ráðstöfun útvarpsgjalds.
Herra forseti. Eins og fram hefur komið er hér um tímamótatillögu að ræða af hálfu okkar Miðflokksmanna til að koma til móts við þann vanda sem við þekkjum öll að steðjar nú að einkareknum fjölmiðlum. Það er nú einu sinni þannig að burt séð frá kórónuveirunni og þeim áhrifum sem hún hefur haft á fjölda fyrirtækja í landinu þá er rekstrargrundvöllur fjölmiðla víða um heim í ákveðinni kreppu, bæði vegna harðnandi samkeppni og vegna víðtækra breytinga á fjölmiðlum á umliðnum árum. Almennt er það þannig þegar lýtur að stuðningi til fjölmiðla í almannaþágu að hans er aflað með tvennum hætti. Annars vegar er um að ræða opinber fjárframlög sem við þekkjum, sem t.d. Ríkisútvarpið nýtur, og hins vegar í formi afnotagjalds, einhverju formi, sem er þá nefskattur eða útvarpsgjald eins og við erum að ræða hér og við Miðflokksmenn erum að leggja til breytingu á. Þetta er skynsamleg breyting vegna þess að hún gerir hverjum og einum greiðanda útvarpsgjaldsins heimilt að ráðstafa allt að þriðjungi gjaldsins til annarra fjölmiðla en Ríkisútvarpsins. Í dag er þetta þannig að það rennur allt til Ríkisútvarpsins og greiðandinn hefur ekkert val um það hvert þessir fjármunir fara. Það er svolítið sérstakt, vægast sagt, vegna þess að maður hefði talið að það væri lýðræðislega eðlilegt að fá að ráðstafa þessu gjaldi til annarra fjölmiðla.
Þessi tillaga er mjög hófleg, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, en hún gengur út á að gera einnig þeim fjölmiðlum sem þá fengju þetta gjald kleift að sinna hlutverki sínu betur. Það er rétt að skoða aðeins hlutverk fjölmiðla og hvernig þeir sinna hlutverki sínu betur. Það er mjög mikilvægt og sérstaklega á þeim tímum sem við lifum í dag, þegar við sjáum t.d. alls konar falsfréttir og hvernig eigendur fjölmiðlafyrirtækja misnota vald sitt með ýmsum hætti. Það hefur gjarnan verið talað um að fjölmiðlar séu hið svokallaða fjórða vald sem bætist í hóp hinna þriggja stoða ríkisvaldsins; löggjafarvalds, framkvæmdarvalds og dómsvalds.
Við þekkjum það að hlutverk fjölmiðla er m.a. að miðla upplýsingum og skoðunum til almennings. Þar af leiðandi hafa þeir gríðarlega mikil áhrif á viðhorf fólks. Því er nauðsynlegt að ritstjórar hafi frelsi til að stýra fjölmiðlum sínum faglega án þess að fréttir og umfjöllunarefni þeirra verði undir áhrifum og þrýstingi frá eigendum og öðrum hagsmunaaðilum. Það er þó algeng skoðun að erfitt sé að halda uppi alfarið óháðum fjölmiðli þar sem það sé óhjákvæmilegt að verða fyrir áhrifum einhvers, hvort sem það er frá eigendum, auglýsendum eða skoðunum blaðamanna sjálfra. Svo hafa fjölmiðlar náttúrlega það mikilvæga hlutverk að endurspegla fjölbreytt samfélag.
Þessi tillaga er afar mikilvæg að því leytinu til að hún gerir fjölmiðla ekki háða. Ef sú leið verður farin sem rætt hefur verið um, að ríkið styrki fjölmiðlana með beinum greiðslum, er sú hætta fyrir hendi að umfjöllunin geti verið lituð að einhverju leyti. Hér er farin sú lýðræðislega leið að hver og einn geti ráðstafað gjaldinu að eigin vild, sem maður hefði talið að væri mjög skynsamlegt. Satt best að segja finnst mér svolítið einkennilegt að það sé ekki búið að fara þá leið.
