samvinnuverkefni um vegaframkvæmdir.
Frú forseti. Ég ætla að leggja orð í belg varðandi þetta frumvarp frá hæstv. samgönguráðherra um samvinnuverkefni um vegaframkvæmdir. Þetta er að sönnu umdeilt og stórt pólitískt mál sem við erum hér að ræða og það hefur berlega komið í ljós í þessari umræðu hjá þeim hv. þingmönnum sem tóku til máls á undan mér. Þetta er stórt pólitískt mál sem fjallar um auknar álögur á bifreiðaeigendur og vegfarendur. Það er mergurinn málsins. Ríkisstjórnin kýs, frú forseti, að kasta því inn í þingið núna í miðjum faraldri, sem er eins og að kasta mink í hænsnahús á miðjum þorranum, og ekki bara það heldur eru engir ferðamenn núna en það voru einmitt þeir sem áttu að borga þessar framkvæmdir að mestu leyti. Þannig átti það að vera, og eðlilega þar sem það er réttlæti í því. En vonandi koma ferðamennirnir sem allra fyrst aftur og við getum látið þá greiða fyrir afnot sín af örþreyttu vegakerfi okkar.
Þetta er umdeilt mál en það er nauðsynlegt að fara í stórkostlegar endurbætur og nýframkvæmdir í vegakerfinu og hefur svo verið í mjög mörg ár. Álag á vegakerfið hefur aukist miklu hraðar en uppbygging þess, a.m.k. undanfarin tíu ár, ef ekki lengur, aðallega vegna fjölgunar ferðamanna. Með aukinni umferð hefur öryggi á vegum minnkað, vegna meiri umferðar á mjóum og oft slæmum vegum. Það hefur þó ekki komið harkalega niður á okkur í slysum talið miðað við opinberar tölur. Banaslysum hefur blessunarlega fækkað umtalsvert síðustu ár, sem er ánægjulegt, þó að alvarlegri slysum hafi kannski ekki fækkað samsvarandi. Ég hef oft talið það vera því að þakka að ökukennsla hefur stórbatnað síðustu áratugi. Einnig vegna tilkomu æfingaaksturssvæðis t.d., sem var mikið framfaraskref, hálkuaksturs og fleiri slíkra þátta auk öryggisframkvæmda í kringum og við vegi sem hafa stórlagast. Þá hefur vitund ökumanna og vegfarenda aukist mikið með fræðslu og öðru.
Vegirnir hafa verið akkillesarhæll okkar síðustu árin og eru beinlínis hættulegir á mörgum og löngum köflum. Það er því mjög mikilvægt að fara í nýframkvæmdir, eins og virðist vera gert ráð fyrir í þessu frumvarpi með þeirri aðferð að semja við einkaaðila um framkvæmd þeirra að öllu leyti eða hluta og innheimta síðan veggjald. Þetta segir auðvitað bara hálfa söguna vegna þess að við höfum ekki útfærsluna. Við höfum ekki útfærslu t.d. á fjárhæð veggjaldanna, það er hulið móðu. Margar þessar framkvæmdir hafa ekki farið lengra á dagskrá ríkisstjórnarinnar heldur en bara sem hugmyndavinna og varla á teikniborðið, t.d. Sundabraut sem er einungis draumur sem eru mörg ár í að komist á eitthvert framkvæmdastig.
Ég hef ekki lagst gegn veggjöldum, frú forseti, enda ljóst að ferðamenn greiða þessar vegbætur að miklu leyti, eða svo virtist vera fyrir komu þessa veirufaraldurs. Umferð þeirra var það mikil að menn töldu í fyrra að álögurnar myndu að mestu leyti lenda á ferðamönnum og innlendir ferðalangar eða þeir sem þyrftu að fara til vinnu fengju mikinn afslátt og þetta væru það lág gjöld að það væri eitthvað sem menn gætu hugsanlega afborið. Þegar samgönguáætlun kom í umhverfisnefnd í fyrra samþykkti ég hana með ákveðnum fyrirvara sem í fólst m.a. í því sem ég er að tala hér fyrir. Ég leggst ekki gegn veggjöldum að því til skildu að gjaldtaka á bifreiðum og bifreiðaeigendum lækki samsvarandi á móti þannig að þetta séu ekki auknar álögur á hinn venjulega borgara, venjulega mann sem þarf að fara t.d. til vinnu eða nauðsynlega á milli þeirra staða sem þarna eru undir. Eða að fjarlægðarsparnaðurinn sé það mikill að hann vegi upp á móti veggjöldum. En ekki er um það að ræða í mörgum þeim tilvikum sem nefnd eru í frumvarpinu, eins og Ölfusárbrú, ef ég tek hana sem dæmi, sem sparar 400 metra. Gjald á slíkri framkvæmd gæti auðvitað ekki verið mjög hátt til að spara einhverja fjármuni fyrir þá sem ferðuðust þar um. Hugsanlega myndi það spara tíma en ekki fjármuni.
En auðvitað er þetta allt saman í móðu, af því að ekki liggja fyrir áætlanir um hvað fólk þarf að borga, hvað þetta kostar, hvað það tekur mörg ár o.s.frv. Ég hefði viljað sjá jafnframt í þessu frumvarpi útfært hvernig stjórnvöld ætluðu að lækka önnur gjöld samhliða, á móti slíkum veggjöldum.
