leigubifreiðaakstur.
Herra forseti. Sú sem hér stendur er sérstök áhugamanneskja um leigubílamarkaðinn í seinni tíð, ekki síst frelsi á honum. Mig langar eiginlega bara að byrja á því að óska hæstv. ráðherra til hamingju með þetta mál, til hamingju með það að hafa komið því í gegnum ríkisstjórn, í gegnum þingflokka ríkisstjórnarinnar.
Sú sem hér stendur lagði fram þingsályktunartillögu árið 2018 um frelsi á leigubílamarkaði ásamt þingmönnum Viðreisnar og Pírata. Það er skemmst frá því að segja að það mál hlaut ekki brautargengi og var nú eiginlega skotið hraustlega niður af ákveðnum þingmönnum stjórnarinnar. En það er nú bara eins og það er. Í þeirri tillögu var ráðherra falið að afnema hámarksfjölda atvinnuleyfa til leigubílaaksturs, fækka kvöðum fyrir veitingu þeirra og opna markaðinn fyrir aukinni samkeppni, svo að helstu atriði séu nefnd. Sú tillaga var svæfð í hv. umhverfis- og samgöngunefnd eins og títt er um mál sem hljóta ekki náð fyrir augum stjórnarflokka. En nú stöndum við hér með þetta stjórnarfrumvarp samgönguráðherra sem er bara, a.m.k. við fyrstu sýn, prýðismál. Ég er ekki komin af þeirri skoðun eftir að hafa hlýtt á hæstv. ráðherra fara yfir málið. Ég verð að segja að ég hef ekki oft í höndunum ástæðu til að hrósa ríkisstjórninni, allra síst fyrir breytingar í frjálsræðisátt, en nú er það svo. Hér er verið að vinna í átt að meira frelsi á leigubílamarkaði sem kemur neytendum til góða og var löngu tímabært. Í þessum drögum er verið að leggja til afnám á hámarksfjölda leyfa, að fækka kvöðum fyrir veitingu þeirra og opna markaðinn fyrir aukinni samkeppni og það án þess að slaka í nokkru á kröfum um öryggi, eins og mikilvægt er.
Mig langar til að hnykkja á því að þetta mál, eins og svo margt annað gott, kemur frá Evrópu. Það er ástæða til að minna þingheim á, og það gerði hæstv. ráðherra svo sem, að þessi vinna hófst vegna þess að Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, hóf frumkvæðisathugun á leigubílamarkaði hér í kjölfarið á því sem hún gerði í Noregi og niðurstöðunnar þar, enda var fyrirkomulagið svo sem svipað. Hún hóf frumkvæðisathugun á þessum markaði og mögulegum hindrunum á aðgengi. Það er bara ágætt að minna okkur reglulega á það hvað neytendur fá margt gott af veru okkar á hinu Evrópska efnahagssvæði.
Leigubílaþjónusta er almenningssamgöngumál. Það er mikilvægt að við ræðum hana sem slíka. Eins og margt annað í því ágæta kerfi er rúm fyrir umbætur. Til að leigubílar geti sinnt sínu hlutverki þarf þjónustan einfaldlega að vera aðgengileg og á viðráðanlegu verði og að mínu mati er heilbrigð samkeppni lykillinn að því að ná þeim markmiðum, með áherslu bæði á samkeppni og heilbrigði samkeppninnar. Lögbundin fákeppni er að sama skapi til þess fallin að hækka verð til neytenda. Ef samkeppnin verður virk, ef þetta gengur upp, er auðvelt að sjá fyrir sér að í samhengi við aðrar úrbætur sem verið er að gera í almenningssamgöngum eigi fleiri þess kost að leggja einkabílnum nær varanlega ef þeir kjósa svo, nýta leigubíla og strætisvagna og aðrar almenningssamgöngur til að sinna sínum erindagjörðum með minni kostnaði og minna álagi á kerfið okkar, svo ekki sé talað um umhverfismálin.
Meðal þeirra kvaða sem núgildandi kerfi á leigubílamarkaði felur í sér má nefna að leyfishafar þurfa að hafa leigubílaakstur að meginatvinnu. Það hefur hindrað námsmenn og einstaklinga með skerta starfsgetu í að starfa sem leigubílstjórar og það sýnist mér að sé lagað í þessu frumvarpi og það er vel. Ástæða er til að fagna því.
Í frumvarpinu er hins vegar gert ráð fyrir að aðili geti ekki átt fleiri en einn bíl til leigubílaaksturs og ég hef ekki alveg áttað mig á því, svona við fyrstu sýn, af hverju sú kvöð er höfð inni. En mér sýnist að ætti að vera nóg að bifreiðin uppfylli þau skilyrði sem leigubílar þurfa að uppfylla. Það ætti ekki að skipta máli hvort einstaklingur, að þeim skilyrðum uppfylltum, eigi eða geri út fleiri en einn bíl. En ég geri svo sem ráð fyrir því að við munum fara yfir þetta í umhverfis- og samgöngunefnd.
