breyting á ýmsum lögum á sviði matvæla.
Herra forseti. Ég leyfi mér að blanda mér í þessa umræðu um það mikilvæga frumvarp sem hér er til umræðu og afgreiðslu og ætla að lýsa stuðningi við markmið frumvarpsins að öllu leyti, alla þætti þess, og sérstaklega þann þátt að einfalda regluverk og eftirlit.
Hluti þessa máls snýst um breytingar, stofnun Matvælasjóðs. Markmið Matvælasjóðs og hugmyndafræði er kjarni í þeirri stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að efla íslenska matvælaframleiðslu. Það var samþykkt metnaðarfull aðgerðaáætlun, þingsályktun, í vor, sem ég þreytist ekki á að segja að sé líklega eitt merkasta plagg í landbúnaðarmálum sem rætt hefur verið og samþykkt á Alþingi á seinni árum. Ég fagnaði því sérstaklega. Sú ákvörðun meiri hluta nefndarinnar að staldra við og skoða þann þátt þessa frumvarps, stofnun Matvælasjóðs, held ég að sé ágætlega ígrunduð, þótt ekki væri nema af nokkrum ástæðum sem ég ætla að tæpa á. Ég held aftur á móti að stofnun Matvælasjóðs, sem í grunninn hefur ekki síst það markmið að einfalda regluverk, að einfalda utanumhald um þessa mikilvægu sjóði okkar, AVS-sjóðinn, sem er rannsóknasjóður og hefur eins og Framleiðnisjóður landbúnaðarins verið mjög mikilvægur fyrir margs konar rannsóknar- og þróunarverkefni og nýsköpunarverkefni á landsbyggðinni, sé einfaldlega góð til þess að nýta fjármuni betur. Við eigum ekki að óttast þær breytingar því að í eðli sínu er Matvælasjóður bara tæki til þess að halda utan um ákveðin markmið og ná þeim fram.
AVS-sjóðurinn og Framleiðnisjóður landbúnaðarins hafa verið skjól þeirra sem hafa verið að fást við rannsóknir, mjög mikilvægar rannsóknir, sem ekki hafa passað inn í hina stóru samkeppnissjóði. Sjóðirnir hafa fengist við verkefni sem hafa leitt af sér mikla framleiðniaukningu og skapað atvinnu og stuðlað þannig að öflugra atvinnulífi á landsbyggðinni. Í þessu ljósi ættum við líka að ígrunda betur stofnun Matvælasjóðs og hvaða markmiðum við erum að vinna að með stofnun hans, þó ekki væri nema út frá þeirri staðreynd að um hina stóru samkeppnissjóðina hafa nýlega birst tölur á vef Stjórnarráðsins um að 96–97% af öllum fjármunum þeirra sjóða sé fyrst og fremst úthlutað til verkefna sem vistuð eru á höfuðborgarsvæðinu. Hugsanlega eru þau með einhverju marki unnin víðar um land en heimilisfang styrkveitinganna er fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu.
Við höfum líka samþykkt og rætt nýsköpunarstefnu. Það er metnaðarfull áætlun um innleiðingu nýrrar nýsköpunarstefnu sem hæstv. ráðherra þess málaflokks hefur kynnt og ég vil benda á það líka að við stofnun og undirbúning að Matvælasjóði verður að sjálfsögðu að horfa líka til þeirra þátta, hvernig þeir bindast saman við þau markmið sem við ætlum að setja okkur þar.
Ég ætla að leyfa mér að fjalla í nokkrum orðum um Framleiðnisjóð landbúnaðarins sem ég þekki, eðli málsins samkvæmt, öllu betur en AVS-sjóðinn, þótt ég skilji hlutverk hans og eðli. Framleiðnisjóður landbúnaðarins er rétt um 50 ára gamall og var stofnaður til þess að stuðla að framleiðniaukningu í landbúnaði eins og nafn hans gefur til kynna. Hann hefur síðan í gegnum áranna rás verið notaður í ýmis verkefni til að framfylgja stefnu stjórnvalda. Hann tókst á við gríðarlegt verkefni þegar verið var að ráðast gegn offramleiðslu í landbúnaði og ná meira og betra jafnvægi á milli markaðar og framleiðslu. Honum voru í framhaldinu afhentir fjármunir og verkefni til að stuðla að atvinnuuppbyggingu á lögbýlum. Ég held að við getum af sanngirni og miklu stolti horft á verk Framleiðnisjóðs landbúnaðarins, horft yfir sveitirnar og séð hverju hann hefur áorkað. Því skulum við halda til haga. Menn geta síðan deilt um áherslur seinni tíma og til hvers sjóðurinn hefur verið notaðar en í öllum aðalatriðum ætla ég að segja það í ræðustól Alþingis að hann gegndi lykilhlutverki í því að takast á við það að fækka búum í hefðbundnum búgreinum og byggja upp aðra atvinnustarfsemi í sveitum. Ég segi líka að Ísland hefði ekki verið það land sem var tilbúið að taka á móti holskeflu í ferðaþjónustu hefði ekki komið til þeirrar öflugu uppbyggingar sem m.a. framleiðnisjóður studdi við, ekki síst á sviði ferðaþjónustu og vettvangi ferðaþjónustubænda og bænda í sveitum, eins og raun ber vitni. Hún var ekki síst til komin vegna mikilvægs stuðnings og framlaga Framleiðnisjóðs landbúnaðarins.
