búvörulög.
Herra forseti. Þetta frumvarp er liður í því að reyna að mæta þeim alvarlega vanda sem landbúnaðurinn stendur frammi fyrir og gengur út á að gerðar verði tímabundnar breytingar á því lagaumhverfi sem varðar úthlutun á tollkvótum í landbúnaðarvörum. Ég sagði það fyrr í andsvari að ég tel, og við í Miðflokknum, að þetta frumvarp gangi ekki nægilega langt og það væri fullt tilefni til að fresta þessu útboði, tímabundið a.m.k. á meðan þessir erfiðleikar ganga yfir.
Það er rétt að nefna að tollvernd er óaðskiljanlegur hluti af starfsumhverfi landbúnaðarins í heild og hún verður að hafa tilætluð áhrif til að geta staðið vörð um innlenda framleiðslu og það er þannig, eins og ég sagði áðan, að öll ríki vernda landbúnað sinn með einhverjum hætti. Það er afar mikilvægt að við stöndum vörð um innlenda matvælaframleiðslu. Hún skapar í fyrsta lagi matvælaöryggi fyrir þjóðina og störf fyrir fjölmarga og við höldum landinu í byggð. Það eru því mörg rök sem mæla með því að við stöndum vörð um þessa mikilvægu atvinnugrein. Þess vegna eiga tollasamningar ekki að valda hnignun í íslenskum landbúnaði. Það er samdóma álit hins vegar og mat hagsmunaaðila í landbúnaði að hagsmunir landbúnaðarins hafi ekki verið nægilega vel varðir í þeim tollasamningum sem hafa verið gerðir og því miður hafa menn ekki staðið sig nógu vel í þeirri samningagerð. Alla vega erum við komin á þann vendipunkt að þessi samningur er orðinn verulega íþyngjandi fyrir landbúnaðinn og ekki síst nú þegar veirufaraldurinn hefur valdið miklum erfiðleikum hjá hinum mörgu atvinnugreinum í landinu og einstaklingum sem hafa misst vinnuna.
Við vitum að íslenskur landbúnaður er illa samkeppnisfær við landbúnað í nágrannalöndunum, t.d. landfræðilega. Greiningar á vegum OECD bera mikilvægt vitni um þetta, allar greiningar, að tollvernd er mjög mikilvæg fyrir íslenskan landbúnað og í raun og veru grundvallaratriði í starfsskilyrðum greinarinnar. Svo er það að með þessum samningum hafa evrópskir framleiðendur, evrópskir bændur, fengið hlutdeild í innanlandsmarkaði hér og það er sérstaklega áberandi í veirufaraldrinum, þegar birgðasöfnun verður með þeim hætti sem hún er núna í landinu vegna færri ferðamanna, að þessi samningur veldur enn meira óhagræði og ljóst að verði ekki gerðar breytingar mun það hafa alvarlegar afleiðingar í för með sér. Þetta er skref í rétta átt en hins vegar teljum við það ekki nægilegt og að það eigi að fara þá leið að bíða með þessi uppboð.
Hæstv. ráðherra hefur áhyggjur af því að þá séum við hugsanlega að brjóta samninginn en ég legg aftur á móti áherslu á að það er nauðsynlegt að taka þessa umræðu strax við Evrópusambandið í ljósi þeirra aðstæðna sem við erum komin í, eiga samráð við Evrópusambandið um það að þetta sé leið sem við Íslendingar teljum nauðsynlegt að fara. Svo er það aftur á móti annar handleggur að ég hef talað fyrir því að þessum samningi verði sagt upp og samið upp á nýtt vegna brostinna forsendna, vegna þess að Bretland er að ganga úr samningnum. Við höfum vitað það í marga mánuði og það mun þýða að stærsta markaðssvæði okkar, Bretland, mun ganga út úr samningnum. Þá er þessi samningur í raun og veru brostinn. Það sjá allir og ég held að Evrópusambandið átti sig líka á því.
