barnaverndarlög.
Hæstv. forseti. Það hefur verið nokkuð fróðlegt fyrir mig að hlusta á ræður hérna, sérstaklega ræður þeirra sem eru andstæðingar þessa frumvarps vegna þess að mér finnst hafa verið áberandi í þeim að menn grauta saman jafnvel óskyldum hlutum. Þetta mál er mjög einfalt. Vandamál hjá sýslumanni og allt það skiptir engu máli í þessu, það er bara annað vandamál, hv. þm. Helga Vala.
Þetta frumvarp snýst um það að við viðurkennum hvað tálmun þýðir — og tálmun þýðir að þá eru ekki réttmætar ástæður — að tálmun sé ofbeldi gagnvart barninu. Þá kemur hér umræða um að barnayfirvöld neiti að taka þátt í deilum milli foreldra. En þetta snýst ekki um neinar deilur milli foreldra. Auðvitað geta menn alltaf búið til deilur. Þegar þetta er orðið brot og komið við barnaverndarlög þá verður auðvitað barnavernd að taka á þeim brotum eins og öllum öðrum. Þeir geta ekki sagt: Nei, við tökum ekki þátt í þessu, þetta eru bara einhverjar deilur. Það gerist ekki þannig.
Hér er grautað öllu saman, sáttameðferð hjá sýslumanni o.fl. Það er allt búið, það er búið og gert. Það er komin niðurstaða. Þess vegna hefur barnaverndaryfirvöldum verið blandað inn í þetta. Eitthvað kemur upp á. Það gætu verið lögmætar ástæður fyrir því að barnið fær ekki umgengni við viðkomandi. En það er ekki einkamál annars foreldrisins ef þetta er niðurstaða rannsóknar í kringum það. Þannig að ég skil ekki þetta vandamál.
Ég segi einfaldlega að þetta mál er mjög mikilvægt. Það er í samræmi við barnasáttmálann og barnaverndarlög um að barnið þurfi ekki að sæta þessu ofbeldi, þessari vanrækslu.
Menn hafa velt mikið fyrir sér refsingu. Það er aldrei gott fyrir barn að þurfa að sjá eftir foreldrum sínum í fangelsi, hvorki í þessu máli né öðrum málum. Aldrei. (Gripið fram í: … samt að leggja það til.) Viðkomandi foreldri þarf að leggja mikið á sig til að reyna að komast þangað. Það segir mikið um hæfni þess foreldris til þess að vera með barn. Það segir það í mínum huga. Það er auðvitað ástæðan fyrir því að ég legg þetta mál fram. Á 28 ára starfsferli blöstu þessi vandamál við mér. Úrræðaleysið algjört. Enginn gerði neitt, barnið bara sætti þessu ofbeldi. Nú reyna sumir að snúa þessu upp í eitthvert kynjamál eða karlréttindamál eða kvenréttindamál. Þetta er hvorugt. Það snýst bara um þann einfalda veruleika að við viðurkennum að tálmun, að uppfylltum öllum skilyrðum, sé brot gegn barni. Flóknara er það ekki. Hér grauta menn þessu algjörlega út og suður með alls konar útúrsnúningum og vangaveltum. Ég á afskaplega bágt með að hlusta á þingmenn sem hafa barist fyrir réttindum barna í alls konar málum sem stíga allt í einu niður fæti núna. Af hverju gerist það? Er það af því að hugsanlega þurfi móðir að sæta refsingu? Nei, ég vil ekki trúa því. Grunurinn læðist að mér en ég vona að það sé rangt, ég vona innilega að það sé röng tilfinning því ef hún er rétt þá erum við í vondum málum.
Menn hafa líka rætt um að það sé úrræði í lögum sem eru dagsektir. Það eru auðvitað engin úrræði. Ef fólk greiðir ekki sektina — fullt af fólki á ekki einu sinni fyrir henni, á engar eignir — þá er engin vararefsing eins og er með aðrar sektir. Ég held að það sé miklu meira átak að rífa barn úr fangi foreldris í innsetningargerð heldur en með því að segja einfaldlega: Þú sætir refsiábyrgð, sektum, vararefsingu eða ef það eru ítrekuð brot, þá er þyngri refsing. Barnaverndaryfirvöld grípa auðvitað til annarra og vægari úrræða fyrst. Ef viðkomandi heldur áfram og fer ekki eftir rétti barnsins þá er hann óhæfur til að hafa forsjá barnsins. Það er bara þannig.
Þess vegna hafa flestar þjóðir það þannig að viðkomandi er stillt upp við vegg. Þú getur ekki haft forsjá, ekki haft þau réttindi sem fylgja því að hafa forsjá af því að þú sinnir ekki skyldu þinni. Þú brýtur gegn barninu. Það er rétt sem hv. þm. Halla Gunnarsdóttir sagði að víða er tekið mjög hart á allri svona vanrækslu gagnvart börnum eins og í Bandaríkjunum, t.d. því að fara ekki með börnin í skóla. Auðvitað er ekki það fyrsta sem menn gera að stinga foreldrum inn. Það eru önnur úrræði reynd áður, ítrekað reynt. Þetta er allt ítrekuð brot. Alveg eins og gerist í Danmörku, það þarf ítrekuð brot til að svipta viðkomandi foreldri forsjá fyrir brot af þessu tagi.