Þetta var almennt um frumvarpið. Ef ég gef mér smá tíma í frumvarpið sjálft þá hef ég spurningar og hugleiðingar um 1. gr. Þar eru taldar upp sex leiðir eða framkvæmdir og ekki meira. Hvers vegna er þetta ekki einfaldlega opin heimild og því sleppt að nefna þessar sex framkvæmdir, sér í lagi vegna þess að sumar framkvæmdanna eru mjög fjarlægar vægast sagt? Ég geri því athugasemdir við að í 1. gr. séu nefndar sex framkvæmdir en ekki bara gefin almenn heimild til þess að ganga til samninga við einkaaðila og síðan í framhaldinu heimildir til gjaldtöku vegna þeirra í ákveðinn tíma.
Varðandi tímalengdina í 3. gr. þá er talað um að gjaldtaka fyrir hvert mannvirki geti staðið í 30 ár. Mér finnst það vel í lagt. Þó að menn vilji hafa borð fyrir báru og hugsanlega geta lækkað gjaldið um örfá prósent þá má minna á að það var gjaldtaka í Hvalfjarðargöngunum í 20 ár og þótti mörgum nóg um og langt í það á þeim tíma þegar þau voru opnuð. Fólk hlakkaði til að losna undan því en svo liðu 20 ár og mér finnst 30 ár töluvert langur tími til þess að greiða upp eina framkvæmd. En auðvitað verður þetta rætt í samgöngunefnd þar sem ég á sæti og þessu velt upp með gestum og umsagnaraðilum. Mér finnst þetta ansi langur tími og fyrr en varir verða komnar fleiri framkvæmdir á þennan lista sem nauðsynlegt er að gangast í í okkar erfiða landi samgöngulega séð. Hér eru tómir firðir og fjöll sem þarf að brúa eða bora í gegnum, þannig að það vantar ekki á óskalistanum.
Ég ætla að fara örlítið í þessar sex framkvæmdir en áður en ég geri það ætla ég að koma aðeins að 4. gr. Í fyrsta lagi finnst mér þetta vera víðtækar heimildir. Þetta eru víðtækar heimildir fyrir þann aðila sem innheimtir þetta gjald, veghaldarann eða hvaða nafni sem hann er nefndur í þessu frumvarp. Hann hefur mjög víðtækar heimildir samkvæmt frumvarpinu til að innheimta veggjaldið og viðbótarálagið. Honum eru lögð í hendur ýmis úrræði, hann þarf t.d. ekki að fara í dóm eða sátt eða neitt slíkt heldur getur farið beint í nauðungarsölu á ökutæki. Þar með hefur hann líka samkvæmt ákvæðinu lögveð í ökutækinu. Ég er ekki búinn að gera það upp við mig hvort ég sé á móti þessu en mér finnst þetta vel í lagt. Ég vil alla vega vara við því að lögð séu gjöld eða veð á bifreiðar þar sem sök er ekki að finna hjá eiganda bifreiðarinnar, þ.e. ef hann lánar einhverjum bílinn og sá ekur þarna í gegn og fær á sig álagningu. Þá fer það líklega, miðað við frumvarpið, á bifreiðina og það er tekið veð í bifreiðinni. Þetta er auðvitað ekki sök eiganda og hann getur algjörlega komið þarna af fjöllum, kannski síðar meir, og þarf að sæta því að bíllinn verður settur á uppboð ef hann ekki reiðir fram aurana sem fyrst.
Í því sambandi vil ég benda hæstv. ráðherra á að þetta eru náttúrlega mjög lág gjöld yfirleitt, mjög lágar upphæðir sem safna hlutfallslega mjög miklum kostnaði. Miðað við margar aðrar innheimtur eru þessi veggjöld lág og ég geri mér grein fyrir því að fólk getur ekki keyrt stanslaust í gegnum göng án þess að borga fyrir það, auðvitað þarf einhvern veginn að ná af þeim gjaldi. En eitt skipti eða eitthvað slíkt er mjög harkalegt og safnar miklum kostnaði. Mér finnst þetta almennt séð, án þess að ég sé búinn að gera það upp við mig hvort ég sé algerlega á móti því, ansi víðtækar heimildir í 4. gr., sérstaklega með þann sem fær bíl að láni og þá á ég við viðbótarálagið, ekki kannski veggjöldin sjálf. Ef hann keyrir þarna í gegn án þess að virða greiðslu fær eigandinn rukkunina og veð á bílinn.
Tíminn er svo fljótur að líða að ég ætla að klára það sem ég ætlaði að fara yfir þannig að ég þurfi ekki að koma í aðra ræðu. En ég velti fyrir mér með þessar sex framkvæmdir: Er einhver samningur af þessum sex í augsýn? Er þetta að fara að gerast núna í sumar eða haust? Er þetta mál eitthvað að fara að hreyfast, af því að það er lagt fram núna, seint á vorþingi og í miðjum faraldri? Varla Sundabrautin. Ég get lesið það upp hérna en það virðast áraraðir þangað til hún kemst á eitthvert stig. Varla Hvalfjarðargöngin. Ég velti þessu fyrir mér. Ég ætlaði að fara í fleiri framkvæmdir en læt þetta duga.
