málefni innflytjenda.
Herra forseti. Við ræðum hér áfram frumvarp til laga er snýr að samræmdri þjónustu fyrir fólk sem leitar til okkar eftir alþjóðlegri vernd. Áður en ég hef ræðu mína langar mig til þess að minna á, bæði aðra þingmenn sem hér hafa stigið upp í ræðustól Alþingis og þau sem hlýða á þessa umræðu, að þetta lagafrumvarp snýst um samræmda móttöku flóttafólks, um að Fjölmenningarsetur skuli veita móttökusveitarfélögum faglegar leiðbeiningar og ráðgjöf vegna samræmdrar móttöku flóttafólks. Fjölmenningarsetri er falið víðtækara hlutverk vegna samræmdrar móttöku flóttafólks með því að veita sveitarfélögum faglegar leiðbeiningar og ráðgjöf, t.d. með útgáfu leiðbeininga, gerð einstaklingsmiðaðra áætlana, gátlista, reglulegri upplýsingamiðlun og stuðningi í erfiðum og flóknum einstaklingsmálum, auk þess sem stofnuninni er falið að halda fræðslufundi.
Ég fagna mjög þessu frumvarpi vegna þess að það er lítið skref en þó mikilvægt í því að svara ákalli um að samræma móttöku fólks á flótta sem til okkar leitar og bæta þjónustu við þann hóp og ekki síður um að samræma vinnubrögð hjá þeim fjölda sveitarfélaga um allt land sem hafa lýst sig reiðubúin og meira en tilbúin til þess að taka þátt í þeirri samfélagslegu og siðferðislegu ábyrgð sem hvílir á okkar herðum sem er að taka á móti fólki sem leitar eftir alþjóðlegri vernd, er á flótta og veita þeim viðkvæma hópi eins samræmda og góða þjónustu og mögulegt er.
Mér finnst líka gott að sjá að meiri hluti velferðarnefndar skuli hafa hlýtt á umsögn samtakanna Þroskahjálpar og komið fram með þeirra sjónarmið sem er að huga sérstaklega að fötluðu fólki í þessum viðkvæma hópi. Það má segja að sá hópur sé viðkvæmur á tvo vegu, þ.e. fatlað fólk í hópi þeirra sem eru á flótta og koma til okkar og leita eftir vernd. Ég vil því hrósa hv. velferðarnefnd fyrir að taka það inn í umsögn sína. Mig langar líka til að benda á að í umsögnum Rauða krossins og Alþýðusambands Íslands koma fram grundvallarábendingar og umsagnir við þetta frumvarp þegar kemur að málefnum innflytjenda og flóttafólks hér á landi sem hingað til hefur skort, þ.e. að stjórnvöld þurfa að móta heildræna stefnu í málefnum innflytjenda og flóttafólks til framtíðar. Á þessu kjörtímabili hefur þingmannanefnd setið hér sem hafði það verkefni á sínum herðum að endurskoða útlendingalög. Þessi nefnd hefur varla fundað, varla tekið eina einustu ákvörðun og ekki skilað frá sér neinum tillögum til úrbóta á núgildandi lögum um útlendinga þó svo sannarlega væru tækifæri til.
Ekki hefur verið vilji til þess hjá stjórnvöldum að setjast niður og móta heildræna stefnu í þessum málaflokki sem hefur verið fyrirferðarmikill í evrópskum og bandarískum stjórnmálum og í stjórnmálum víðar um heim og sömuleiðis hér á landi. Það hefur verið bagalegt. Sumir segja að það sé ekki lausnin að móta hér sérstaka stefnu um málefni flóttafólks og innflytjenda. Ég segi að það sé nauðsynlegt tæki fyrir okkur til þess að styðja okkur við og halda okkur í, að hafa stefnu í þessum málaflokki. Sú staðreynd blasir við að um allan heim eru 70–75 milljónir manna á flótta, að mati Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna. Það er líka mat Sameinuðu þjóðanna og fleiri virtra og stórra mannúðar- og hjálparsamtaka, ekki bara samtaka heldur líka stofnana, að vegna loftslagsbreytinga, og við erum strax farin að sjá þau áhrif, muni æ fleiri þurfa að flýja heimkynni sín vegna þurrka, uppskerubrests, fátæktar, hungursneyðar o.s.frv. Þessi málaflokkur er því ekki að fara neitt heldur þurfum við að setjast niður og móta okkur heildræna stefnu.
