1nýting og vistfræðileg þýðing loðnustofnsins 2000 - 2019, munnleg skýrsla sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra.

Herra forseti. Líffræðingar segja að ferðir loðnunnar séu ekkert annað en einhvers konar flutningur á lífmassa í hafinu, eins dauði er annars brauð. Þarna sjáum við hvernig fæðukeðja lífsins virkar í sinni tærustu mynd. Samspilið er flókið og við skiljum það oft ekki fyllilega þótt kvikindin séu beint fyrir framan nefið á okkur, hvað þá falin í hafdjúpunum. Við erum langt frá því að skilja það til hlítar. Eitt er víst: Loðnustofninn þarf að vera nægilega stór til að það dugi til að loðnan viðhaldi sér sjálf, sé sjálfbær, að ekki sé gengið á stofnstærðina. En loðnan þarf að sæta því að vera að fæða fjölmargra fiska, fjölmargra hvalategunda og sjófugla og maðurinn er þarna í beinni samkeppni við alla þessa afræningja loðnunnar. Samspilið er flókið, herra forseti. Sjófuglar éta loðnu, þorskur étur líka loðnu; 150.000 tonn, segir hæstv. ráðherra og hefur eftir vísindamönnum. Inngrip mannsins geta haft áhrif eins og t.d. ef einum hlekk í keðjunni er kippt burt eða ef einum hlekk er leyft að vaxa óhindrað, allt hefur þetta áhrif. Langreyður, hrefna og hnúfubakur eru stórvirkustu tegundir hvala þegar tekið er mið af áti þeirra á fiski og þar á meðal loðnu. Nú er mannkynið að mestu hætt að veiða hvali nema í takmörkuðum mæli sé miðað við það sem áður var. Hefur það áhrif?

Undanfarin ár hafa orðið breytingar í hafinu kringum Ísland og er koma makrílsins inn í lögsögu okkar skýrasta dæmið um þær breytingar. Enginn veit með vissu hvaða afleiðingar þessar breytingar í hafinu munu hafa á loðnustofninn til framtíðar litið. Í fyrra voru engar loðnuveiðar leyfðar og það lítur alls ekki vel út fyrir komandi vertíð. Loðnuafurðir hafa lengi verið mikilvægur hluti af útflutningsverðmætum þjóðarbúsins og hrun stofnsins og veiðibann ár eftir ár mun setja mark á efnahag þjóðarinnar. Loðnubrestur annað árið í röð mun hafa mjög alvarleg áhrif á þau byggðarlög sem byggja stóran hluta af atvinnulífi sínu á loðnuvinnslu, byggðarlög eins og þau hér við suðurströndina, til að mynda Vestmannaeyjar og Hornafjörð. Loðnubrestur hefur ekki bara áhrif á afkomu útgerða á þessum stöðum heldur á samfélagið allt; bæjarlífið, bæjarfélögin, þjónustuaðila, sjómenn og fiskvinnslufólk. Það er afskaplega mikilvægt fyrir þær byggðir að loðnan birtist.

Herra forseti. Þegar loðnuveiðar stóðu sem hæst í Eyjum lifnaði samfélagið við eftir rólegheit jólanna. Yfirbragð bæjanna gjörbreyttist. Bæjarbúar brostu út að eyrum og allir höfðu nóg fyrir stafni, ekki bara sjómennirnir heldur einnig fiskvinnslufólkið, vélakarlarnir, viðgerðagengin; sjoppurnar voru yfirfullar, veitingastaðirnir og meira að segja hótelin fengu fleiri viðskiptavini sem voru kaupendur úr fjarlægum heimsálfum sem komnir voru til að fylgjast með vinnslu á afurðinni. Þannig var loðnuvertíðin, hún veitti lífi í bæinn alveg eins og loðnan veitir lífi í fæðukeðju hafsins.

Herra forseti. Það verður að hafa í huga að verðmætasköpun á veiddri loðnu hefur gerbreyst undanfarin ár og áratugi. Nú getur miklu minna magn af loðnu skilað gífurlegum tekjum í þjóðarbúið. Það er ekki eins og áður þar sem loðnunni var mokað upp og hún seld fyrir tiltölulega lágt verð. Það er mikilvægt, ekki aðeins fyrir þau byggðarlög sem byggja afkomu sína að miklu leyti á þessum fiski heldur einnig fyrir þjóðarbúið í heild, að haldið verði áfram kraftmikilli leit að loðnugöngum eins og hæstv. ráðherra sagði frá í ræðu sinni. Það er einnig mikilvægt að ef göngur finnast að stuðst verði við bestu vísindi og reynslu síðustu áratugina þegar veiðar eru ákveðnar. Hæstv. ráðherra þarf einnig að hafa það til hliðsjónar að tiltölulega lítið magn af loðnu þarf til að koma í veg fyrir mikið tjón fyrir þjóðarbúið og þau byggðarlög sem um er rætt. Þarna er ég að tala um að sú hætta sé fyrir hendi að mikilvægir markaðir geti tapast, það berast engar afurðir inn á þá tvö ár í röð. Miklu minna magn skapar meiri verðmæti en bara fyrir nokkrum árum. Þar kemur til betri meðferð á afurðinni, miklu betri vinnsluaðferðir, betri nýting og ekki síst betri markaðssetning á loðnuafurðum. Verði loðnubrestur annað árið í röð kalla ég, eins og reyndar fleiri hv. þingmenn, eftir mótvægisaðgerðum af hálfu stjórnvalda í þágu þeirra byggðarlaga sem slíkur brestur kemur þyngst niður á. Oft hefur minna tilefni þurft til slíkra aðgerða.