utanríkis- og alþjóðamál.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að hafa orð á því að það er eitthvað á huldu með ræðutímann hérna. En mig langar eins og aðrir að þakka fyrir þessa skýrslu. Þetta er ítarlegt yfirgrip yfir það helsta sem gerst hefur á vettvangi ráðuneytisins og ráðherra síðastliðið ár og frá því að síðasta skýrsla var flutt. Það verður að viðurkennast að þetta ár, 2020, byrjaði með nokkrum látum fyrir utanríkisþjónustuna eins og alla aðra, það voru mörg verkefni sem bættust við eða breyttust í það minnsta þegar þessi faraldur lét á sér kræla, fyrir utan allt annað sem daglega er verið að sinna. Utanríkisþjónustan er gríðarlega mikilvæg og ég hugsa að þetta sé eitt af þessum mikilvægu verkefnum sem of fáir gera sér grein fyrir hvað skipta miklu máli. Menn horfa gjarnan í þá fjármuni sem eru settir í þessi verkefni, ég kem aðeins nánar að því á eftir, átta sig ekki alveg á því að í rauninni er, vil ég meina, starfsfólk þjónustunnar að vinna kraftaverk á hverjum einasta degi á ýmsum sviðum miðað við stærð okkar litlu þjónustu.
Þessi hópur sem hefur það verkefni að gæta okkar hagsmuna er öflugur og gætir þess líka að við uppfyllum okkar skyldur þegar kemur að alþjóðasamstarfi og skuldbindingum að sjálfsögðu undir vökulu auga og stjórn og stefnu ráðherra og ríkisstjórnar á hverjum tíma. Það er mjög mikilvægt að Íslendingar eins og aðrir, en kannski ekki síst Íslendingar eða íslensk þjóð, geti fylgt eftir og fylgst með þeirri þróun sem á sér stað á alþjóðavettvangi á hverjum tíma, haft skoðun, haft rödd og lagt til breytingar eða tillögur, en geti umfram allt fylgst með og fylgt eftir þróuninni með það að markmiði að gæta hagsmuna okkar í síbreytilegum heimi.
Ég hef svo sem sagt það áður úr þessum ræðustól að það sé mikilvægt að efla utanríkisþjónustuna og gera það að verkum að hún geti enn betur sinnt þeim verkefnum sem þar er sinnt. Eins og ég sagði áðan er nánast kraftaverk hvernig þetta gerist allt saman með þessa fámennu þjónustu en vel mönnuðu. Við erum smáþjóð. Við erum eyríki í miðju Atlantshafi. Við erum háð alþjóðaviðskiptum, alþjóðasamningum og -samskiptum. Við sjáum að þegar verður, ég ætla að leyfa mér að segja aflabrestur í ferðaþjónustu þá eru aðrar atvinnugreinar sem þurfa að bera uppi samfélagið, sjávarútvegur svo dæmi sé tekið. Það skiptir miklu máli fyrir Ísland að vel sé gætt að öllum alþjóðasamningum. Kannski er það það sem mestu skiptir, að alþjóðalög séu skýr, þau séu virt. Við þurfum að sjálfsögðu að fylgja lögum og reglum og höfum gert það. Fyrir okkur skiptir gríðarlega miklu máli að halda áfram góðu samstarfi við alþjóðastofnanir, hvort sem það er NATO, ÖSE eða eitthvað annað. Þar þurfum við að leggja til málanna og standa vörð um grunnatriði þessara stofnana sem við tökum þátt í. Það er þar af leiðandi nokkuð áhyggjuefni að innan sumra þessara stofnana hafa einstök ríki kannski eða aðilar tekið upp á því að fara svolítið á sveig við grunnforsendur eða grunnreglur sáttmálans sem við ritum undir, ef við horfum á lýðræði, mannréttindi og öryggi. Það er líka áhyggjuefni að þegar svona ástand á sér stað, eins og er núna varðandi Covid-veiruna, og er kannski ekkert nýtt að eitthvað slíkt komi upp, vilja sumir stjórnmálamenn, sum ríki, sumir forsvarsmenn ríkja, nýta sér ástandið sem er ekki gott í eigin þágu til að ná sér í völd o.s.frv. Það verðum við að sjálfsögðu gagnrýna innan þeirra stofnana þar sem við höfum rödd.
