Alexandersflugvöllur sem varaflugvöllur fyrir Keflavíkur-, Reykjavíkur-, Akureyrar- og Egilsstaðaflugvelli.
Frú forseti. Ég leyfi mér að þakka hv. þm. Sigurði Páli Jónssyni fyrir að flytja þessa tillögu og þolgæðið við að flytja hana endurtekið. Það má kannski segja að ekki ári vel fyrir tillögu af þessu tagi um uppbyggingu flugaðstöðu á landsbyggðinni umfram það sem við höfum í dag en við sjáum nú tiltölulega skammt inn í framtíðina og aðstæður kunna að breytast frá því sem við þekkjum núna og frá því sem tíðkast nú um stundir. Mun ég koma örlítið inn á það í minni stuttu ræðu.
Saga flugs er merkilegur hluti af atvinnu- og menningarsögu okkar á Íslandi. Hún er sveipuð ljóma og jafnvel spennu. Flugið hefur frá upphafi heillað bæði hal og drós og þar hafa mörg ævintýrin gerst, sum hafa lánast vel og önnur ekki eins og gengur. Tímamótin voru mikil í samgöngum á Íslandi þegar farþegaflug hófst hér á fimmta áratug síðustu aldar. Þá var vegakerfi enn mjög frumstætt víða um landið. Það var fyrir frumkvæði ungra ofurhuga og bjartsýnismanna sem þetta gerðist og það er ekki lengra síðan en svo að fyrstu frumkvöðlarnir hafa nýlega horfið inn í sumarlandið. Verkefnið hefur þó haldið áfram og af litlum sprotum sem voru eins hreyfils sjóflugvélar urðu til stórveldi á íslenskan mælikvarða, Loftleiðir og Flugfélag Íslands.
Frú forseti. Skagfirðingar stimpluðu sig snemma inn í sögu flugsins á Íslandi. Upphaflega var flugvöllur lagður á Borgarsandi árið 1949 en þar lenti raunar fyrsta landvélin árið 1938. Á ferðinni var ungur maður, Agnar Kofoed-Hansen, sem síðar varð flugmálastjóri. Borgarsandur er slétt og allvíðáttumikið sandflæmi sem núna er gróið að miklu leyti, við botn Skagafjarðar, að vestanverðu frá Sauðárkróki.
Skagfirðingar tengdust fluginu með öðrum hætti líka á síldarárunum þegar ungir flugmenn höfðust við á Miklavatni og fóru þaðan í sjónflug á skíðisvélum sínum í leit að síld fyrir Siglfirðinga einkum og sér í lagi. Síldarverksmiðjur ríkisins sem kostuðu síldarflugið héldu þessu úti að sumarlagi frá því í júní og fram í september. En á Sauðárkróki var nýr völlur tekinn í notkun 23. október 1976, ágætur flugvöllur. Árið 1988 efndu Skagfirðingar til mikillar flughátíðar á Sauðárkróki og þá var völlurinn skírður Alexandersflugvöllur til heiðurs Alexander Jóhannessyni, háskólarektor og frumkvöðli í flugmálum á Íslandi. Hann var alinn upp á Sauðárkróki og var raunar farþegi í fyrstu flugvél sem lenti þar. Það var þegar sjóflugvélin Súlan lenti fyrir framan Villa Nova á Sauðárkróki sumarið 1928.
Eins og fyrr segir voru á þessum tímum þegar flugið var að hefjast vegir óburðugir víða um landið og seinfarnir, auk þess sem bílaeign landsmanna var ekki almenn. Menn skutust því ekki á milli í loftinu eins og nú. Að komast á skammri stund á milli landshluta í lofti var bylting. Þetta nýttu heimamenn í Skagafirði sér í ríkum mæli. Áætlunarflug hófst frá Sauðárkróki árið 1949 og átti sér því yfir 60 ára sögu. Hin síðari ár eins og kunnugt er og komið hefur fram hefur reynst erfitt að halda því uppi í ljósi breyttra tíma og betri samgangna á landi.
