framkvæmdaáætlun í jafnréttismálum 2020--2023.
Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir framlagningu framkvæmdaáætlunar í jafnréttismálum fyrir árin 2020–2023. Ég held að það sé mikilvægt að við séum með þessa áætlun. Þó að við komum mjög vel út í öllum alþjóðasamanburði er alls ekki hægt að leggja þetta bara á hilluna og segja: Þetta er komið. Við þurfum nákvæmlega aðgerðir eins og hér eru settar fram til að ná enn betri árangri og viðhalda því sem við þó höfum.
Það er búið að fara ágætlega yfir áætlunina en ég er búin að merkja við nokkur atriði sem eru mér sérstaklega hugleikin. Ég byrja á markmiði nr. 10, um jafnrétti í stjórnum fyrirtækja. Ég fagna því mjög að hér stendur að unnið verði að því að meta framkvæmd á ákvæðum laga um kynjahlutfall í stjórnum fyrirtækja og þá einkahlutafélaga líka. Þessi breyting felur í sér ákvæði um jafnrétti í stjórnum fyrirtækja þannig að ef stjórnarmenn eru fimm þurfa a.m.k. tveir að vera af hvoru kyni. Í þessu tilfelli erum við yfirleitt að hugsa það þannig að það þurfi tvær konur. Því miður hafa karlarnir yfirleitt skipað þessar stjórnir. Því miður bendir allt til þess að þetta markmið laganna hafi ekki náðst og þess vegna er ég einn af flutningsmönnum frumvarps í samstarfi við hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur um að bæta við einhverjum viðurlögum þannig að hægt verði að bregðast við. Okkur sem höfum aðeins verið að skoða þetta sýnist að það sé engin sérstök eftirfylgni með því þegar verið er að skila inn ársreikningum, til að mynda til ársreikningaskrár, hvort einhverjar breytingar hafi orðið og hvort lögunum sé fylgt. Ég fagna því að sérstaklega eigi að taka á þessu.
Ég tel og er eiginlega algjörlega sannfærð um að fæðingarorlofið sé okkar stærsta jafnréttismál. Þau skref sem við stigum á sínum tíma með því voru til mikillar fyrirmyndar og ég held að við höfum náð mjög miklum árangri með það. Það er miður að eftir hrun hafi þurft að lækka þakið töluvert og við sáum þau beinu áhrif af því að feður fóru síður í fæðingarorlof. Nú hefur okkur tekist að lyfta þakinu aftur og það er markmið ríkisstjórnarinnar að lengja fæðingarorlofið sem skiptir miklu máli. Ég ítreka jafnframt að það skiptir máli einmitt að þakið sé á réttum stað hvað þetta varðar til að hvetja til þess að báðir foreldrar, bæði móðir og faðir, eða móðir og móðir eftir atvikum, taki fæðingarorlof.
Mig langar líka að nefna punkt nr. 14, um jafnrétti innan lögreglunnar, sem ég held að sé mjög mikilvægt. Við höfum séð árangur á síðustu árum í þeim efnum og það skiptir miklu máli. Það er ekki bara það að við viljum tryggja og stuðla að jöfnum tækifærum kvenna og karla til starfsframa í þessari stétt, eins og stendur undir þessum punkti, heldur skiptir kannski mestu máli fyrir þá sem þurfa að njóta þjónustu lögregluþjóna að þar séu aðilar af báðum kynjum.