Hvað viljum við gera í þessum málaflokki? Viljum við láta mannúð vera okkar leiðarljós eða viljum við vera á annarri línu eins og sumir hv. þingmenn, sem talað hafa hér, hafa því miður verið á? Í andsvari í gær við hv. þm. Ólaf Ísleifsson sagði ég að mér þættu það mikil vonbrigði og ég væri döpur yfir þeim málflutningi sem fram kom í hans ræðu, að verið sé að nota þetta mál, sem snýst um skilvirkni og snýst um að bæta og samræma þjónustu til fólks sem þarf á því að halda, í öðrum tilgangi til að fara hér með sjónarmið í málefnum innflytjenda sem mér sýnist að Miðflokkurinn sé ekki mikið að græða á ef horft er á nýjustu skoðanakannanir um fylgi flokka. Enda hafa nýlegar skoðanakannanir meðal almennings sýnt að það er almennur meiri hluti fyrir því að við tökum utan um þennan málaflokk af meiri mannúð og í samfélaginu eru jákvæð viðhorf til þeirra sem leita til okkar eftir alþjóðlegri vernd. Við skulum muna það þegar við tölum um þennan málaflokk.
Mér finnst þetta mál líka gott að öðru leyti. Það er áhugavert að þegar Sýrlandsstríðið braust út, sem hefur varað allt of lengi, í bráðum tíu ár, voru fyrstu viðbrögð þau að 21 sveitarfélag, að mig minnir, um allt land lýsti sig reiðubúið og tilbúið til að taka á móti fólki á flótta sem væri að flýja skelfilegar aðstæður. Það sýnir vilja fólks til þess að láta gott af sér leiða í þessum málaflokki, vilja til að bjóða fólk sem flýr hörmulegar aðstæður velkomið og vilja til að bjóða upp á þá þjónustu sem sveitarfélög út um allt land hafa upp á að bjóða og ekki síst að bjóða upp á lífsgæði, frið og ró sem íslenskt samfélag býður upp á og fólk er að leita eftir þegar það hefur upplifað hörmungar á borð við Sýrlandssstríðið.
Herra forseti. Ég var á hlaupum hér en var að reyna að hlusta á ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar sem vísaði til danskra jafnaðarmanna og stefnu þeirra í málefnum innflytjenda og flóttafólks. Ég vil minna á að danskir jafnaðarmenn og dönsk stjórnvöld skera sig mjög úr í norrænu og evrópsku samstarfi þegar kemur að málefnum innflytjenda og flóttafólks og hafa verið gagnrýnd fyrir stefnu í þeim málaflokki, bæði af mannréttindasamtökum og af systurflokkum sínum í Evrópu. Nefna má þá ákvörðun danskra stjórnvalda að vísa flóttafólki aftur til Sýrlands og vera um leið eina ríkisstjórnin í Evrópu sem gerir svo. Það er í hæsta máta gagnrýnisvert að meta Sýrland sem öruggt ríki, herra forseti, og ég er sannfærð um að við hér á Íslandi munum ekki feta í þau spor í þessum málaflokki.
En aftur að því máli sem við ræðum hér í dag. Kallað hefur verið eftir samræmdum vinnubrögðum þegar kemur að móttöku fólks á flótta hér á landi. Þegar fólk á flótta kemur til okkar koma margar stofnanir að því og það eru margar snertingar og það þarf samræmd vinnubrögð til þess að vel sé. Þetta er frumvarp í þá átt að bæta þá þjónustu og ekki bara að bæta hana heldur að gera fólki kleift að taka þátt í íslensku samfélagi fyrr, fá þær upplýsingar sem því ber og að við sinnum okkar upplýsingaskyldu til fólks sem til okkar leitar. Það er ákveðin skylda sem hvílir á okkar herðum hvað það varðar.
Ég vísaði í ræðu hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar áðan, sem ég heyrði því miður ekki alla, en ég heyrði alla vega ákveðinn bút úr hans ræðu. Það voru ýmsir góðir punktar sem þar komu fram. Þegar hv. þingmaður var forsætisráðherra var það enda eitt af því besta sem hans ríkisstjórn gerði, að mínu viti, að taka ákvörðun um að veita áður óþekktum fjármunum í málaflokk innflytjenda og fólks á flótta. Hann gerði það með bravúr, með því að veita 2 milljarða í þann málaflokk vegna Sýrlandsstríðsins og tugi ef ekki hundruð milljónir króna í hjálparverkefni í Evrópu. Ég held því að þingmenn Miðflokksins komi oft og tíðum hingað upp og tali sér þvert um hug í málflutningi sínum. Ég er líka sannfærð um að við getum sameinast um að veita sem besta þjónustu til fólks á flótta og innflytjenda og sér í lagi í því ástandi sem nú ríkir þar sem mikið atvinnuleysi er í hópi innflytjenda.
