fiskeldi.
Herra forseti. Við þessa lokaumræðu um frumvarp til laga um breytingu á lögum um fiskeldi langar mig til að koma inn á nokkur atriði en fyrst ætla ég að fá að koma stuttlega inn á breytingartillögu sem við hv. þm. Sigurður Páll Jónsson erum skrifaðir fyrir og snýr að breytingu á b-lið 24. gr. sem tengist svokallaðri 8. greinar umræðu í þessu máli. Þetta er ekki langur lestur, með leyfi forseta:
„B-liður 24. gr. orðist svo:
Um meðferð umsókna um rekstrarleyfi fyrir sjókvíaeldi á hafsvæðum sem hafa verið metin til burðarþols, sem bárust fyrir gildistöku ákvæðis þessa og þar sem málsmeðferð samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum, nr. 106/2000, er lokið, skilað hefur verið inn frummatsskýrslu til Skipulagsstofnunar samkvæmt 9. gr. laganna, eða um er að ræða breytingu eða viðbætur við þegar útgefið rekstrarleyfi, fer eftir eldri ákvæðum laganna hvað varðar meðferð og afgreiðslu umsókna.“
Þar sem tillagan er um viðbót við 24. gr. þar sem segir „eða um er að ræða breytingu eða viðbætur við þegar útgefið rekstrarleyfi“ hlýtur öllum að vera augljóst sem hér eru inni og hafa skoðað þetta mál vel að það getur ekki verið markmið lagasetningarinnar að grauta rekstraraðilum saman á sama svæðinu. Það gengur gegn öllu því sem snýr að umhverfishluta þessara laga, sjónarmiðum um vernd villta laxastofnsins og þar fram eftir götunum.
Mér hefur þótt undarlegt hversu tregir sumir hv. þingmenn hafa verið til að sýna þessu sjónarmiði skilning því að markmið laganna getur ekki verið annað en það að þar sem um stækkun á þegar útgefnu rekstrarleyfi er að ræða sé um að ræða sama aðilann. Af hverju í ósköpunum ættum við þá að taka ákvörðun um að stækkunin á þegar útgefnu rekstrarleyfi, þar sem starfsemi er komin af stað, falli undir nýja kerfið? Það heldur engu vatni. Ef við reynum að nálgast þetta út frá því hvernig þetta virkar þarna í raunheimum eru ekki nægjanlega góð rök að það sé búið að leggja svo mikla vinnu í málið að það verði að klára það eins og það liggur fyrir. Það eru að mínu mati ekki rök hvað þetta atriði varðar að þá sé búið að úthluta meiru en hv. atvinnuveganefnd hafði áætlað að yrði úthlutað. Það er bara skynsamlegt að nálgast þetta svona, að verkefni sem eru í undirbúningi og búin að vera það árum saman og snúa að því að stækka þegar útgefin rekstrarleyfi fái að lifa.
Menn reikna sig ekki upp á tvo aukastafi í hvað er rétt og rangt þegar heildarendurskoðun á lagabálki á sér stað. En þetta atriði hljóta hv. þingmenn að líta á sem sanngjarnt og eðlilegt og blanda ekki inn í það markmiðum um heildaruppsafnaða úthlutun leyfa og þar fram eftir götunum. Þegar aðili sem er búinn að fá útgefin öll leyfi og hefur hafið rekstur á eldissvæðinu og óskar eftir stækkun á því leyfi og fer í gegnum alla þá ferla sem því fylgir, það er enginn undansláttur með það, hlýtur hann með öllum réttmætum og sanngjörnum sjónarmiðum að falla undir gamla kerfið.
Ég vona að hv. þingheimur fallist á þessi sjónarmið því að ef horft er á þetta úr smáfjarlægð ætti öllum að vera ljóst að það er beinlínis í anda þeirra markmiða sem er verið að reyna að ná fram með lögunum að nálgast þetta atriði svona.
Það er annað sem er mikilvægt að nefna í þessu samhengi, það að þetta styður við markmið laganna um umhverfisvernd, vernd hins íslenska villta laxastofns og þar fram eftir götunum, í fyrsta lagi vegna þess að þarna erum við þá augljóslega að tryggja að sami aðilinn haldi á stækkuninni og frumúthlutuninni á því tiltekna svæði og enn fremur tryggjum við með þessu, sem er sjálfstætt markmið að mínu mati, að ýtt sé undir það að rekstraraðilar sem í þessu standa hafi ákveðna stærð og burði til að bera til að geta sinnt umhverfisverndarhlutanum, til að geta sinnt því að við séum ekki að taka áhættu með íslenska villta laxastofninn, til að geta brugðist við kröfum sem við setjum fram hérna. Það er ekki loku fyrir það skotið að einhvern tímann vilji þingheimur, ef ástæða þykir til, herða á umhverfisskrúfunum, ef svo má segja, herða á þeim skilyrðum sem sett eru hvað þessa starfsemi varðar.
Þá verða þessi fyrirtæki að hafa burði til að bregðast við slíkum breytingum.
