lax- og silungsveiði.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi á þskj. 419, sem er 345. mál, en þar er um að ræða breytingar á lögum um lax- og silungsveiði. Í frumvarpinu eru lagðar til fáeinar breytingar á lögum um lax- og silungsveiði og helsta tillaga frumvarpsins miðar að því að styrkja minnihlutavernd í veiðifélagi með sérstökum reglum um atkvæðavægi á fundum. Á síðasta löggjafarþingi var lagt fram frumvarp sem stefndi að sömu markmiðum en það varð ekki að lögum. Það frumvarp byggði síðan aftur á þingmannafrumvarpi sem hv. þm. Haraldur Benediktsson flutti ásamt fleirum. Unnið hefur verið með þær athugasemdir og tillögur sem fram komu við meðferð málsins á Alþingi á síðasta löggjafarþingi og er frumvarpið afrakstur þeirrar vinnu.
Með frumvarpinu er lagt til að komi fram tillaga á félagsfundi veiðifélags sem ráðstafar rétti til stangveiða til félagsmanns í veiðifélaginu eða til aðila sem tengjast honum þarf samþykki hið minnsta tveggja þriðju hluta atkvæða. Þetta gildir þó aðeins ef hlutaðeigandi félagsmaður eða aðilar sem tengjast honum fara að lágmarki með 30% atkvæða. Þá er einnig lagt til að sama aukinn meiri hluta þurfi til að draga úr veiði frá því sem tíðkast hafi á viðkomandi veiðisvæði nema breytingarnar séu óverulegar. Í þessu samhengi er rétt að vísa til þess að með lögum um lax- og silungsveiði frá árinu 2006 er mælt fyrir um skyldu manna til að vera í veiðifélagi og það hlutverk félagsins að skipta veiði eða arði af veiði milli félagsmanna í samræmi við rétt þeirra. Fyrir tilkomu skylduaðildar gat hver landeigandi veitt fyrir sínu landi og leigt út sinn veiðirétt. Meginreglan í gildandi lögum er aftur á móti sú að veiðiréttarhöfum er óheimilt að veiða í vatni á félagssvæði sínu nema samkvæmt heimild frá veiðifélaginu.
Frá gildistöku laganna hefur hins vegar lítt verið hugað að vernd minni hluta félagsmanna í veiðifélögum. Samkvæmt gildandi lögum er meginreglan sú að afl atkvæða ræður á aðalfundum og almennum félagsfundum og eru fáar undantekningar frá þeirri reglu. Þetta þýðir m.a. að meiri hluti í veiðifélagi getur komið í veg fyrir að veiðiréttinum sé ráðstafað með útleigu og jafnframt synjað veiðiréttarhafa um að fá að veiða í vatni. Sú staða getur því skapast að veiðiréttarhafi geti hvorki veitt fyrir sínu landi né notið arðs af þessum hlunnindum sínum með þeirri umtalsverðu takmörkun á hagnýtingar- og ráðstöfunarrétti veiðiréttarhafa sem því fylgir. Þetta er í mínum huga grundvallaratriði í þessu máli og nokkuð sem Alþingi þarf að huga verulega vel að.
Með frumvarpinu eru lagðar til fjórar aðrar breytingar. Í fyrsta lagi breytingar um að skerpa á úrræðum Fiskistofu, m.a. vegna ólögmætra framkvæmda. Lagt er til að sé leyfisskyld framkvæmd samkvæmt lögum hafin án leyfis geti Fiskistofa stöðvað hana tafarlaust. Ef staðið er þannig að framkvæmd eða starfsemi að ekki samrýmist lögunum eða útgefnu leyfi skal Fiskistofa veita framkvæmdaraðila skriflega aðvörun og hæfilegan frest til úrbóta. Ef þá er ekki farið að fyrirmælum er heimilt að stöðva framkvæmd eða starfsemi og beita dagsektum þar til úr hefur verið bætt. Þessi tillaga er gerð samkvæmt ábendingu Fiskistofu sem telur sig skorta valdheimildir til að geta gripið til úrræða við slíkar aðstæður sem virðast geta komið upp þótt þær hljóti vissulega að vera fátíðar.
Í öðru lagi eru lagðar til breytingar sem auðvelda sameigendum að lögbýli að taka þátt í atkvæðagreiðslum innan veiðifélaga. Sá er bakgrunnur þess að færð hafa verið fyrir því rök að allir eigendur eða rétthafar að jörð verði að komast að sameiginlegri niðurstöðu um það hver fari með atkvæðisrétt fyrir hönd lögbýlisjarðar og er skylt að láta slíkt skriflegt umboð af hendi á félagsfundi svo atkvæði jarðar verði talið gilt. Lagt er til með frumvarpinu að nægilegt sé að tveir þriðju hlutar eigenda að jörð geti ákveðið hver fari með atkvæðisrétt, sem getur vonandi orðið til að auðvelda ákvarðanatöku þessa.