Þessi tími er ekki langur sem maður hefur til að ræða þessa miklu skýrslu en ég ætla núna, eftir þennan stutta inngang, að grípa niður á nokkrum stöðum í henni. Það væri mjög æskilegt að hafa lengri tíma í þetta, virðulegur forseti. En ég ætla að byrja á því að nefna að á bls. 33 er talað um gerð nýs framkvæmdasamnings undir hafréttarsamningi Sameinuðu þjóðanna um verndun og sjálfbæra nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni í hafinu. Þetta er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur Íslendinga því að þetta er samningur sem nær utan um og lýtur að einum af okkar grunnatvinnuvegum og grunnstoðum hagkerfis okkar, þ.e. að við getum verndað og nýtt hafið sem best og með þeim hætti sem við þekkjum einna best, á sjálfbæran og skynsamlegan hátt. Það hefur verið í gegnum tíðina ásókn í það að samtök eða einhvers konar yfirþjóðlegar stofnanir vilji meira og meira stýra náttúruauðlindum. Ég held að við eigum að fara mjög varlega í því að taka þátt í slíku þegar reynslan sem við höfum a.m.k. búið við er að okkur gengur það mjög vel og aðrir geta þess vegna lært af okkur.
Mig langar síðan að hlaupa að bls. 40, þar sem talað er um Evrópuráðið og að það eigi loksins að opna aftur fastanefnd í Strassborg, vera þar með fólk á staðnum. Ég velti fyrir mér hvort það sé bara meðan við erum með formennsku í ráðinu sem við tökum við 2022, og verið er að undirbúa. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við verðum áfram með fasta viðveru eftir að okkar formennsku lýkur.
Á bls. 43 er talað um málefni hafsins og jarðvarma og slíkt og það er mjög mikilvægt að framlag Íslendinga til loftslagsmála byggi m.a. á því að við leggjum fram þekkingu, tæknikunnáttu, við bjóðum fram okkar frábæru vísindamenn og einstaklinga sem hafa náð árangri í tæknilausnum, fyrirtæki þess vegna, til að leita lausna á loftslagsvandanum. Það er auðvelt að vera með boð og bönn. Við eigum að fara erfiðu leiðina og benda á lausnirnar, koma með þær inn í þetta. Það höfum við gert í gegnum árin varðandi jarðvarmann og eigum að halda áfram á fleiri stöðum.
Rætt er um hafréttarmál og landgrunnsmál á bls. 45. Þetta eru gríðarlega mikilvægir málaflokkar og sérstaklega er landgrunnsmálið mikilvægt þegar við horfum til lengri tíma.
Þá að alþjóðlegu viðskiptasamstarfi. Það er að sjálfsögðu mikilvægt fyrir þjóð sem byggir afkomu sína á utanríkisviðskiptum. Þar þarf áfram, eins og hefur verið gert undanfarin ár, að standa vaktina, standa vörðinn og efla viðskiptin. Þegar kemur að öryggis- og varnarmálum þá þurfum við að sjálfsögðu að fylgja þeirri þróun sem á sér stað og fylgjast vel með. Við þurfum að standa okkar plikt. Við þurfum að efla samstarf okkar þegar kemur að okkar helstu bandamönnum í varnar- og öryggismálum. Við eigum ekki vera hrædd við að ræða nauðsynlega uppbyggingu eða aukið samstarf með einhverjum hætti. Mig langar að nefna Öryggis- og samvinnustofnun Evrópu, ÖSE, þar sem ég á sæti í þingmannanefndinni. Þar eru ýmsar áskoranir sem endurspeglast kannski af stóra sviðinu inn á þingmannaráðstefnuna, þingmannafundina og eru, hvað á maður að segja, svona frosin vandamál, sem endurspeglast þar inn.
Aðeins um þróunarsamvinnu sem tekur um 46% af útgjöldum til þessa sviðs, mikilvægur málaflokkur að sjálfsögðu. Þar eigum við að halda áfram að bjóða fram íslenska þekkingu og kunnáttu og auka þar samstarf með öðrum ef við mögulega getum. Það er búið að leysa með einhverjum hætti þann tilvistarvanda sem stefndi í varðandi Háskóla Sameinuðu þjóðanna, það held ég að sé ágætislausn. Ég hafði efasemdir í upphafi svo að ég viðurkenni það nú, en þarna held ég að menn hafi ratað á fína lausn og fagna því. Þetta getur verið undirstaða og hefur verið að framlagi okkar á mörgum sviðum.
Hér er fjallað um þverlæg málefni, ég ætla ekki að stoppa við það akkúrat núna, ég verð að gera það síðar, en á bls. 107 er farið yfir fjárveitingar til til utanríkismála. Þar hafa utanríkismál 1,8% af A-hluta fjárlaga, rúmlega 18,5 milljarðar, og þar af fara 76% í málefnasvið sem falla undir þróunarsamvinnu og alþjóðastofnanir eða 8,5 milljarðar. Þetta eru ekki stórar tölur í stóra samhenginu við verkefnin, við fjárhag ríkissjóðs og við alla þá gríðarlegu hagsmuni sem þarna eru undir. (Forseti hringir.) — Þetta var mjög snöggsoðið um skýrslu utanríkisráðherra.
