fjölmiðlar.
Virðulegur forseti. Hér verður mælt fyrir frumvarpi til laga um breytingu á fjölmiðlalögum, nr. 38/2011, um stuðning við einkarekna fjölmiðla. Það er afar ánægjulegt og mikilvægt að mæla fyrir þessu frumvarpi hér í dag. Fjölmiðlar hafa gegnt mikilvægu hlutverki í lýðræðissamfélagi. Fjölmiðlar flytja ekki aðeins fréttir af málefnum líðandi stundar heldur eru þeir einnig mikilvægur vettvangur skoðanaskipta um þjóðfélagsleg málefni hverju sinni. Þannig stuðla fjölmiðlar að opinni og upplýstri umræðu sem skiptir verulegu máli við ákvarðanatöku.
Staða einkarekinna fjölmiðla hér á landi og víða um heim hefur verið erfið. Samdráttur hjá fjölmiðlum er m.a. rakinn til þess að sífellt stærri hluti auglýsinga er birtur á vefjum erlendra stórfyrirtækja og hins vegar er mikið framboð af ókeypis fjölmiðlaefni. Einkareknir fjölmiðlar byggja afkomu sína einnig á auglýsingum og áskriftum og þegar verulegur samdráttur verður í báðum tilvikum er ljóst að eitthvað lætur undan. Stjórnvöld víða um heim, ekki síst í Norður-Evrópu, hafa brugðist við þessari þróun með því að veita einkareknum fjölmiðlum styrki eða hafa bætt rekstrarumhverfi þeirra með öðrum hætti. Önnur Norðurlönd hafa verið í fararbroddi í stuðningi við frjálsa fjölmiðlun um áratugaskeið. Í upphafi snerist hann einkum um dagblöð en hefur á síðustu árum einnig tekið til annarrar tegundar fjölmiðlunar, svo sem netmiðla og hljóð- og myndmiðla.
Virðulegi forseti. Markmið frumvarpsins er að efla einkarekna fjölmiðla til að gera þeim betur kleift að sinna hlutverki sínu í nútímalýðræðissamfélagi. Til að ná því markmiði er lagt til að einkareknir fjölmiðlar geti, að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, fengið stuðning vegna hluta kostnaðar sem fellur til við fjölmiðlun. Ég mun nú gera grein fyrir meginefni frumvarpsins.
Gert verður ráð fyrir að stuðningurinn verði í formi styrkja sem miðast við allt að 25% af stuðningshæfum rekstrarkostnaði viðkomandi fjölmiðils við ritstjórnarstörf. Í þessu sambandi er því skilgreint hvaða starfsmenn um er að ræða og skilgreiningin er höfð nokkuð þröng til að vera sameiginleg öllum miðlum, þ.e. prentmiðlum, netmiðlum og hljóð- og myndmiðlum. Gert er ráð fyrir að stuðningur til fjölmiðils geti ekki orðið hærri en 25% af fjárveitingum til verkefnisins.
Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að mennta- og menningarmálaráðherra skipi þriggja manna úthlutunarnefnd samkvæmt tilnefningu ríkisendurskoðanda. Skal einn uppfylla skilyrði um embættisgengi héraðsdómara, einn vera löggiltur endurskoðandi og sá þriðji hafa sérþekkingu á fjölmiðlum eða fjölmiðlarétti. Til að hljóta stuðning þarf fjölmiðill að uppfylla ýmis skilyrði. Skilyrðin sækja fyrirmynd sína í löggjöf annars staðar á Norðurlöndunum um opinberan stuðning og ívilnanir til einkarekinna fjölmiðla. Óhjákvæmilegt hefur þó reynst að aðlaga reglurnar að íslenska fjölmiðlamarkaðnum og var einnig tekið mið af þeirri reynslu og þekkingu sem varð til eftir úthlutun í vor til einkarekinna fjölmiðla vegna heimsfaraldurs kórónuveiru.
Helstu skilyrði sem fjölmiðlar þurfa að uppfylla til að geta hlotið stuðning eru:
Rekstrarkostnaður er stuðningshæfur, þ.e. beinn launakostnaður vegna blaða- og fréttamanna, ritstjóra og aðstoðarritstjóra, myndatökumanna, ljósmyndara og prófarkalesara vegna öflunar og miðlunar á efni og beinar verktakagreiðslur til sömu aðila vegna öflunar og miðlunar á efni.
Fjölmiðill skal vera skráður eða hafa leyfi til hljóð- eða myndmiðlunar og hafa starfað óslitið í 12 mánuði eða lengur fyrir þann tíma sem umsókn berst.
Á fjölmiðli skulu starfa a.m.k. þrír starfsmenn í fullu starfi við að afla og miðla efni, en einn starfsmaður hjá staðbundnum fjölmiðli.
Fjölmiðlaveita skal hafa staðið skil á árlegri skýrslugjöf til fjölmiðlanefndar vegna ársins á undan og hafa veitt fjölmiðlanefnd fullnægjandi gögn og upplýsingar um eignarhald fjölmiðlaveitunnar.
Fjölmiðlaveita er ekki í vanskilum með opinber gjöld, skatta og skattsektir sem komnar voru á eindaga fyrir lok ársins á undan.
Laun og réttindi starfsmanna á fjölmiðli skulu vera í samræmi við lög og kjarasamninga.
Fjölmiðlaveita var ekki í rekstrarerfiðleikum í lok ársins á undan líkt og nánar er kveðið á um í frumvarpstexta.
Gert er ráð fyrir í frumvarpinu að lögin taki gildi 1. janúar nk. og fyrsta úthlutun rekstrarstuðnings miðist við yfirstandandi ár.
Virðulegi forseti. Með frumvarpi þessu er leitast við að Ísland skipi sér í hóp hinna Norðurlandanna og fleiri ríkja í Evrópu sem styrkja einkarekna fjölmiðla og stuðla þannig að fjölbreytni í fjölmiðlum. Þess er vænst að sá stuðningur sem frumvarpið gerir ráð fyrir geri fjölmiðlum kleift að efla ritstjórnir sínar, vera vettvangur skoðanaskipta og tjáningarfrelsis og með þeim hætti rækja hlutverk sitt sem einn af hornsteinum lýðræðisins. Vonir standa til að aðgerðin auki fjölmiðlalæsi almennings, þekkingu á samfélagsmálum og lýðræðisvitund. Hvað fjölmiðlaumhverfið varðar eru í frumvarpinu ákvæði sem stuðla að meira gagnsæi í störfum þeirra og þar af leiðandi meira trausti. Ég hvet þingheim til þess að ná samkomulagi og sátt um þetta mál enda gríðarlega mikilvægt fyrir íslenskt samfélag.
Að því mæltu legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr., virðulegi forseti, vísað til hv. allsherjar- og menntamálanefndar og 2. umr.