Í þriðja lagi er lögð til breyting á kostnaðarfyrirkomulagi vegna starfa matsnefndar samkvæmt VII. kafla laganna. Með frumvarpinu er gerð tillaga um breytingu á 47. gr. laganna þar sem mælt er fyrir um að ríkið skuli kosta starf arðskrárnefndar og ákveða tímakaup nefndarmanna, en á móti skuli veiðifélög að jafnaði greiða kostnað af mati í ríkissjóð. Með þessu er gert ráð fyrir að ráðuneytið leggi út fyrir reikningum matsnefndar eða fulltrúa í henni og endurkrefji síðan veiðifélög um greiðsluna án þess að eiga nokkra aðra aðkomu að störfum nefndarinnar. Þetta fyrirkomulag hefur verið við lýði síðan árið 2006. Lagt er til að þetta fyrirkomulag verði aflagt enda verður ekki álitið að þörf sé á því að hið opinbera hafi þessa milligöngu með höndum sem frekar getur orðið til að ýta upp kostnaði við arðskrármat heldur en hitt. Þó þykir rétt að ráðherra njóti áfram heimildar til að ákveða tímagjald matsmanna og starfsmanns nefndarinnar.
Loks er í fjórða lagi lögð til breyting á skipan matsnefndar. Fyrst vil ég segja nokkur orð um arðskrármatið sjálft. Með 41. gr. laga um lax- og silungsveiði er mælt fyrir um þá þætti sem ráða skulu skiptingu arðs milli félagsmanna í veiðifélagi. Það er í fyrsta lagi aðstaða til netaveiði og stangveiði, í öðru lagi landlengd að veiðivatni, vatnsmagn og stærð vatnsbotns og í þriðja lagi hrygningar- og uppeldisskilyrði. Sé ágreiningur um hvernig skipta skuli arði á grundvelli þessara sjónarmiða er hann borinn undir sérstaka arðskrárnefnd sem starfar samkvæmt 44. gr. laganna.
Árið 2015 var skipaður starfshópur af forvera mínum til að fara yfir störf arðskrárnefndar. Auk starfsmanns ráðuneytisins áttu sæti í honum fulltrúar Veiðimálastofnunar og Landssambands veiðifélaga. Það vakti athygli að starfshópurinn áleit að vægi veiði og veiðiaðstöðu hefði aukist úr 41,3% í 49% frá árinu 1996 til 2005 miðað við árin 2009–2015 með fyrirvara um að mat væri hverju sinni heildstætt og byggði á séreiginleikum hvers veiðivatns. Að sama skapi hefði vægi bakkalengdar, búsvæða og annarra matsþátta minnkað. Breytingin væri þó mögulega minni væri horft eingöngu til sjálfbærra laxveiðiáa. Þá var talið að kostnaður við matsgerðir væri hár og hefði farið hækkandi og ástæða væri til að fara nánar yfir verklag arðskrárnefndarinnar með það að markmiði að lækka kostnað. Horft er til þess að hætt verði milligöngu hins opinbera um greiðslu þessa kostnaðar sem getur aðeins ýtt undir hækkun hans.
Í lok greinargerðarinnar frá árinu 2015 var vikið að skipan arðskrárnefndarinnar. Þar sagði að athygli vekti að engar kröfur væru gerðar til fiskifræðilegar þekkingar eða reynslu matsmanna enda þótt verulegur hluti matsins varðaði það fræðasvið. Því mætti einnig velta upp hvort rétt væri að landeigendur tilnefndu fulltrúa í nefndina og jafnframt að yfirfara kröfur um sérþekkingu matsmanna. Með frumvarpi þessu er brugðist við þeirri áskorun á þann veg að lagt er til að felld verði brott fyrirmæli um að tveir af þremur fulltrúum skuli uppfylla almenn hæfisskilyrði héraðsdómara. Með því er horft til þess að hægara verði að skipa fulltrúa til setu í nefndinni sem hafi sérþekkingu eða reynslu á veiðimálum eða líffræði vatnafiska. Lagt er til að einn fulltrúi verði skipaður samkvæmt ábendingu Hafrannsóknastofnunar en annar án tilnefningar og verði hann formaður. Ekki þótti ástæða til að fella niður rétt Landssambands veiðifélaga til að tilnefna í nefndina vegna eindreginnar beiðni sambandsins.
Virðulegi forseti. Ég vil að öðru leyti vísa til þeirra athugasemda sem fylgja frumvarpinu, en þar er ítarlega gerð grein fyrir efni þess. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. atvinnuveganefndar.