Þetta er jafnréttisáætlun í víðu samhengi og snýst ekki bara um réttindi kvenna og hvar þurfi að koma konum frekar að heldur er tekið sérstaklega á jafnrétti í skólastarfi og að unnið verði að fjölgun nýnema í grunnnámi kennaranáms, sér í lagi fjölgun karla. Við horfum til þess að jafnréttislögin virka í báðar áttir. Stundum er talað um þau eins og þetta séu lög fyrir konur til að komast að þar sem þær hafi ekki haft tækifæri en þetta snýst raunverulega um mikilvægi þess að bæði kynin, og öll kynin ef því er að skipta, sinni svona störfum. Þar af leiðandi höfum við verið með verkefni varðandi karla og jafnrétti og aðferðafræði í tengslum við #metoo og rakarastofuráðstefnuna sem er í raun orðin útflutningsgrein hjá okkur. Mér finnst alltaf gaman að nefna það að þegar ég hitti erlenda þingmenn og tek á móti þeim spyrja þeir iðulega út í jafnréttismálin. Þar höfum við augljóslega mikið fram að færa og eigum að nýta okkur það í utanríkisstefnu okkar og ekki síður í þróunarsamvinnunni.
Þetta er það sem mig langaði að nefna sem er mjög gott í þessari áætlun.
Svo er eitt sem ég hvet hv. allsherjar- og menntamálanefnd til að fjalla um. Hér er punktur nr. 20 um karla og heilbrigðisþjónustu og ég get tekið undir allt sem þar stendur en ég velti aðeins fyrir mér konum og heilsu. Það situr gríðarlega í mér eftir vinnu mína í starfshópnum um aukna hagsæld og lífsgæði að við státum af því að íslenskar konur lifi næstum kvenna lengst, það er ekki alveg svo en við höfum langan lífaldur, lengri en karlarnir, en þegar kemur að því að tala um líf við góða heilsu geta konur vænst þess að lifa við góða heilsu í 66,2 ár á Íslandi en karlar í 71,5 ár. Ég vil auðvitað alls ekki draga úr heilsu karla en þetta finnst mér gríðarlega sláandi. Þegar tölurnar eru skoðaðar hafa konurnar yfirleitt verið með aðeins færri ár en karlarnir við góða heilsu en kynin hafa fylgst nokkuð að en svo gerist eitthvað árið 2009 þannig að línurnar fara hvor í sína átt. Þannig væri hægt að segja að frá árinu 2009 hafi karlar unnið þrjú og hálft ár við góða heilsu en konur tapað tveimur árum.
Mér finnst þetta ákaflega áhugavert og nokkuð sem við verðum að skoða frekar. Við höfum fjallað um þetta hérna og ég veit að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur töluvert rætt það og við höfum tekið á þessu varðandi kynferðisafbrot, meðferð þeirra og eftirvinnslu, en þetta er spurning sem mér finnst a.m.k. ekki hafa verið svarað. Hvað veldur? Við vorum í fyrradag að fjalla um þingsályktunartillögu er lýtur að því að skoða sérstaklega vefjagigt og að veita endurhæfingu. Við vitum að vefjagigt er sjúkdómur sem leggst frekar á konur en karla þó að hún leggist á bæði kynin. Hv. þm. Helga Vala Helgadóttir nefndi í ræðu áðan að konur í ákveðnum starfsstéttum fara frekar á örorku. Ég held að við þurfum að skoða þetta og ég hvet til þess að það verði tekið upp í nefndinni hvort okkur vanti jafnvel einhvern punkt varðandi þessi mál.
Annars þakka ég bara fyrir þessa góðu áætlun sem ég vona að fari í gegnum þingið. Ég vona líka að nefndin noti tækifærið til að fara yfir alla þessa þætti. Við tölum um að karlar eigi að tala fyrir jafnrétti, samanber HeForShe-átakið, og mig langar að hrósa hv. þm. Loga Einarssyni sem er búinn að taka til máls en annars hafa ræðumenn sem hingað til hafa tekið til máls um þessa ágætu áætlun verið konur. Ég sé að hv. þm. Þorsteinn Víglundsson er að ganga í salinn og ég geri ráð fyrir að hann ætli að taka til máls um þetta mikilvæga málefni því að bæði kynin eiga auðvitað að ræða þetta hér. Þetta er alls ekki einkamál kvenna.