Það er að sjálfsögðu mikilvægt að framboð fjölmiðla sé fjölbreytt til að koma sem flestum sjónarmiðum á framfæri og þess vegna eru einkareknu og líka litlu fjölmiðlarnir mikilvægir, sérstaklega þegar kemur að lýðræðislegri og óháðri umræðu. Það þarf að gæta að þessum fjölbreytileika og að því að fjölmiðlar séu ekki handbendi fárra einstaklinga. Það eru til ýmsar kenningar sem hafa komið fram og lagt grunn að hugmyndinni um hið mikla vald sem fjölmiðlar hafa, þar á meðal kenningin um dagskrárvaldið sem höfum stundum heyrt. Það er það vald sem fjölmiðlar hafa til að draga upp ákveðna mynd af veruleikanum. Þeir hafa vald til að velja hvaða fréttir skulu sagðar og hvernig þær skulu sagðar, sem mun óhjákvæmilega hafa áhrif á hvernig skoðanir áhorfenda mótast. Fjölmiðlar búa því yfir miklu valdi. Þeir hafa vald til að draga upp ákveðna mynd af veruleika dagsins og hafa áhrif á þær skoðanir sem við myndum okkur. Hvaða fréttir eru valdar til umfjöllunar og hvernig þær eru sagðar skipti því síður en svo litlu máli. Það eru ýmsir áhrifaþættir, bæði innan og utan fjölmiðlanna, sem spila inn í það hvernig fréttir eru valdar og unnar. Þegar kemur að því að velja fréttir gera fréttamenn sér ekki endilega grein fyrir því sjálfir hvað það sé sem ráði för.
Ef við skoðum aðeins hin Norðurlöndin þá er hin almenna stefna víðast hvar sú að halda almannaútvarpsstöðvunum, sem eru á vegum hins opinbera, utan við samkeppni á auglýsingamarkaði á sama tíma og þær keppa við einkareknar stöðvar um áhorfendur og hlustendur. Þannig er norska ríkisútvarpið nánast algerlega án auglýsinga.
Minni tekjur og umfangsmikill niðurskurður á fréttastofum og ritstjórnum kemur í veg fyrir að stjórnendur hafi þær bjargir sem þarf til að skila til almennings raunverulegri fjölbreytni fjölmiðlaefnis. Í Noregi var fyrir ekki svo löngu síðan sett á laggirnar nefnd sem skoðaði fjölmiðlaumhverfið þar. Sú nefnd taldi að mikil hætta væri á því að sú blaðamennska sem er nauðsynleg fyrir opinbera umræðu gæti beinlínis horfið áður en tækist að finna þetta sjálfbæra rekstrarmódel fyrir fjölmiðla. Það er því, og við sjáum það núna, mjög brýnt að fara að finna lausn á þessu. Þess vegna er tillaga okkar mjög góð. Hún er mjög einföld í framkvæmd og í raun og veru óumdeild. Einstaklingur getur ráðstafað gjaldinu sjálfur, þó aðeins að hluta, þetta er hófleg tillaga, og þá fer þetta beint til viðkomandi fjölmiðils. Hér hefur ríkisstjórnin reynt að koma í gegn máli sem kallast fjölmiðlafrumvarpið, til að reyna að styrkja fjölmiðla. Það hefur gengið brösuglega hjá þeim að koma því máli áfram og mikill ágreiningur innan ríkisstjórnarflokkanna um það. Á meðan tapast dýrmætur tími og þess vegna er mjög mikilvægt að koma með einfalda lausn, sem við Miðflokksmenn erum að gera með þessari tillögu sem gagnast öllum fjölmiðlum alveg örugglega. Það er svo sannarlega nauðsynlegt að bregðast við sem fyrst.
Það er svolítið fróðlegt, herra forseti, að skoða niðurstöðu nefndar í Noregi sem skilaði tillögu um hvernig ætti að bregðast við fjölmiðlamarkaðnum þar, en ég sé að tíminn er orðinn ansi skammur til að fara yfir það. Í Noregi er ríkur skilningur á lýðræðishlutverki fjölmiðla og þar hafa háar fjárhæðir farið úr sameiginlegum sjóðum um árabil til að styrkja fjölbreytni og fjölræði í norskum fjölmiðlum. Það er líka bent á að ekki sé um annað að ræða á meðan efnahagslegar undirstöður fjölmiðla breytast ekki til hins betra en að halda áfram myndarlega á þeirri braut. Þetta er hið norska módel. Norðmenn vilja talsverðu kosta til (Forseti hringir.) svo að raunveruleg lýðræðisleg umræða geti þrifist.
Herra forseti. Eins og ég sagði er þessi tillaga einföld. Hún er góð og kemur til með að bregðast við vanda (Forseti hringir.) sem er brýnn. Ég vona svo sannarlega að hún njóti stuðnings hér og fái skjóta meðferð.