Það er líka vert að halda því til haga að þetta eru mismunandi hópar. Oft er í umræðunni og líka hér á þingi verið að blanda saman kvótaflóttafólki og fólki sem leitar eftir alþjóðlegri vernd, innflytjendum sem hafa komið hér að vinna og greiða sína skatta og svo er líka verið að blanda öðrum hópum inn í þetta.
Mig langar að benda á umsögn Reykjanesbæjar um þetta mál. Reykjanesbær býr við hátt atvinnuleysi sem mest hefur bitnað á ungu fólki, konum og fólki af erlendum uppruna. Þar hefur hlutfall starfsfólks af erlendum uppruna verið mjög hátt í hópi atvinnulausra og þess vegna er gott að sjá jákvæða umsögn Reykjanesbæjar sem fagnar lagabreytingunni sem frumvarpið felur í sér, sem hefur það að markmiði að jafna stöðu flóttafólks, hvort sem um ræðir flóttafólk sem kemur í hópum í boði stjórnvalda, á eigin vegum eða í gegnum fjölskyldusameiningu flóttafólks. Þannig muni, segir í umsögninni, nást aukin yfirsýn yfir málaflokkinn og ákvarðanataka verður skilvirkari og ráðgjafarhlutverk stofnunarinnar fær auk þess meira vægi gagnvart sveitarfélögum og ríkisstofnunum sem og skráningar- og gagnaöflunarhlutverk sem er vel. Eins gefst nú tækifæri til að tengja starf Fjölmenningarseturs við nýtt vinnulag í velferðarþjónustu út frá stigskiptri einstaklingsbundinni þjónustu sem kemur fram í frumvarpi um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna. Þetta er gott að sjá. Það er gott að sveitarfélögin stígi inn með jákvæðar umsagnir heilt yfir. Þau vilja bæta sín vinnubrögð, vilja bæta þjónustuna, taka þátt í því að bæta samfélag okkar allra, hvaðan sem við komum og af hvaða uppruna sem við erum og gera það þannig að vel sé.
Vert er að staldra við umsögn Sambands íslenskra sveitarfélaga þar sem bent er á að verkefni sem tengjast samræmdri móttöku flóttafólks eru verulega vanfjármögnuð miðað við þær væntingar sem uppi voru þegar hafist var handa við innleiðingu. Fjármagn hefur verið skorið við nögl í samningum félagsmálaráðuneytis við móttökusveitarfélög og ekki virðist í bígerð að bæta sveitarfélögunum upp þau viðbótarútgjöld sem hljótast af auknu álagi á skólakerfið og vegna barnaverndar. Þetta er gríðarlega mikilvægur punktur vegna þess að við erum að tala um þjónustu við einstaklinga, við fólk, og það skiptir miklu máli að því fylgi fjármunir þannig að við séum ekki að kvarta yfir þeim fjármunum sem fara í þetta. Þeim fjármunum er vel varið sem varið er í að bæta þjónustu við fólk af erlendum uppruna, flóttafólk og innflytjendur. En því verður að sjálfsögðu að fylgja fjármagn og við þurfum að hafa hlutina þannig að sveitarfélögin séu ekki að taka á sig meiri byrðar ef þau hafa ekki bolmagn til að standa undir því. Við verðum að tryggja það hér á Alþingi, þar sem fjárlagavaldið liggur, að til þessa málaflokks séu veittir nægilegir fjármunir.
Í því ástandi sem nú ríkir hefur staðreyndin verið sú að skort hefur á að innflytjendur fái góða túlkun og þýðingu hvað varðar opinbera þjónustu og þá fellur þetta um sjálft sig, ef það kemst ekki til skila. Fólk af erlendum uppruna, hvort sem það er flóttafólk eða innflytjendur, þarf að hafa áreiðanlegar upplýsingar um réttindi sín og skyldur í samfélaginu og á vinnumarkaði. Við þurfum því líka að passa upp á að fólk viti af réttindum sínum og skyldum sömuleiðis.
Hér er á ferð gott frumvarp sem snýst um að samhæfa móttöku flóttafólks og hafa samráð. Það er vel. Ég hvet öll þau sem vilja kynna sér umsagnir til að gera það. Ég talaði um það í upphafi að þetta væri mikilvægt skref en það þarf að ganga lengra í því að ráðast í heildræna stefnumótun til langs tíma sem horfir til allra sviða samfélagsins þegar kemur að gagnkvæmri aðlögun flóttafólks, innflytjenda og samfélags, (Forseti hringir.) eins og Rauði krossinn minnir á ásamt ASÍ og fleirum í umsögn um þetta frumvarp og ég tek heils hugar undir.
