valdheimildir sóttvarnalæknis og heilbrigðisráðherra til opinberra sóttvarnaráðstafana, munnleg skýrsla forsætisráðherra. - Ein umræða.
Herra forseti. Fyrir fimm árum var rætt hér í þessum sal breytt öryggishugtak í tengslum við mótun laga um þjóðaröryggisstefnu. Þetta breytta hugtak færði okkur frá því að líta aðeins á hernaðarógn sem áhættuþátt og yfir í það að líta til hnattrænna og samfélagslegra áhættuþátta í auknum mæli. Við lestur álitsgerðar Páls Hreinssonar læðist að manni sú hugsun að þetta breytta öryggishugtak hafi ekki náð að seytla út í allt stjórnkerfið.
Við erum enn þá með sóttvarnalög að uppistöðu til frá 1997 sem uppfylltu vel þá kröfu sem gerð var til lagasetningar á þeim tíma en er löngu kominn tími á að uppfæra. Sóttvarnir eins og við höfum upplifað þær á síðustu mánuðum eru grundvallaröryggisatriði þegar kemur að lífi og heilsu þjóðar. Þess vegna hljótum við að fagna þeirri endurskoðun sóttvarnalaga sem er boðuð og býsna tímabær. Jafnframt verð ég að lýsa ánægju með það sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra, að nú ætti að flýta enn birtingu alþjóðasamninga sem liggja í bunkum óbirtir frá síðustu 12 árum, þyrfti jafnvel að flýta enn frekar, vegna þess að það sem þetta mál leiddi líka í ljós var að það mat sem var lagt á hvaða alþjóðasamninga ætti að setja í forgang varðandi birtingu og hvaða ekki byggði mögulega á úreltu öryggishugtaki meðal annars. Það var ákveðið að birta ekki alþjóðaheilbrigðisreglugerðina sem þó er byggt á í sóttvarnalögum. Fyrir vikið standa þau lög veikari fótum en ella. Hvað vitum við um hina 299 samningana sem bíða óbirtir, nema þar leynist aðrir eins samningar sem skipta mikilvæg lög einhverju miklu máli.
Hér hefur verið rætt hvernig kröfur á stjórnvöld breytast eftir því sem líður á baráttuna við kórónuveiruna. Þegar neyðarástandið er orðið að varanlegu ástandi er eðlilegt, þegar fordæmalausu tímarnir eiga sér allt í einu fordæmi í vorinu, að stjórnvöld temji sér t.d. að senda skýrari skilaboð út í samfélagið. Í því samhengi má nefna muninn á óbindandi tilmælum um að haga sér á vissan hátt eða að leggja fram reglugerðir sem eru skýrari og binda hegðunina ögn betur. Óbindandi tilmælin eru vægari úrræði og að því leyti betri en þau eru líka óljósari og þau verða enn óljósari þegar myndast svokallað misræmi á milli tillagna sóttvarnalæknis og reglugerðar heilbrigðisráðherra, eins og kom fram á upplýsingafundi í hádeginu varðandi lokun eða opnun líkamsræktarstöðva. Þetta misræmi hefur bein áhrif. Hvort á almenningur að hlusta á sóttvarnalækni eða ráðherra, sem er æðra sett stjórnvald en tekur ákvörðun út frá tilmælum hans? Þetta veldur því að á morgun ætla líkamsræktarstöðvar að opna. Ungmennafélag Íslands veit ekkert hvað það á að gera. Almenningur þarf skýrari skilaboð til að geta sinnt þeim sóttvörnum sem almenningur vill sinna.