Síðan ber að mínu mati að fagna því að loksins séu reglur um löggilta gjaldmæla undir eftirliti endurhugsaðar. Samkvæmt þessu frumvarpi er hægt að semja um verð fyrir fram. Notandi getur spurt: Hvað kostar ferðin frá Kringlu upp í Grafarvog? og fengið svar og jafnvel séð í smáforriti leiðina sem verður ekin og endanlegan heildarkostnað í stað þess sem nú er, að maður sest upp í, sér mælinn tikka og veit ekki hver lokatalan verður. Það að þvinga leigubíla til að nota gjaldmiðla eins og verið hefur hamlar tæknilegri framþróun á borð við greiðslu í gegnum snjallsímaforritin. Það er auðvitað lykilþáttur í því að opna íslenskan markað fyrir þjónustufyrirtæki á borð við Uber og Lyft sem margir þekkja af góðri reynslu að utan. Ég hjó eftir því að hæstv. ráðherra nefndi að þetta væri ekki sérstaklega sniðið að þeim. Auðvitað er það svo í leigubílaakstri eins og öðrum atvinnugreinum að þeir sem ríða á vaðið eru gjarnan orðnir einhvers konar samheiti yfir þessa þjónustu en Uber og Lyft eru ekki upphaf og endir alls í nýsköpun í leigubílaþjónustu, nema síður sé. Sú þjónusta sem þau fyrirtæki veita byggir hins vegar á grundvelli samningsfrelsis og kostum deilihagkerfisins og það er eiginlega ómögulegt að ræða samgöngur í þéttbýli sérstaklega án þess hafa það í huga kosti þess og framþróun. Mig langar þó að árétta að þessi jákvæða opnun markaðsins á ekki á nokkurn hátt að koma í veg fyrir að þeir sem nýta sér þá opnun standi sig eins og aðrir á íslenskum vinnumarkaði í því að standa skil á launatengdum gjöldum og öðrum opinberum gjöldum í takt við lög og reglur þar að lútandi. Við erum með nokkuð skýrt regluverk hér á landi um sjálfstæðan atvinnurekstur. Það er mikilvægt að hafa það í huga hér sem annars staðar að frelsinu fylgir ábyrgð.
Ég hlakka til að vinna með þetta frumvarp áfram í hv. umhverfis- og samgöngunefnd. Hins vegar velti ég því fyrir mér hér, að gefnu tilefni, hvort það muni falla í hlut stjórnarandstöðunnar eða hluta hennar að koma þessu máli í gegnum þingið því við vitum, herra forseti, að það er andstaða gegn þessu máli — eða öðru máli sem er efnislega eins — í tveimur af þremur stjórnarflokkum, a.m.k. miðað við orð tiltekinna stjórnarþingmanna í þingsal fyrir rúmu ári síðan. Þá voru tillögur í því frumvarpi Viðreisnar sem lagt var fram taldar nokkuð róttækar. Það voru viðraðar miklar áhyggjur af kunnáttu ökumanna og af öryggi farþega og gott ef ekki af þrifum bíla að innan og utan.
Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að vitna í orð hv. stjórnarþingmanna, t.d. Ara Trausta Guðmundssonar sem sagði:
„Ef þær breytingar sem verið er að ræða innan starfshópsins verða meira eða minna samhljóða þessu frumvarpi, verð ég þá með eða á móti? Ja, ætli ég verði ekki á móti.“
Ég vona að það trufli ekki hv. þingmann að þetta frumvarp er meira eða minna draumafrumvarp flutningsmanna umræddrar þingsályktunartillögu.
Annar stjórnarþingmaður, hv. þm. Brynjar Níelsson, sagði í umræðum um þingsályktunartillögu Viðreisnar og Pírata, með leyfi forseta:
„Það skiptir máli að það séu alvörumenn í leiguakstri og þegar menn sem hafa verið lengi í leiguakstri, eins og þeir eru, eins frábærir og þeir eru, eins sérstakir og þeir eru, þá megum við ekki eyðileggja það.“
„Þar blasir við að tilgangurinn með þessari þingsályktunartillögu er sá að slaka á kröfunum, hleypa inn hér fyrirtækjum sem starfa allt öðruvísi, veita allt öðruvísi þjónustu, gera minni kröfur o.s.frv. og það er það sem ég er að finna að.“
Herra forseti. Meira frelsi á leigubílamarkaði mun ekki stranda á þingflokki Viðreisnar. Frumvarpið er komið í gegnum þingflokka stjórnarinnar svo líklegast er útkoman tryggð. Það er svo umhugsunarefni, og hver getur hugsað sitt, hvort stjórnarþingmenn hafi náð þeim þroska að skipta um skoðun á síðustu mánuðum eða hvort það hafi einfaldlega skipt máli hver lagði málið fram upphaflega. En málið er gott og nær vonandi fram að ganga. Það skiptir mestu.