Ég veit í sjálfu sér ekki hvort barnaverndaryfirvöld séu í stakk búin til að taka við einhverju af þessu tagi. Ef ekki þá þarf að bæta það. Það mæðir mikið á barnaverndaryfirvöldum. Það er mikið af brotnum fjölskyldum, það eru miklar deilur. Það eru mörg mál í gangi eins og þessar tölur sýna hér. Það er ljóst að málin eru afskaplega mörg þegar það eru 550 kröfur á níu árum þar sem annað foreldri telur greinilega að verið sé að tálma barni umgengni við sig. Það er gífurlega algengt. Það er reynsla mín sem lögmanns. Gífurlega algengt. Maður horfði á mörg þessi mál þar sem fólk stóð úrræðalaust, annað foreldrið tók bara völdin og ekkert gerðist. Ég horfði upp á foreldra sem þurftu að upplifa þessar hörmungar sem var ekkert auðvelt og maður var algerlega úrræðalaus. Allir vissu að þeir væru að brjóta reglur, allir vissu að það var ekki farið eftir niðurstöðu dómstóla. Það breytti engu, menn komust bara upp með þetta. Það finnst mér ekki í lagi. Ég vona að engum þingmanni finnist það í lagi því það er auðvitað mjög slæmt.
Ég fullyrði það, það á auðvitað ekki við öll tilvik, en ég fullyrði það, sérstaklega í þeim tilvikum þar sem barn hefur í einhvern tíma, jafnvel lengri tíma, alist upp með báðum foreldrum, að það gerist allt í einu við skilnað, þrátt fyrir niðurstöðu dómstóla, þrátt fyrir niðurstöður sýslumanna, þrátt fyrir samning, að annað foreldrið segir: Ég tel að barninu sé ekki best borgið með að þú hafir umgengni við það, og í krafti þeirrar ákvörðunar, þess yfirgangs, án þess að nokkuð liggi fyrir um það, er umgengni tálmuð. Farðu í mál hjá sýslumanni, farðu bara í mál eða eitthvað.
Nei. Viðurkennum það að svona framganga gagnvart barninu er brot. Ég get algerlega lofað ykkur því, öllum hér, að fyrir barn sem upplifir það að allt í einu er annað foreldrið rifið frá því hlýtur það að vera mikil sorg. Það er mikil vanræksla, það er barninu mjög erfitt. Það er bara þannig. Hér standa menn í einhverjum hártogunum um algjör aukaatriði í málinu, finnst mér, á grundvelli þess að einhver tölfræði liggi ekki fyrir og eitthvað þannig. Það skiptir bara engu máli. (Gripið fram í.) Það sem skiptir máli er að þetta er veruleikinn, hann er þekktur og ef við viðurkennum að þetta sé ofbeldi og vanræksla gegn barni þá eiga að vera viðurlög. Við þurfum ekkert meira, við þurfum enga tölfræði. Hins vegar vitum við að það eru mörg svona mál. Það skiptir ekki máli hvort þau séu tíu eða 100. Tíu er bara allt of mikið. Þetta er algjört aukaatriði í umræðunni.
Ég heyrði á hv. þm. Helgu Völu að þetta frumvarp á aldrei að fara neitt, það er fullt af fólki sem horfir á það allt öðrum augum en ég, þetta sé einhvers konar kvenréttindamál og það eigi ekki að fara neitt. Ég veit það en ég vil bara fá að sjá það gerast. Það þorir enginn að taka afstöðu með börnum í þessu máli, mjög fáir. Það er mín upplifun. Einfaldlega þora það mjög fáir og þess vegna er þetta látið snúast um einhvers konar kynjamál eða að ég sé að ganga erinda einhverra karla eða karlréttinda. Það er ekki þannig. Ég hef engan áhuga á því. Ég hef bara áhuga á því að fólk beri ábyrgð, beri ábyrgð á rangri hegðun eins og við eigum öll að gera, komist ekki upp með hana með frekju og yfirgangi. Alvörusamfélag lætur slíkt ekki viðgangast í mínum huga.
Við getum auðvitað deilt um það hvort refsingar í þessu eigi að vera eitthvað öðruvísi. Tökum þá umræðu. Refsingin sem ég legg til í frumvarpinu er bara eins og allar aðrar, eins og við öllum öðrum alvarlegum brotum, er ekkert öðruvísi. Ef við getum gert það þá getum við gert það líka í þessu máli. Annað er bara hártogun ef menn neita því, hártogun þar sem verið er að verja aðra hagsmuni og málinu snúið á hvolf og snúið helst út úr því. Þetta er svo einfalt mál. Viðurkennum að tálmun sé ofbeldi gagnvart börnum. Flóknara er það ekki.