Ég held að það sé nauðsynlegt að stjórnvöld hér láti kanna raunveruleg áhrif tollverndar á stöðu íslensks landbúnaðar gagnvart breytingum í alþjóðlegu viðskiptaumhverfi almennt. Auk þess verð ég að segja, og ég kom inn á það áðan, að ég tel að það sé galli á þessum tollasamningi að ekki skuli vera neitt svigrúm innan hans til að bregðast við aðstæðum sem þeim sem eru upp komnar í landbúnaðinum núna vegna veirufaraldursins. Þetta eru óviðráðanlegar aðstæður sem við erum lent í og væri eðlilegt að það væri ákvæði í samningum sem þessum, gagnkvæmt ákvæði sem báðir aðilar gætu gripið til ef aðstæður kæmu upp sem enginn sá fyrir þegar samningurinn var gerður.
Ég hef rætt það hér að það eru alvarlegar aðstæður í landbúnaði sem tengjast veirufaraldrinum og að mati hagsmunaaðila í landbúnaði er fyrirsjáanlegur afkomubrestur í greininni sem mun hafa mikil og varanleg áhrif á íslenskan landbúnað. Þess vegna er nauðsynlegt að grípa til margþættra aðgerða af hálfu íslenska ríkisins. Í raun og veru hefði átt að vera búið að gera það. Stjórnvöldum var gert kunnugt í apríl hvert stefndi hvað varðar landbúnaðinn vegna veirufaraldursins og það hefur tekið að mínum dómi allt of langan tíma að bregðast við. Þetta eru í raun fyrstu viðbrögð sem koma af hálfu ríkisstjórnarinnar gagnvart landbúnaðinum. Mörgum öðrum atvinnuvegum, sérstaklega ferðaþjónustunni, var mætt nánast strax en öðru gegnir um landbúnaðinn.
Það er ljóst að innflutningur á búvörum hefur þrengt að mörkuðum á sama tíma og neysla hér á landi hefur dregist verulega saman. Veirufaraldurinn hefur aukið enn á þann vanda sem var fyrir og má rekja til hruns á komu ferðamanna til landsins og sóttvarnaaðgerðum. Þá hefur sala á kjöti, eins og bara í alifuglakjöti, hrossa-, svína-, nautgripa- og lambakjöti dregist saman, sérstaklega lambakjöti og nautgripakjöti síðastliðna þrjá mánuði, um u.þ.b. 9%. Nú hrannast því upp birgðir, bæði í búfé á fæti og hjá bændum og í birgðageymslum sláturleyfishafa. Það er því afar brýnt að bregðast við og með þeim hætti að það beri árangur. Þess vegna held ég að sé algerlega nauðsynlegt, herra forseti, að það komi til beinir styrkir til bænda. Ég sakna þess mjög í fjárlagafrumvarpinu að ekki skuli vera gert ráð fyrir neinu slíku og hefur ekki verið í þeim aðgerðapökkum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og ekki heldur í fimmta og stærsta aðgerðapakkanum sem kemur núna í fjáraukalögum, þar er ekkert minnst á landbúnaðinn.
Við verðum líka að átta okkur á því að útflutningstækifæri íslenskra landbúnaðarvara, eins og í kjötvörum, eru mjög takmörkuð. Það er einfaldlega vegna hins háa framleiðslukostnaðar hér og aðstæðna, náttúrulegra aðstæðna, stærðar landsins o.s.frv. Það er í raun og veru óraunsætt að gera ráð fyrir því að við verðum stór útflytjandi á landbúnaðarvörum, þannig að aðstæður bænda eru mjög takmarkaðar hvað það varðar. Það er ljóst að íslensk kjötframleiðsla verður seint samkeppnisfær við erlenda framleiðslu og útflutningstækifæri sem endurspegla framleiðslukostnað eru bara ekki í sjónmáli. Það er þá kannski helst í garðyrkjunni sem eru einhver tækifæri. Auðvitað eigum við að leggja áherslu á fæðuöryggi og sinna neytendum innan lands af kostgæfni. En þá er búið að skekkja markaðinn vegna innflutnings þegar þetta mikil birgðasöfnun er í landinu, sérstaklega í kjötvörum.