Síðast var gerð tilraun til áætlunarflugs til Sauðárkróks í byrjun desember 2017 sem tilraunaverkefni í hálft ár. Mikil ánægja ríkti með það fyrirkomulag þegar flugið hófst á ný. Ríkið veitti fjármuni í verkefnið en alla jafna hafði þessi flugleið auðvitað ekki verið styrkt. Reynt var að fá fyrirtæki, félagasamtök og stofnanir á Norðurlandi vestra til að styrkja verkefnið með kaupum á miðum eða niðurgreiðslu til félagsmanna sinna en þetta dugði ekki til. Fluginu var hætt að loknu þessu tilraunatímabili um mitt ár 2018 og hefur legið niðri síðan.
Aðstæður til flugs á Sauðárkróki eru eins og kom fram í máli 1. flutningsmanns þessarar tillögu allar hinar bestu og völlurinn er vel í sveit settur. Þótt grundvöllurinn fyrir innanlandsflugi sé veikur um þessar mundir kann það að breytast í náinni framtíð. Það er til mikils að vinna að loka engum möguleikum hvað varðar þennan samgöngumöguleika. Það má nefna að Flugakademía Keilis hefur sýnt aðstöðunni á Alexandersflugvelli mikinn áhuga og nýtt völlinn til kennslu og þjálfunar fyrir nemendur. Flugakademían gerði sérstakan samning í vor við Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra um aðstöðu fyrir nemendur í verklegu atvinnuflugnámi á Alexandersflugvelli. Á þessu er hægt að byggja frekar með aðstöðu við skólann, gistimöguleikum o.s.frv. Það er reiknað með að tiltekinn fjöldi nemenda haldist við nám við völlinn og kennsluvélar verða að jafnaði á flugvellinum, jafnvel allt árið um kring. Það er ekki annað að heyra en að bæði nemendur og kennarar séu ánægðir með þessa aðstöðu, bæði innviði og aðstöðuna til flugnámsins í Skagafirði. Þar eru kjöraðstæður til verklegrar flugkennslu, segja stjórnendur skólans. Þetta er einn möguleikinn. Við sjáum skammt inn í framtíðina en það er vel mögulegt að ímynda sér að þróun í ferðaþjónustu verði á þann veg að ferðamenn og gestir, jafnvel langt að komnir, vilji í ríkara mæli komast beint inn á svæðið með sem þægilegustum hætti. Við vitum auðvitað að Skagafjörður er gósenland fyrir þá sem vilja bæði skoða náttúrufegurð og komast í sögulega frábært umhverfi.
Við siglum síðan hraðbyri inn í nýja tækniöld með orkuskiptum og gera má ráð fyrir að innan tíu ára verði flugvélar komnar til sögunnar, knúnar rafmagni og starfræktar í atvinnuskyni. Þá opnast enn nýir möguleikar í farþegaþjónustu um loftin blá.
Frú forseti. Lagt er upp með að gera Alexandersflugvöll að varavelli fyrir þá skilgreindu flugvelli sem fyrir eru eins og fram kom í tillögu 1. flutningsmanns, að flugvöllurinn verði skilgreindur sem hluti af grunnneti í flugsamgöngum á Íslandi. Nú liggur fyrir þinginu tillaga um Tröllaskagagöng milli Skagafjarðar og Eyjafjarðar. Með tilkomu þeirra verður þessi kostur enn raunverulegri og mun greiða fyrir samgöngum vítt og breitt um svæðið og hnýta betur saman þennan landshluta og gera hann að einni heild, t.d. stytta leiðina frá Sauðárkróki til Akureyrar um a.m.k. 30 km og að þar verði góður heilsársvegur.
Frú forseti. Það er mikilvægt að við öndum djúpt, vörumst að brenna brýr að baki okkar hvað þennan samgöngukost snertir, gætum þess að viðhalda mannvirkjunum eins og kostur er. Í því er falið öryggi fyrir íbúana í nálægum byggðarlögum og í því eru líka fólgnir margvíslegir nýtingarmöguleikar eins og aðeins hefur verið drepið á og enn fleiri kunna að vera skrifaðir í skýin þótt skriftin sé okkur kannski heldur ógreinileg enn sem komið er en það mun allt skýrast.
