skerðingar vegna atvinnu- og lífeyrissjóðstekna eldri borgara og öryrkja.
Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp þessa umræðu hér. Í umræðunni hefur verið beint til mín tveimur spurningum sem ég ætla að leitast við að svara. Í fyrsta lagi hvað varðar skerðingar eins og þær eru uppbyggðar. Það er rétt að 45% atvinnu- og lífeyrissjóðstekna skerða greiðslur til ellilífeyrisþega.
Aftur á móti má ekki gleyma því í þessu sambandi að í gildi er almennt 25.000 kr. frítekjumark sem gildir um allar tekjur ellilífeyrisþega. Auk þess hefur frá 1. janúar 2018 verði í gildi sérstakt 100.000 kr. frítekjumark vegna atvinnutekna ellilífeyrisþega, sem þýðir að þeir geta unnið sér inn 100.000 á mánuði með atvinnu án þess að það hafi nokkur áhrif á greiðslur ellilífeyris frá Tryggingastofnun ríkisins. Það eru því aðeins tekjur umfram þessi frítekjumörk sem hafa áhrif til lækkunar á greiðslur ellilífeyrisþega.
Það vekur hins vegar athygli að eftir að ellilífeyriskerfið var einfaldað og breytingar gerðar í því skyni að stuðla að frekari atvinnuþátttöku eldri borgara hefur öldruðum með skráðar atvinnutekjur frá Tryggingastofnun ekki fjölgað og fækkaði reyndar talsvert á milli áranna 2017 og 2018. Staðreyndin er að einungis 8% þeirra sem fengu greiddan lífeyri frá Tryggingastofnun í ársbyrjun 2018 voru með einhverjar atvinnutekjur, eða 2.800 einstaklingar. Þar af voru rúmlega 1.600 einstaklingar með tekjur undir 100.000 kr. frítekjumarkinu.
Í tilfelli örorkulífeyrisþega er málið flóknara. Þar gilda mismunandi reglur um hina ýmsu bótaflokka, eins og þingmaðurinn rakti í máli sínu. Ég hef lagt áherslu á að breyta kerfinu til einföldunar þannig að bótakerfið hvað varðar örorkulífeyrisþega verði líkast því sem gildir um ellilífeyrisþega. Von er á skýrslu starfshóps mjög fljótlega þar sem tillögur um nýtt bótakerfi verða lagðar fram. Ég bind vonir við að við getum ráðist sem fyrst í einföldun á kerfinu og tekið m.a. á þeim skerðingum sem nefndar eru.
Seinni spurningin sem hv. þingmaður spyr er hvort eðlilegt sé að 60.000 kr. greiðslur öryrkja frá lífeyrissjóði séu skertar 100%. Þarna er um að ræða framfærsluuppbótina sem verið hefur við lýði í meira en 10 ár. Í upphafi var henni ætlað að tryggja að lífeyrisþegar hefðu að lágmarki ákveðnar tekjur sér til framfærslu að meðtöldum bótum almannatrygginga. Tiltölulega fáir fengu uppbótina greidda í upphafi. Í gegnum árin hefur framfærsluuppbótin hins vegar hækkað hlutfallslega meira en aðrar bætur almannatrygginga og hefur hún þannig fengið aukið og meira vægi en ráðgert var í upphafi.
Framfærsluuppbótin hefur komið sér vel til fyrir marga einstaklinga en hún hefur hins vegar þann ótvíræða ókost að allar tekjur hafa áhrif á fjárhæð hennar, sem kallað hefur verið króna á móti krónu skerðing í daglegu tali og hv. þingmaður kom réttilega inn á í upphafsorðum sínum. Ég held að það sé tímabært að leggja hana af og einfalda bótakerfið vegna örorku með svipuðum hætti og gert hefur verið í tilfelli ellilífeyrisþega með sameiningu bótaflokka og einföldun útreikningsreglna.
Hvað varðar hins vegar þetta ákveðna dæmi sem hv. þingmaður tók í sínu máli, um að 60.000 kr. greiðslur til öryrkja væru skertar um 100%, þá er málið ekki alveg svo einfalt. Í dæminu virðist þingmaðurinn gera ráð fyrir því að viðkomandi einstaklingur fái greidda aldurstengda örorkuuppbót., þ.e. að hann hafi verið mjög ungur þegar hann var metinn á örorku í fyrsta skipti. Meðalaldur öryrkja við fyrsta örorkumat er aftur á móti um 40 ár. Í þeim tilfellum þurfa lífeyrissjóðstekjur að ná rúmlega 90.000 kr. á mánuði til að framfærsluuppbótin falli niður. Ég rek það ekki hér til að gera lítið úr fyrirspurn hv. þingmanns eða málflutningi hans, heldur fyrst og síðast til þess að benda á hversu flókið þetta kerfi er í heildina og samspilið á milli flokka og skerðingar og hversu brýn þörf er fyrir heildstæða einföldun á kerfinu.
Þess vegna hefur ríkisstjórnin lagt mjög mikla áherslu á heildarendurskoðun kerfisins með fækkun bótaflokka í huga og einföldun og að samhliða því verði dregið úr þeim skerðingum sem innbyggðar eru í kerfið. Ég bind mjög miklar vonir við að það verkefni muni takast vegna þess að hingað til hefur verið nokkuð góð pólitísk samstaða um það í sölum Alþingis, í það minnsta í umræðunni, að ráðast þurfi í einföldun á kerfinu og að draga þurfi úr þessum skerðingum. Ríkisstjórnin vinnur að því og hefur til þess ákveðið fjármagn á yfirstandandi ári. Við ræddum það líka við gerð ríkisfjármálaáætlunar og ætlum okkur að ná því markmiði.
Ég bind miklar vonir við þá vinnu sem nú er í gangi og er mikilvægt að hún fari að líta dagsins ljós þannig að við getum farið að vinna eftir henni.
