þjónusta við eldra fólk.
Virðulegur forseti. Hv. þingmenn Ólafur Þór Gunnarsson og Guðjón S. Brjánsson hafa beint til mín munnlegri fyrirspurn í fjórum liðum sem hér hefur verið farið yfir.
Í fyrsta lagi er spurt hvernig brugðist verði við fyrirsjáanlegri fjölgun eldra fólks og fyrirsjáanlega aukinni þjónustuþörf. Því er til að svara að með hækkandi aldri aukast líkur á langvinnum sjúkdómum. Slíkir sjúkdómar eru mesta heilbrigðisógn vestrænna samfélaga og þess vegna hljóta forvarnir og heilsuefling, eins og kom fram í fyrri umræðu, að vera einn mikilvægasti þátturinn í nútímaheilbrigðiskerfi. Á fjölsóttu heilbrigðisþingi sem var haldið í nóvember sl. bar kröfuna um aukið vægi forvarna í forgangsröðun heilbrigðisþjónustunnar eiginlega hæst. Þær eru ekki bara fjárhagslega skynsamlegasta leiðin heldur sparar sú leið líka fólki þjáningar og eykur lífsgæði sem seint verður verðlagt í krónum. Nú þegar eru áherslur á auknar forvarnir farnar að tala sínu máli og undir lok síðasta árs lagði ég 130 milljónir til aukinnar heimahjúkrunar og 200 milljónir til uppbyggingar heilsueflandi móttaka á heilsugæslustöðvum en þær viðbætur eru til þess fallnar að bæta þjónustu við aldraða. Við höfum gert samninga um sveigjanlega dagdvöl, viljum hafa miklu meiri fjölbreytni í þjónustu við aldrað fólk af því að aldrað fólk er alls konar fólk og aldrað fólk er líka á mismunandi aldri við mismunandi heilsu.
Í öðru lagi er spurt hvort til sé í ráðuneytinu mat á kostnaðinum við að notast áfram við sama fyrirkomulag, þ.e. búsetu á hjúkrunarheimili, einkum þegar horft er til þeirrar fjölgunar sem verður í hópi 85 ára og eldri og lengdra ævilíka. Ráðuneytið hefur greint þennan kostnað sem óbreytt notkun hjúkrunarheimila með tilliti til búsetu og aldurssamsetningar mun hafa í för með sér. Núvirði kostnaðar við rekstur hjúkrunarheimila miðað við þessar forsendur væri orðið 51,4 milljarðar kr. á ári árið 2030, 73 milljarðar kr. árið 2040 og 89 milljarðar kr. árið 2050. Þessi framtíðarsýn leiðir skýrt í ljós að áherslubreytinga er þörf í þjónustu við aldraða þó að það væri bara þetta. Fjölgun hjúkrunarrýma dugir ekki ein og sér til að standa undir þjónustunni, þó að við þurfum sannarlega að fjölga hjúkrunarrýmum, heldur verður að auka þjónustuna utan stofnana og að því er unnið í heilbrigðisráðuneytinu á hverjum degi. Eitt mikilvægasta skrefið er að styðja við sjálfstæða búsetu með því að horfa á auknar forvarnir og þá fyrst og fremst heilsueflingu í öllum mögulegum skilningi. Þar með erum við líka að seinka þörf fyrir hjúkrunarrými.
Í þriðja lagi spyrja hv. þingmenn hvaða mat sé lagt á fyrirkomulag núverandi þjónustu á hjúkrunarheimilum hvað varðar sjálfsákvörðunarrétt og einnig hvað varðar þá þjónustu sem þar er í boði. Skýr áhersla er lögð á að aldraðir, jafnt og aðrir, haldi sjálfræði sínu með sjálfstæðri búsetu eins lengi og verða má og að þjónustuþörf þeirra sé mætt með heilsugæslu, heimahjúkrun, heimaþjónustu, dagdvöl og hvíldarinnlögnum. Flutningur á hjúkrunarheimili á að vera síðasta úrræðið og einungis notað þegar sýnt er að þörf sé á hjúkrun allan sólarhringinn. Hjúkrunarheimili eru því fyrst og fremst stofnanir sem veita einstaklingshæfða hjúkrun á síðustu misserum af ævi fólks og loks líknandi hjúkrun. Til að styðja enn betur við sjálfstæða búsetu aldraðra er því nauðsynlegt að laga þjónustuna sem best að stigvaxandi þörf hins aldraða fyrir þjónustuna, frá forvarnarstarfi með heilsueflingu og fyrsta stuðningi heima og til dvalar á hjúkrunarheimili.
Loks spyrja hv. þingmenn hvort ráðherra telji að með sameiningu sveitarfélaga skapist forsendur til að flytja þjónustu við eldra fólk í meira mæli til þeirra. Samþætting heilbrigðis- og félagsþjónustu er eitt mikilvægasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir í þjónustu við aldraða. Það sem eykur flækjustigið er að þjónustan er á hendi ýmissa aðila, bæði ríkis og sveitarfélaga, ólíkt því sem er annars staðar á Norðurlöndunum þar sem þjónusta við aldraða er á vegum sveitarfélaganna. Sameining sveitarfélaganna í stærri og sterkari einingar er nauðsyn fyrir íslenskt samfélag til að þróa nærþjónustuna og það einfaldlega verður að tryggja að sveitarfélögin verði stærri og öflugri til að geta sinnt þessum mikilvægu verkefnum og að íbúarnir njóti þessarar þjónustu jafnt óháð búsetu. Þegar hefur verið kallað eftir aukinni samvinnu við sveitarfélög á þessum vettvangi og vonir standa til að það samstarf geti hafist innan skamms. Ég á reglulega fundi með Sambandi íslenskra sveitarfélaga um aukna samhæfingu þjónustunnar. Ýmis verkefni eru í gangi víða um land til að bæta þjónustu við aldraða og þá á vettvangi hvers svæðis um sig, til að mynda á Akureyri, og það eru allt verkefni til góðs. Það sem myndi gera mest gagn í þessum efnum er að sameina og efla sveitarfélög.
