi okkar í þessu samstarfi. Þá var þjálfun og menntun starfsmanna ófullnægjandi og uppfyllir ekki þær lágmarkskröfur sem gerðar eru á þessum vettvangi og þar verða íslensk stjórnvöld að gyrða sig í brók. Ekki er hægt að ætlast til að allir geri allt fyrir okkur, líkt og unglingurinn sem nennir ekki að brjóta saman þvottinn. Við verðum líka að leggja okkur fram um að standa við gerða samninga. Viljum við hafa röð og reglu á hlutunum, hvort sem er í okkar friðsæla landi eða annars staðar á Schengen-svæðinu, þá verðum við að leggja okkar af mörkum. Til þess er alþjóðasamstarf og við munum bara hagnast á því að leggja örlítið meira af mörkum. Það mun margskila sér til baka.
Frú forseti. Mig langar að nota lokamínútur af þessari ræðu í að tala stuttlega um áferð skýrslunnar.
Schengen-samstarfið gengur út á marga þætti, m.a. hvernig við komum fram við annað fólk. Mér þótti við lestur skýrslunnar helst til of mikil áhersla á að loka svæðinu og hvernig okkur tekst til við að losa okkur við þá sem inn á svæðið komast í stað þess að horfa til þeirra atriða sem snúa að mannúð og hvernig við, samstarfsríki Schengen-samningsins, getum í sameiningu gert allt sem í okkar valdi stendur til að auka mildi, sýna mannúð og tryggja réttindi förufólks. Ástandið víða um heim er tilkomið af mannavöldum. Borgarastríð hefur geisað í Jemen og Sýrlandi, svo dæmi séu tekin, árum saman og hafa almennir borgarar flúið þau lönd unnvörpum. Við höfum því miður ekki sýnt því fólki sem leitar hefur alþjóðlegrar verndar neinn aukinn slaka, heldur þvert á móti gengið hart fram í því að velta ábyrgðinni yfir á þau lönd sem næst þessum ríkjum standa.
Þannig er það ekki rétt sem kom fram í máli hæstv. dómsmálaráðherra að umsækjendur um alþjóðlega vernd eigi vegna Dyflinnarreglugerðar rétt á meðferð í móttökuríki, því að oftar en ekki er viðkomandi einmitt sendur rakleitt þaðan til heimaríkis þrátt fyrir augljósa neyð.
Frú forseti. Það er ekkert vikið að mannréttindum í skýrslu hæstv. dómsmálaráðherra. Mér þykir það miður. Mér þykir líka miður að sjá hvergi í skýrslu hæstv. ráðherra minnst á samkennd, mannúð og samstöðu. Ég er fullviss um að slík stefna myndi skila okkur meiri hagsæld og hamingju þvert á alla þjóðfélagshópa.