Enginn velkist í vafa um að málið allt er stórt, flókið og umdeilt. Sú staða er uppi að fyrirsvarsmenn stærstu hagsmunaaðilanna báðum megin víglínunnar, ef svo má segja, telja málið þannig vaxið í dag að það væri skynsamlegt að þingheimur tæki sér rýmri tíma til að vinna það. Landssamband veiðifélaga er þeirrar skoðunar og hvetur þingheim til að taka sér rýmri tíma til að vinna málið. SFS, Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi, leggja til fyrir hönd eldisfyrirtækjanna að Alþingi taki sér rýmri tíma til að skoða málið.
Ég er hræddur um að í þetta skiptið séu rökin ekki til staðar sem oft vill verða þegar allir aðilar málsins virðast tiltölulega ósáttir, að menn hafi hitt þarna á rétta punktinn. Ég held því miður að það eigi ekki við í þessu máli. Það eru ógrynni atriða sem æskilegt væri að skoða betur.
En svo allrar sanngirni sé gætt hafa ýmis atriði lagast í meðförum nefndarinnar. Þar hefur verið unnið prýðilegt starf en málið er einfaldlega þess eðlis að það er ekki alveg tilbúið. Breytingarnar sem bæði hafa komið fram á milli umræðna og koma síðan fram í nefndaráliti sem hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé fór yfir áðan eru sem betur fer flestar í rétta átt en þó vantar enn nokkuð upp á.
Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé kom réttilega inn á það í ræðu sinni áðan að hv. þingmenn Miðflokksins, Ólafur Ísleifsson og Sigurður Páll Jónsson, hefðu verið á nefndaráliti sem kom inn á milli 1. og 2. umr. Þeir hv. þingmenn voru á því áliti með fyrirvara og fyrirvarinn sneri einmitt að 8. gr. Það er það sem þingmenn Miðflokksins höfðu áhyggjur af, því að hér er ekki bara um að ræða veiðiréttarhafa sem hafa áhyggjur, veiðiréttarhafa í Borgarfirði og í Húnavatnssýslunum, fyrir austan og hvar á landinu sem er, í Djúpi jafnvel. Það eru ekki bara fiskeldisfyrirtækin, það eru líka sveitarfélögin þar sem þessi uppbygging á sér stað sem taka ákvarðanir og hafa tekið ákvarðanir út frá því hvernig þessi mál skipast. Svo eru heimilin í þessum byggðarlögum sem hafa tekið ákvarðanir út frá þeim væntingum um framtíðaruppbyggingu, réttmætum væntingum, sem fyrirtæki, sveitarfélög og heimili höfðu af því að starfsemin í þessum geira hingað til hefur ekki verið í neinu lagalegu tómarúmi. Vissulega erum við að vinna að uppfærslu þessara laga af því að þau má bæta. Staðan er samt sú að fyrirtæki hafa verið að vinna undir þeim reglum sem um geirann gilda. Sveitarfélögin og heimili á þessum svæðum hafa öll nálgast hlutina og haft væntingar um uppbyggingu og uppbyggingarhraða á réttmætum forsendum og í góðri trú.
Sem betur fer er umhverfishlutinn í þessum málum og varnir settar til að verja hinn ótrúlega, einstaka, íslenska villta laxastofn sem við eigum og þar þykir mér hafa tekist betur til en í þeim málum er snúa að leyfisúthlutun.
Og bara til að enginn misskilningur sé uppi um þau mál sem snúa að 8. gr., þ.e. hvernig haldið er á leyfum og leyfisúthlutunum, hvaða leyfisumsóknir lifa og hvaða leyfisumsóknir deyja, það að ganga lengra hvað það varðar að fleiri umsóknir lifi en lagt er til í áliti nefndarinnar, vil ég, svo allrar sanngirni sé gætt, þakka fyrir að þó sé miðað við frummatsskýrslu í breytingartillögu meiri hluta nefndarinnar. Viðmið um matsskýrslu hefðu mér þótt alveg hræðileg niðurstaða svo ég reyni að orða það varlega. Það að draga línuna sem næst því á ásnum að meira magn leyfa lifi en minna styður við náttúruverndarlutann og vernd hins íslenska laxastofns, ekki öfugt. Það er af því að þetta tryggir að fyrirtækin sem á þessum markaði starfa hafi afl til að bregðast við kröfunum. Menn eru búnir að sjá þetta erlendis, ég tók í ræðu í gær eða fyrradag dæmi af Chile. Þar batnaði ástand mála verulega þegar menn báru gæfu til að breyta regluverkinu með þeim hætti að eldisfyrirtækin urðu færri, stærri og öflugri í staðinn fyrir að þau voru veikburða og smá á fyrri stigum.
Ég vil í lok ræðu minnar aftur hvetja þingheim til að taka undir breytingartillöguna sem snýr að því að þeir aðilar sem þegar hafa útgefið rekstrarleyfi og óska eftir stækkun á því tiltekna rekstrarleyfi verði áfram undir gamla kerfinu en að þær umsóknir falli ekki niður og að þeir þurfi þá ekki að byrja upp á nýtt. Það yrði svo fjarri markmiðum laga þeirra sem hér er verið að fjalla um ef menn fyndu sig í þeirri stöðu að þriðji aðili fengi úthlutað eftir útboð þeim stækkunarheimildum sem hér um ræðir. Þá væri loksins gengið til ills í þessu því að það getur ekki verið markmiðið. Það er það ekki og þessi breytingartillaga er í takti við markmið laganna og ég hvet þingheim allan til að samþykkja hana.