Á síðastliðnum tveimur árum hafa samtök afurðastöðva í mjólkuriðnaði séð breytingu á sölu mjólkur og mjólkurvara. Það er birgðasöfnun í mjólkurpróteini eins og fleiri geirum og það hefur fyrst og fremst með það að gera að hér er flutt mikið inn af ostum og ójafnvægi í þeim málum, einfaldlega vegna þess að tollasamningurinn er óhagstæður okkur hvað það varðar. Ofan á þetta allt saman hefur komið í ljós að mikill misbrestur er á tollverndinni þegar kemur að innflutningi og tollnúmerum. Það mál hefur nú vakið athygli og er hafin rannsókn á því. Hagsmunasamtök í landbúnaði urðu þess áskynja að tollvernd virkaði ekki sem skyldi og hér væri verið að flytja inn vörur á röngum tollnúmerum sem bætti enn ofan á vandann. Þetta er því orðið ansi mikið, herra forseti, svo vægt sé til orða tekið. Þetta hefur náttúrlega valdi heilmiklu tjóni og sannarlega þarf að taka á því máli, sem virðist vera ansi viðamikið og verður sjálfsagt langt í að niðurstaða fáist í. Það sýnir bara að þetta kerfi allt saman virðist vera í einhvers konar ólestri og nauðsynlegt að taka á af festu í þeim efnum.
Ég verð að segja það í lokin, herra forseti, að eins og ég nefndi í andsvari er Evrópusambandið að mæta bændum með beinum fjárframlögum og ég held að það sé algerlega nauðsynlegt að íslensk stjórnvöld skoði þá leið. Ég nefndi t.d. að bændum stendur til boða fjárstyrkur og einnig aðgangur að ódýru lánsfé, þannig að Evrópusambandið er með viðamiklar stuðningsaðgerðir gagnvart landbúnaðinum. Það sama á við um fleiri lönd, eins og t.d. Noreg sem við berum okkur gjarnan saman við þegar landbúnaðurinn er annars vegar. Ég vona því og vænti þess að hæstv. landbúnaðarráðherra fari nú að segja okkur frá því hvernig hann hyggst mæta landbúnaðinum með öðrum hætti, eins og hann nefndi áðan, þótt þess sjáist ekki merki í fjárlögum.
Hvað okkur Miðflokkinn varðar er niðurstaðan sú að þetta frumvarp gengur ekki nógu langt. Við teljum að það eigi að fresta þessu útboði, það sé langskynsamlegast eins og staðan er núna. Ég er alveg sannfærður um að Evrópusambandið mun sýna því skilning vegna þess að þeir eru í sömu aðstöðu. Það er t.d. hægt að rökstyðja með því að hér hafa bændur ekki fengið nein bein fjárframlög frá ríkinu. Þetta sé í raun og veru fyrsta aðgerðin sem er lögð til. Það ættu þá að vera rök í málinu þannig að það verði ekki litið á það sem samningsbrot af hálfu Íslands að fresta þessu tímabundið meðan farið verður yfir málið. Eins og hæstv. ráðherra nefndi áðan eru öll þessi mál til skoðunar í utanríkisráðuneytinu varðandi samninginn í heild sinni, sem síðan er afar brýnt mál að fara yfir, hvernig menn ætla að fara út úr þeim samningi vegna þess að það er ekkert hægt að búa við þennan samning þegar Bretland er farið út úr Evrópusambandinu. Það held ég að sé alveg ljóst.
Alla vega er niðurstaðan þessi: Til þess að minnka líkurnar á því að hrun verði í landbúnaði, sem enginn vill sjá, ég er alveg sannfærður um það, þarf að efla stuðningskerfi landbúnaðarins. Liður í því er að tryggja að sá stuðningur sem er hér í formi tollverndar haldi og auk þess er nauðsynlegt að ríkisvaldið styrki bændur með beinum framlögum í ljósi þess ástands sem nú ríkir vegna veirufaraldursins.