Það háttaði þannig til að framleiðnisjóðurinn var fjármagnaður beint úr ríkissjóði í gegnum árin. Það gerist síðan við endurskoðun á samningi á grundvelli búnaðarlaga, sem eru lög frá árinu 1995, og búnaðarlagasamnings sem innifelur felur fyrst og fremst þau verkefni að styðja við ráðgjafarþjónustu í landbúnaði, kynbótastarf og aðra grundvallarþætti landbúnaðarins, að ákveðið var að semja um framlög til Framleiðnisjóðs landbúnaðarins innan þess ramma eða innan þess samnings. Við síðustu endurskoðun samninga féll búnaðarlagasamningurinn kannski fyrst og fremst undir vinnuheitið rammasamningur og er þar vistaður með sín framlög. En ég segi líka að þrátt fyrir að við tölum um Matvælasjóð og að kannski sé eðli nafns hans það að þar eigi fyrst og fremst að horfa til matvæla og að nú eigi að taka betur utan um þau í þeirri afgreiðslu sem nú liggur fyrir, þá vil ég ekki útiloka það og er algjörlega viss um að vel hefði mátt taka utan um þau mikilvægu verkefni sem framleiðnisjóður og AVS-sjóðurinn hafa sinnt til þessa og hafa um þau sjálfstæða deild. Það var í sjálfu sér allt óútfært og kannski var ekki komið skýrt á framfæri hvaða möguleikar væru í þeim efnum. Meginmálið er að þeim verkefnum sem þessir mikilvægu uppbyggingasjóðir landsbyggðar hafa sinnt verður að sjálfsögðu að finna stað og þeim verður að fylgja eftir áfram. En stóra málið er þetta: Að komast áfram í því að efla matvælaframleiðslu í landinu, að samþætta þessar tvær grundvallarmatvælaframleiðslugreinar sem við Íslendingar eigum og eru einhverjar mikilvægustu atvinnugreinar okkar í þessu landi, til að sækja fram, hvort sem við horfum til örsláturhúsa, öflugri markaðsþekkingar, meiri fagmennsku á sviði matvælaframleiðslu eða þeirra tækifæra sem felast í aukinni verðmætasköpun, hvort sem er við sjó eða af landi þá liggja ótal sóknarfæri í því að ná betur saman utanumhaldinu í gegnum Matvælasjóð til að vinna að þeim verkefnum.
Nú bíður það kannski 2. umr. að takast á við þetta og ég held að það sé skynsamlegt í ljósi þeirra þátta sem ég hef m.a. rakið, vegna þess hvernig við sjáum fjárstreymi hinna stóru samkeppnissjóða streyma, ekki endilega í réttu hlutfalli ef við horfum eingöngu á prósentuna. Það má vera að svo sé ef við brjótum niður á fjölda íbúa landsins. En það þarf að muna eftir því að háskólar og önnur rannsóknarstarfsemi og þróunarsetur sem eru í kringum landið hafa farið halloka í því að sækja um styrki til sinnar starfsemi úr þeim sjóðum. Það þarf líka að efla þær stofnanir til að takast á við þau verkefni því að það er alls ekki þannig að reglur þessara sjóða séu þeim lokaðar heldur miklu frekar að við þurfum að standa á bak við grunnfjármögnun þessara skóla og þróunarsetra til þess að þau hafi aflið til að sækja sér það súrefni sem samkeppnissjóðirnir geta veitt. Síðan má ekki gleyma samþættingunni við hina nýju nýsköpunarstefnu og hvaða tækifæri hún getur gefið okkur til að sækja fram á sviði þróunar og sóknar til aukinna verðmæta í matvælaframleiðslu.
