veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og stjórn fiskveiða .

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frumvarp um breytingu á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands og lögum um stjórn fiskveiða, veiðistjórn grásleppu, sandkola og hryggleysingja. Ég ætla að einbeita mér að grásleppunni. Veiðistjórn grásleppu hefur lengi verið utan aflamarksstjórnar en með þessu frumvarpi er ætlunin að koma höndum yfir hana, skerpa á veiðistjórn og þar með kvótasetningu. Veiðistjórn hefur verið með þeim hætti að veiðar á grásleppu eru bannaðar nema með sérstökum veiðileyfum sem gefin eru út af Fiskistofu. Síðan er lagt bann við lagningu hrognkelsaneta á nokkrum svæðum vegna hættu á sjávarspendýrum í meðafla.

Engum blöðum er um það að fletta að þörf er á veiðistjórn á þessum veiðum eins og öðrum til að við göngum ekki of nærri stofninum. Þær aðferðir sem hafa verið notaðar við veiðistjórn eiga sér bæði kosti og galla. Þeir aðilar sem tala fyrir núverandi kerfi telja að það tryggi aðgengi minni útgerða að veiði sem hafi aftur góð samfélagsleg áhrif. Fylgismenn aflastjórnunar á grásleppuveiðum segja að með henni sé hægt að tryggja meiri fyrirsjáanleika í veiðum og að þær verði yfirvegaðri og ígrundaðri í stað þess kapphlaups sem núverandi stýring veldur. Grásleppuveiði hefur verið stunduð víða um land og er það áberandi að þessar veiðar eru orðnar stór þáttur í útgerð á mörgum stöðum og hafa haldið sér betur í veikari byggðum eins og á Ströndum, í Búðardal og á Brjánslæk. Það skiptir gríðarlegu máli fyrir þessar byggðir að hafa aðgengi að grásleppuveiðum.

Þegar frumvarp þetta var í samráðsgátt í haust komu fram nokkur sjónarmið. Eitt þeirra birtist í umsögn frá Halldóri Rúnari Stefánssyni á Þórshöfn. Hann telur að samþjöppun verði óumflýjanleg með kvótasetningu veiðanna líkt og gerst hafi á skömmum tíma í öðrum kvótasettum tegundum. Samþjöppun muni leiða til þess að nýliðar sem nú sjái möguleika í að afla grásleppuleyfis og taka þátt í strandveiðum með það í huga að byggja upp lífvænlegan rekstur muni síður geta það ef krafa verður um að kaupa aflaheimildir í grásleppu. Þá segir hann einnig, með leyfi forseta:

„Eins og málum er nú fyrir komið þá eru í raun tvö kerfi sem gera nýliðum kleift að koma sér upp útgerð, þ.e. strandveiðar og grásleppuveiðar. Undirritaður telur það skjóta skökku við að nú skuli eiga að taka annað þessara kerfa og kvótasetja og þannig minnka möguleika ungra manna til athafna.

Undirritaður hefur verið á grásleppu til áratuga og séð grásleppustofninn sveiflast mikið til milli ára. Ekki verður í fljótu bragði séð hvernig á að vera hægt að nýta kvótasetningu til að stýra veiðum á svo sveiflugjörnum stofni. Í það minnsta telur undirritaður ljóst að kvótasetning grásleppu krefjist mikilla rannsókna og ekki ómögulegt að hún muni leiða til ofveiði í vondum árum.“

Þá ber einnig að skoða sjónarmið umsagnaraðila sem nefna byggðasjónarmið. Þar segir að aukin samþjöppun kæmi sér verst fyrir smærri aðila í vinnslu, útgerðir og samfélög. Vegna orða hæstv. ráðherra hér áðan vil ég benda á að konur eru líka á grásleppuveiðum og kannski hafa þær bara ekki verið spurðar þegar verið var að leita ráða um hvernig ætti að fara með þetta. (Gripið fram í.) Já, ég get bara endurtekið að ég var að tala um að það væru líka konur á grásleppuveiðum. Kannski hafa þær ekki verið spurðar. (Gripið fram í.)

Í frumvarpinu er nefnt að tryggja þurfi að hlutdeildin verði dreifð og lagt er til að sett verði 2% hámarksaflahlutdeild í grásleppu. Það er spurning hvort það sé of hátt. Hér er verið að gera miklar breytingar sem ekki verða teknar svo glatt til baka. Þess vegna er mikilvægt að fara varlega. Viðurkennt er að veiðum þarf að stýra með einum eða öðrum hætti en hvort þetta er farsælasta leiðin er ekki endilega víst.

Þegar frumvarpið fór í gegnum þingflokk Framsóknarmanna þá gerði ég fyrirvara við það og bókaði eftirfarandi:

„Frumvarp þetta gerir ráð fyrir að aflamarksstjórn verði tekin upp við veiðar á grásleppu. Ekki hafa verið færð nægjanleg rök fyrir því að setja aflamark á grásleppu. Smærri byggðir um land allt byggja á blandaðri sjósókn smábátaútgerða og gæti þetta bæði torveldað nýliðun í greininni auk þess sem hætta er á samþjöppun í hrognkelsaveiðum og þá á kostnað minni byggðarlaga. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hámarkið megi aldrei nema hærra hlutfalli af heildaraflahlutdeild en 2% og mætti vera minna til þess að koma í veg fyrir samþjöppun í greininni og kvótasetning er vandmeðfarin og flókin ef gæta á jafnræðis milli byggðarlaga og útgerða.

Þau rök hafa verið notuð með kvótasetningu á grásleppu að meðalafli á veiðum með grásleppu sé vandamál og gæti valdið því að ef ekkert yrði gert gæti það skaðað sjávarútveginn í heild sinni þar sem bandarísk yfirvöld hafa boðað bann á innflutningi á sjávarafurðum þar sem sjávarspendýr er meðafli veiða.“ — Þetta er náttúrlega viðkvæmur og mikilvægur þáttur.— „Það er vissulega áhyggjuefni en ekki verður séð að kvótasetning sé upphafið og endirinn á þeim vanda og hefur ekki verið leitað annarra leiða til að vinna á því vandamáli. Til eru aðrar veiðistjórnunaraðferðir sem mætti útfæra með það að markmiði að ná utan um þann vanda og að grásleppuveiðum verði sett umgjörð sem fellur að uppbyggingu sjálfbærra fiskistofna.“

Virðulegi forseti. Ég tel að skoða þurfi betur hvaða áhrif kvótasetning á grásleppu gæti haft áður en farið er út í svo viðamiklar breytingar á kerfinu.