jarðamál og eignarhald þeirra.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forsætisráðherra, Katrínu Jakobsdóttur, fyrir að koma hingað og ræða um jarðir og eignarhald á landi og þar með mögulegar leiðir til að hafa áhrif á eignarhald, landnýtingu og verðmætasköpun af landi.

Land er auðlind, landið sjálft, jarðvegurinn og gróðurinn sem þar þrífst. Fyrir tæpu ári átti ég hér orðastað við hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um eignarhald á bújörðum og mögulegar takmarkanir á því samkvæmt ákvæðum ábúðar- og jarðalaga. Sú umræða fór fram í kjölfar þess að starfshópur um endurskoðun eignarhalds á bújörðum skilaði af sér tillögum og skýrslu. Í framhaldinu var sett af stað vinna á vegum forsætisráðuneytisins.

Í maí sl. ræddi ég svo stöðu þeirrar vinnu við hæstv. forsætisráðherra í fyrirspurnatíma en verð að viðurkenna að það hefur valdið mér ákveðnum vonbrigðum að við skulum ekki enn vera farin að sjá niðurstöður úr vinnunni hér á Alþingi. Mér er þó kunnugt um að vinnan er í gangi og það er kærkomið að fá þetta tækifæri til að ræða framvindu hennar í þingsal og fá frekari upplýsingar. Mig langar því að spyrja: Hver er staðan í vinnu á vegum forsætisráðuneytisins við gerð skýrari lagaramma fyrir jarða- og landaviðskipti? Er vinnan sem fram fer bundin við jarða- og ábúðarlög eða falla fleiri aðgerðir og verkefni þar undir?

Eins og kunnugt er hef ég ásamt þingflokki Framsóknar lagt fram þingsályktunartillögu um aðgerðaáætlun til styrkingar á lagaumgjörð og reglum um ráðstöfun og nýtingu auðlinda á landi ásamt aðgerðum til að styrkja grundvöll til eftirfylgni slíkra reglna. Aðgerðaáætlunin hefur það að markmiði að tryggja eignarhald landsmanna á jörðum, þ.e. auðlindum á Íslandi, ásamt því að skapa frekari tækifæri til heilsársbúsetu í dreifbýli og til fjölbreyttrar, sjálfbærrar landnýtingar og matvælaframleiðslu í landinu.

Tillagan felur í sér sjö verkefni og aðgerðir sem öllum er ætlað að bæta umsýslu lands því að það eru ekki til nein ein töfralausn til að bæta umgjörðina. Lög, stjórntæki og verklag verður að mynda eina heild ef vel á að takast til. Verkefnin eru:

1. Lögfestar verði reglur um að skilgreind tengsl við Ísland séu forsenda fyrir eignarhaldi á jörðum hér á landi og um takmarkanir á fjölda jarðeigna í eigu sama aðila.

Svo virðist sem gengið hafi verið lengra í að opna heimildir til kaupa á landi hér en skuldbindingar Íslands samkvæmt EES-samningnum gera ráð fyrir. Þrátt fyrir að EES-samningnum sé ætlað að tryggja réttindi einstaklinga og lögaðila gerir hann einnig ráð fyrir því að stjórnvöldum sé heimilt að takmarka réttindi þessara aðila.

Heimilt er að takmarka eignarhald á fasteignum með lögum og án bótaskyldu á grundvelli skilgreindra markmiða sem byggjast á almannahagsmunum. Það á við um markmiðið sem ætlað er að tryggja skipulag tiltekinna svæða, landbúnað og rekstur bújarða, búsetu á tilteknum svæðum allt árið, umhverfisvernd og vernd sérstakra menningarsvæða. Fyrirmyndir að slíkum reglum má sækja til nágrannalanda.

2. Jarðakaup verði leyfisskyld.

Með því verði aðkoma ríkis og sveitarfélaga að aðilaskiptum að landi tryggð svo mögulegt verði að fylgja eftir ákvæðum laga og skipulags. Einnig verði skoðað hvort rétt sé að endurvekja forkaupsrétt sveitarfélaga að jörðum.

3. Umhverfis- og auðlindaráðuneytið flýti gerð leiðbeininga um flokkun landbúnaðarlands og móti leiðir til að skilgreina búsetuskyldu í dreifbýli við skipulagsgerð.

Í rauninni er ætlunin að þetta sé gert í landsskipulagsstefnu í samvinnu umhverfis- og auðlindaráðuneytisins, Skipulagsstofnunar, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Landgræðslunnar, Skógræktarinnar og Bændasamtakanna. Þessu verkefni þarf einfaldlega að flýta.

4. Löggjöf á sviði skráningar landeigna og eignamarka verði endurskoðuð og bætt.

5. Fasteignamat í dreifbýli verði uppfært en dæmi er um að fasteignamat jarða hafi ekki verið uppfært í áratugi. Það mætti nýta sem stjórntæki.

6. Komið verði á lánasjóði vegna jarðakaupa.

7. Lög er varða ráðstöfun jarða og auðlinda á landi verði endurskoðuð í ljósi framvindu annarra aðgerða og reynslu af lögunum. Það þarf m.a. að tryggja betur að tekjur af landi og hlunnindum skili sér til þeirra sem vilja búa í dreifbýli og til dreifbýlissamfélaganna.

Mér leikur því einnig forvitni (Forseti hringir.) á að vita að hve miklu leyti vinna forsætisráðuneytisins nær yfir eða skarast við þessar aðgerðir.