uppbygging og rekstur fráveitna.
Herra forseti. Við ræðum hér umbætur í fráveitumálum. Eins og allir þingmenn vita er hin almenna staða í fráveitumálum mjög ólík frá einu sveitarfélagi til annars og eins vegna þess að viðtakar, sem frárennslið fer í, eru jú tvenns konar, þ.e. annars vegar sjórinn og hins vegar vötn og ár, þannig hefur það verið, og svo getum við talað um rotþrær sem þriðja möguleikann. Þetta er með ýmsu móti. Hér eru sveitarfélög sem eru með mjög viðkvæma viðtaka eins og t.d. Mývatnssveit þar sem farið hefur verið í stórátak einmitt til að bæta úr því. Önnur sveitarfélög eru með svipaða viðtaka, viðkvæma, og svo eru sveitarfélög þar sem sjór er viðtaki en fráveitumálin eru ekki í lagi. Það er því um býsna auðugan garð að gresja.
Ákall sveitarfélaganna hefur verið uppi allt frá því að þessum stuðningi var kippt úr sambandi vegna hrunsins á sínum tíma. Nú er í fyrsta sinn orðið við því ákalli, af núverandi ríkisstjórn, sem, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, hafði sett þetta inn í sinn samstarfssamning. Endurbæturnar snúa að nýlögnum, þær snúa að hreinsibúnaðinum sjálfum og svo auðvitað að ýmiss konar viðhaldi eða endurbótum, endurnýjun lagna og öðru slíku. Þetta er mjög víðtækt og svo má líka benda á að hreinsunin sjálf getur verið fyrsta, annars eða þriðja stigs. Við höfum jú séð að fyrsta stigs hreinsun, sem við köllum, t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu, leiðir til þess að gríðarleg vinna er fólgin í því að fjarlægja úr fráveitum plast og annað slíkt sem við neytendur eða íbúar svæðisins setjum í skólplagnir, sem er fráleit iðja hjá mörgum, því miður.
Í frumvarpinu beinum við líka sjónum okkar að örplasti sem er mjög mikilvægt. Þarna er verið að hreinsa það úr ofanvatni sem er tiltölulega auðvelt miðað við að hreinsa örplastið úr frárennslinu sjálfu. Það hefur komið í ljós, við samanburð á örplasti í frárennsli á Íslandi og t.d. í öðrum löndum eins og Svíþjóð, að við erum með margfalt meira af slíku í sjó hér, m.a. út af frárennsli, en sambærilegar þjóðir. Það hefur komið í ljós, eins og ég nefndi nýlega í ræðu, að nánast allan hringinn í kringum landið inniheldur kræklingur örplast, bara svo að minnst sé á það. Þó að við séum ekki að fara út í fokdýra hreinsun á örplasti úr öllu frárennsli í landinu þarf a.m.k. að stíga fyrsta skrefið með ofanvatnið.
Þessi fráveitumál öllsömul eru langhlaup, ef við getum orðað það svo, þær langtímaáætlanir sem þarna eru. Þessar 200 milljónir sem menn gera hér að umtalsefni, og segja að sé dropi í hafið, eru því einungis fyrsta skrefið og í samræmi við það sem Samband íslenskra sveitarfélaga hefur talið mögulegt að gera nú í sumar svo að það er ekki marktækt í sjálfu sér. Það sem er marktækt er það hvað Alþingi leggur í þetta í fjárlögum. Þá langar mig að benda á að vaskleiðin, ef við tölum um hana, endurgreiðslu á virðisaukaskatti, sem á að vera leið sveitarfélaga til að ákveða sjálf hvað þau vilja fá í endurgreiðslu, er líka nokkuð sem þarf að ákvarðast í fjármálaáætlun og fjárlögum. Það kemur líka inn á hvers konar ástand sem gerir að verkum að við þurfum að draga saman seglin eða spara, hvort sem það er Covid eða eitthvað annað, þannig að styrkleiðin og vaskleiðin eru mjög keimlíkar leiðir þegar að því kemur hver ákveður fjárhæðirnar og hvernig þær eru fundnar út. Það er auðvitað ekki hægt að hafa ótakmarkaðan opinn tékka á vaskleiðina fremur en ótakmarkaðan opinn tékka á styrki. Ég sé ekki þennan stóra mun á. Mig langar svo að benda á að nákvæmlega þessar aðgerðir, að fara út í fráveituaðgerðir, hvort sem það er á þessu ári eða næsta, er auðvitað ein leiðin til að auka við atvinnu, hækka atvinnustigið, og það er jú eitt markmiðið með aðgerðum í efnahagsmálum næstu ára.
Ég lít á þetta í samhengi við ástandið, og í samhengi við þörf á því að stíga þessi skref í fráveitumálum, og ég legg aftur á það áherslu að þetta er 10–20 ára framkvæmd, einfaldlega vegna þess að fráveitumál eru mikilvæg en þau eru líka flókin og þau eru víða í ólestri. Það er því ekki hægt að líta á þetta á minni skala en einum til tveimur áratugum. Ég býst svo við því að hv. umhverfis- og samgöngunefnd fari mjúkum höndum um málið og það verði, þegar til stykkisins kemur og hér verða atkvæðagreiðslur, og eins í nefndinni, býsna góð samstaða um fráveitumálin.
