jarðamál og eignarhald þeirra.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni sem spyr um stöðu vinnu á vegum forsætisráðuneytis við gerð skýrari lagaramma fyrir jarða- og landaviðskipti. Ég ætla að fara yfir stöðu þeirrar vinnu eins og hún liggur fyrir núna. Það hefur komið fram í máli mínu í þingsal á fyrri stigum að það er alveg ljóst að ef við viljum horfa á þessi mál verðum við að horfa á þau heildstætt. Þau snúast ekki um einhvern einn lagabálk. Nánar tiltekið er það sérstakt úrlausnarefni í fyrsta lagi hvað varðar aðila utan EES-svæðisins, þ.e. innan EES gildir samræmt regluverk um mál á því sviði en fyrir aðila utan EES er það ekki. Fyrir liggur að unnið hefur verið að frumvarpi til laga um breytingu á lögum um eignarrétt og afnotarétt fasteigna, nr. 19/1966. Í þeim lögum er að meginstefnu byggt á því að ríkisfang sé skilyrði þess að geta öðlast eignarrétt eða afnotarétt yfir fasteign hér á landi. Frá því skilyrði eru veigamiklar undantekningar og þá vitna ég til réttar EES-aðila.

Það sem ég tel mikilvægt að Alþingi taki afstöðu til er hvort setja eigi fram með skýrum hætti stefnu löggjafans hvað varðar það hvaða skilyrði eigi að vera fyrir því að aðilar utan EES geti keypt hér land eða fasteignir. Eins og þetta hefur verið hefur verið tiltölulega opin heimild þar sem er ekki skilgreint nákvæmlega í lögum hvaða skilyrði eigi að setja. Sjálfri finnst mér eðlilegt að það sé skilgreint nánar í lögum þannig að vilji löggjafans liggi fyrir, óháð því hver fer með framkvæmdarvaldið á hverjum tíma, en þau skilyrði snúast sem sagt um undanþágur frá þeim lögum hvað varðar aðila utan EES.

Ef við viljum horfa heildstætt á endurskoðun lagaumhverfis um eignarhald og nýtingu fasteigna liggur það fyrir, af því að hv. þm. Líneik Anna Sævarsdóttir spurði sérstaklega hvort vinnan væri bundin við jarða- og ábúðarlög, að vissulega kemur hún inn á jarða- og ábúðarlög en einnig skipulagslög, lög um náttúruvernd og lög sem snúa að skráningu á eignarhaldi fasteigna, t.d. lög nr. 6/2001, um skráningu og mat fasteigna. Þá kæmi til álita að mínu viti að leggja fram sérstakt frumvarp um landeignaskrá þar sem íslenskt landsvæði yrði flokkað eftir nýtingu og nýtingarmöguleikum.

Miklar breytingar voru gerðar á jarðalögum árið 2004, m.a. vegna ábendinga frá Eftirlitsstofnun EFTA hvað varðar aðild okkar að EES. Að því er varðar jarðalögin sérstaklega þarf að taka til skoðunar hvort ástæða sé til að taka upp á ný forkaupsrétt sveitarfélaga, sem var felldur úr lögunum í meðförum þingsins við þá umræðu, og hvaða skilyrðum hann yrði bundinn. Eins yrði að taka til skoðunar hvort ástæða væri til að takmarka fjölda eða stærð jarða sem einn eða tengdir aðilar geta eignast. Þá þarf að taka til skoðunar hvort einhverjar heimildir eigi að vera til þess að taka jarðir úr landbúnaðarnotum.

Eitt af því sem þarf að taka til skoðunar er eignarhald félaga að jörðum en erfitt getur reynst að hafa yfirlit yfir raunverulegt eignarhald slíkra félaga þó að frumvarp frá ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra sem varð að lögum að hálfu í vor um raunverulega eigendur muni leiða til töluverðra framfara hvað þau mál varðar. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt að fyrir liggi skýrar upplýsingar um það hverjir séu raunverulegir eigendur slíkra félaga á hverjum tíma og þar með landareigna.

Ég tel að það hafi tafið eðlilega og heilbrigða pólitíska umræðu um þessi mál og flækst fyrir hvað þau heyra undir mörg ráðuneyti. Ég hef fengið lögfræðinga til að vinna að tillögum sem verða ræddar í ríkisstjórn en það liggur ekki fyrir hvort sérstök frumvörp verða á öllum þeim sviðum eða hvort um verður að ræða bandorm sem yrði lagður fram af mér sem myndi þá ná til allra þessara ólíku málaflokka. Stóra málið í þessu er að hvorki stjórnarskráin og ákvæði hennar um eignarrétt né EES-samningurinn og ákvæði hans um sambærileg réttindi innan EES-svæðisins útiloka að löggjafinn setji reglur um eignarhald og nýtingu fasteigna í þágu almannahagsmuna. Við erum með fjöldamörg dæmi frá samstarfslöndum okkar innan EES, hvort sem það er Danmörk, Noregur, Írland og ég gæti haldið áfram, sem hafa heimildir til handa stjórnvöldum í hverju landi til að grípa til ráðstafana ef um er að ræða of mikla samþjöppun eignarhalds á landi, til að mynda landi sem ætlað er til landbúnaðarnota eða landi sem stjórnvöld á hverjum tíma meta mikilvægt fyrir fullveldishagsmuni sína. Ég held að við höfum því miður sem Alþingi ekki nálgast þetta mál af nægilega mikilli sókndirfsku á undanförnum árum. (Forseti hringir.) Það hefur bara verið horft til þess að EES-samningurinn komi í veg fyrir að stjórnvöld geti beitt sér sem skyldi. Það er einfaldlega ekki þannig og mér finnst mjög mikilvægt að það reyni á pólitískan vilja þess þings sem nú situr hvað fólk er reiðubúið að gera. (Forseti hringir.) Fyrir mér er þetta stórmál og það varðar fullveldishagsmuni okkar til framtíðar því að við vitum að land og vatnsréttindi eru meðal eftirsóknarverðustu (Forseti hringir.) fjárfestinga samtímans og verða bara enn eftirsóttari. — Fyrirgefðu, forseti, það er þetta með hitastigið.

(Forseti (GBr): Forseti biður alla þátttakendur, þar á meðal hæstv. ráðherra, að gæta að tímamörkum. Ef til vill þurfa ráðherrar og þingmenn að tala sér til hita.)