framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum 2020--2023.
Herra forseti. Ég vil að sama skapi þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framsöguna í þessu máli og að vera komin með þetta til okkar til að fjalla um. Ég verð að taka undir með síðasta ræðumanni og þakka fyrir innlegg hennar. Ég tek undir það, ég held að það sé einmitt mjög mikilvægt að huga að þeim þætti sem hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir nefndi og við kannski þurfum að taka formlegar með í texta, vinnu og öðru slíku sem við erum með að nefna aðstæður, áætlunargerð og annað slíkt þegar kemur að þeim hópi fólks sem hún vísaði til.
Ég ætla rétt aðeins að fara yfir þetta. Þetta kemur inn í þá nefnd sem ég sit í núna og þess vegna finnst mér við hæfi aðeins að ræða þau mál. Ég ætla að byrja á að tala um kynjaða hagstjórn og fjárlagagerð. Ég held að við eigum a.m.k. eina skýrslu sem hefur komið út um þau mál sem sýnir að við erum á réttri leið. Stjórnarráðið hefur verið að taka fyrir einhverja tiltekna þætti og fjármálaráðuneytið t.d. hverju sinni. Mér finnst að við þurfum að gera enn betur þar. Hér erum við með sérfræðinga í fullu starfi til að fylgja þessu eftir, sem ég tel afskaplega mikilvægt af því að, eins og kemur í næsta kafla sem er um byggðamálin og jafnrétti eins og var aðeins farið inn á áðan, þegar við erum að útdeila peningum og gjarnan í einhver stór verkefni úti á landi eru þau yfirleitt framkvæmdaverkefni sem gagnast körlum. Hins vegar má alveg segja, hvort sem það eru betri samgöngur eða annað, að það gagnist konum og öllum öðrum hvað breytta og bætta samfélagsgerð varðar. En í gegnum tíðina hafa framkvæmdir af hálfu ríkisins eða útdeilt fé í einhverjum stórum tölum fyrst og fremst nýst til starfa sem karlar njóta.
Mér fannst líka góð umræðan um jafnréttismál í stjórnum fyrirtækja. Ég vil minna á að hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir er með frumvarp sem lýtur að því að það megi beita fyrirtæki og hlutafélög dagsektum sem sinna því ekki að breyta kynjahlutfalli í stjórn. Því miður er mikil brotalöm í því. Þetta eru lög frá 2010 og tóku ekki gildi fyrr en 2013 þannig að það voru þrjú ár sem fyrirtæki fengu í aðlögun. Árið 2018 voru einungis 26% fyrirtækja sem greiða laun með konur í eðlilegu hlutfalli í stjórn. Það voru einungis 33% sem voru með yfir 50 manns í vinnu sem höfðu uppfyllt þetta skilyrði af því að það er alveg staðreynd að í stjórnum sem skipaðar eru körlum og konum fá konur frekar tækifæri til að gegna stjórnarstörfum. Mér finnst mjög mikilvægt að við reynum að afgreiða þetta mál til að ýta við fyrirtækjum. Núna er árið 2019, það eru níu ár síðan lögin voru sett og við erum enn þá stödd á þessum stað sem er algjörlega óásættanlegt.
Það hefur verið fjallað töluvert um fæðingarorlofið. Það hefur svolítið verið mál okkar Vinstri grænna að lengja það og brúa bilið á milli leikskóla og fæðingarorlofsins. Það verður að veruleika á þessu kjörtímabili að fæðingarorlofið lengist upp í 12 mánuði sem er gríðarlega mikið jafnréttismál. Ég verð að taka undir með hæstv. forsætisráðherra áðan, það að takmarka fæðingarorlofið að hluta þannig að feður verði að taka það hefur reynst okkur gríðarlega gott tæki þrátt fyrir að það hafi verið gagnrýnt. Það eru agnúar á öllum lagasetningum að einhverju leyti eins og var nefnt varðandi einstæða foreldra og annað slíkt en það verður væntanlega tekið fyrir í ljósi reynslunnar í þessari heildarúttekt.
Hér er margt gott sem snýr að menntamálunum. Það er svolítið verið að ræða kynjahlutföll á framhaldsskólastigi og kynbundið námsval. Af því leiðir auðvitað kynbundinn vinnumarkaður. Allsherjar- og menntamálanefnd fór í heimsókn til Akureyrar, m.a. í Verkmenntaskólann og háskólann, og við sjáum þá þróun, sérstaklega í háskólunum þar sem konur eru að verða og orðnar mikill meiri hluti í öllum háskólum landsins. Við þurfum einhvern veginn að taka utan um það og breyta því. Það var líka gaman að ganga um allar deildir Verkmenntaskólans og sjá kynjamismuninn. Það sem hefur helst þróast í rétta átt er að stelpur sækja í strákaiðnaðinn sem kallaður hefur verið, málminn, húsasmíðina og rafiðnina, svo dæmi séu tekin. Strákarnir sækja hins vegar ekki í hefðbundnu kvennastéttirnar eins og hjúkrun. Það er svolítið öðruvísi á Norðurlöndunum og mér fannst það áhugavert sem þar kom fram. Það er mikil og markviss hugsun í gangi í þeim skóla og innan þessara fagfélaga til að breyta því. Ég þekki það sem náms- og starfsráðgjafi að hafa verið að leiðbeina nemendum við námsval og það er því miður oft rótgróið viðhorf að heiman sem kemur í veg fyrir að sérstaklega strákar fari inn á það sem kölluð hafa verið kvennastörf. Það sem við samþykktum á síðasta þingi með samskiptaráðgjafa íþrótta- og æskulýðsstarfs sem mennta- og menningarmálaráðuneytið kom fram með fannst mér svo löngu tímabært í ljósi þess sem við höfum heyrt í kringum #metoo-byltinguna. Ég ber miklar vonir í brjósti um að það skili okkur raunverulegum árangri í því að fólk hafi leiðir að leita í og það dragi líka úr áreitni og öðru slíku sem hefur því miður viðgengist innan íþróttahreyfingarinnar eins og víða annars staðar.
Það hefur komið fram varðandi námskrár að kannski þurfi að kveða fastar á um og fyrr í ferlinu að fræða nemendur um kynbundna mismunun og áreitni, hótanir, ofbeldi og allt þetta, að nemendur séu fyrr upplýstir um mörkin. Þeir eru gjarnan orðnir kynferðislega virkir þegar beinlínis er byrjað að tala um þetta við þá.
Þó að þetta sé langt frá því að vera tæmandi, eins og kemur fram í greinargerðinni, langar mig að tala aðeins um kyn og neyslu sem er liður nr. 21 undir alþjóðastarfi. Við erum búin að horfa mjög mikið á það í fjölmiðlum og höfum fengið alls konar upplýsingar eins og hér er tekið sérstaklega fram varðandi framleiðslu og förgun textíls. Það var heil umhverfisvika á Akureyri í sumar þar sem þetta var m.a. undir og það rætt. Sýnd var bíómynd þessu tengt, sem var afskaplega fróðleg og hefur kannski ýtt undir það — ég vona það a.m.k. — að fólk hugsi meira um þetta. Um leið verðum við þá, eins og er nefnt, að skapa þau færi í gegnum græn störf og nýsköpun þar sem við erum bæði með kynja- og umhverfissjónarmið að leiðarljósi.
Virðulegur forseti. Ég hlakka til að við fáum málið inn í allsherjar- og menntamálanefnd til umfjöllunar og vona að við náum vel utan um málið og getum afgreitt það þannig útbúið að við getum verið stolt af.
