fjárlög 2022.
Virðulegi forseti. Þetta hafa verið ótrúlega góðar og efnismiklar ræður og kannski er það ekki að ástæðulausu. Þegar upp er staðið varpar fjárlagafrumvarpið kannski fleiri spurningum fram en það svarar. Það er því mikil vinna fram undan, að fara yfir það hér í þingsal, en ekki síður bíður sú vinna fjárlaganefndar að fara yfir ýmsar spurningar sem hafa svo sannarlega vaknað. Og þeim spurningum fækkar ekki eftir kjarnyrtar ræður þingmanna hér í dag. Fyrr í dag tók ég drjúgan tíma í að fara yfir áhyggjur mínar af tekjugrunni fjárlaga ríkissjóðs sem ég er hrædd um að verði ekki nægilega sjálfbær til lengri tíma ef við förum ekki að horfast í augu við veruleikann eins og hann er í dag. Veruleikinn er sá, og við höfum ítrekað bent á það, að við vorum byrjuð að skuldsetja ríkissjóð langt umfram tekjur fyrir Covid. Hvað erum við að segja með því? Jú, það sýnir sig að það skiptir gríðarlega miklu máli að ríkissjóður sé rekinn á sjálfbæran hátt, að við reynum að halda vöxtum og vaxtagjöldum niðri til þess til að mynda að Seðlabankinn þurfi ekki að beita vaxtatækjum sínum en ekki síður hitt að við reynum, með því að greiða niður skuldir, að spara mjög í vaxtagjöldum. Við getum þá notað það fjármagn til þess að slá skjaldborg utan um þau kerfi sem við teljum nauðsynleg til að byggja upp okkar samfélag, hvort sem það er velferðarkerfið, heilbrigðiskerfið, menntakerfið, menninguna, listirnar, svo ég tali nú ekki um þá fjárfestingu sem við verðum að fara í þegar kemur að loftslagsmálum.
Það er alveg ljóst að reksturinn, eins og hann birtist í fjárlagafrumvarpinu, er ekki beint að leggjast á sveif með seðlabankastjóra og Seðlabankanum í þeirri stefnu að viðhalda lægri vöxtum. Það er áhyggjuefni. Skuldir ríkissjóðs vaxa lítillega næstu árin þannig að við erum með ósjálfbæran ríkissjóð alveg fram til 2026 þar til við sjáum að skuldastaða mun fara að breytast eitthvað ef ytri aðstæður leyfa. Við sjáum vaxtagjöld ríkissjóðs aukast enn frekar og þó að skuldabyrði ríkissjóðs sé þokkaleg miðað við mörg önnur lönd eru vaxtagjöldin hér hærri og meiri — vel að merkja, Evrópusambandið var blessunarlega nefnt áðan en ég vil líka nefna evruna sem slíka. Við búum í hærra vaxtaumhverfi en nágrannaþjóðir okkar, samkeppnisþjóðir okkar, og þó að skuldsetning ríkissjóðs sé hlutfallslega þokkaleg í samanburði við aðrar þjóðir erum við að greiða hlutfallslega hærri vaxtagjöld út af verra vaxtaumhverfi en nágrannaþjóðir okkar búa við. Það er áhyggjuefni og við stöndum frammi fyrir því að vaxtagjöldin eru orðin fimmti stærsti útgjaldaliður ríkisins. Þess heldur er ástæða til að viðhalda umræðunni um að tryggja gengisstöðugleika til skemmri og lengri tíma og það munum við í Viðreisn gera allt þetta kjörtímabil.
Við í Viðreisn munum áfram ræða gjaldmiðilinn okkar, hvaða áhrif það hefur á vaxtabyrði ríkissjóðs að vera í sama gjaldmiðlaumhverfi og við búum við í dag, hvaða áhrif það hefur á heimili landsins, hvaða áhrif þetta umhverfi hefur á fyrirtæki, ekki síst lítil og meðalstór fyrirtæki og hvaða tækifæri og möguleika þau hafa til að vaxa og dafna og fjárfesta í nýsköpun. Við vitum að 70% af þeim sem reka nýsköpunarfyrirtæki hafa sagt að gjaldmiðillinn sé ein helsta fyrirstaða fyrir þau að vaxa meira og lengra. Ég hef líka áhyggjur af launaþróuninni. Eins og viðmið fjármálaráðuneytisins eru er hún 3,5%–5%, en Hagstofan gerir ráð fyrir um 5,6–5,8%, minnir mig, og ég veit að sveitarfélögin eru að vinna með spá upp á 5,2%–5,8% launaþróun á næsta ári. Þetta er áhyggjuefni af því að þetta mun leiða af sér aukin útgjöld ríkissjóðs ef þessar spár verða síðan verri en ella. Ég tel þetta að hluta til óraunsæi þegar kemur að framsetningu. Ég hef nefnt það áður að ég hef áhyggjur af að hagvöxtur verði þannig eftir ár, þegar hann fellur úr 5,23% niður í 2,5%, að það muni stuðla að því að við eigum erfiðara en ella með að vaxa út úr vandanum. Við erum sammála ríkisstjórninni í því að við viljum vaxa út úr vandanum og við verðum að gera það. Við viljum gera það til þess ekki síst að við getum haldið áfram að sinna þeirri þjónustu sem fólkið í landinu vill raunverulega fá.
Talandi um þjónustu og heilbrigðismál og óraunsæi. Það var samþykkt ágæt heilbrigðisstefna fyrir tveimur árum, stefna til 2030, en fyrirheit í áætluninni eru hvergi fjármögnuð. Hvaða þrýsting mun það setja á ríkissjóð þegar við förum að setja verðmiða á það sem þar er? Mér finnst aftur óraunsæi í því sem sett hefur verið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar fyrir utan það að raunaukning hefur ekki verið nema upp á 0,6% eða 0,7% miðað við það sem Gylfi Zoëga hefur sett fram varðandi rauntölur í heilbrigðismálum.
Ég ætla að fara stutt yfir barnamálin. Stærsti sigurinn í síðustu kosningum vannst út á fyrirheit í málefnum barna, menntamálum, fræðslumálum, félagsmálum og atvinnumálum fatlaðra sem ófatlaðra barna. Hvergi er tekið á þessu fjárhagslega í fjárlagafrumvarpinu og mér finnst það miður. Af því að ég er farin að tala um hæstv. mennta- og barnamálaráðherra, ég held hann heiti það, þá sést heldur hvergi, og það er kannski íþróttaálfurinn í mér, hvernig eða hvenær fara á af stað með þjóðarhöllina fyrir inniíþróttir, handbolta, körfubolta. Við þurfum nauðsynlega á því að halda. Það er ekki lengur hægt að fresta þessu. Það verður að fara að fjárfesta í þeirri höll og gefa fyrirheit og skapa sýn á það hvenær það verður gert. Við sjáum að framlög til menningarmála eru að lækka, m.a. út af einskiptisaðgerðum í sjóði vegna menningar og lista út af Covid, og það er eitthvað sem fjárlaganefnd verður að fara yfir og skoða vel.
Ég fagna því sérstaklega að ríkisstjórnin hafi tekið undir framsýni stjórnar Tækniskólans. Stjórn Tækniskólans hefur lengi unnið að því að reyna að sameina Tækniskólann undir eitt þak. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir iðnmenntun í landinu, fyrir okkar fagmenntaða fólk sem leitar til skólans, leitar sér æðri menntunar þar, að færa hann til Hafnarfjarðar. Þar er tækifæri til að setja skólann undir eitt þak en um leið að tengja hann við höfnina, við iðnaðinn, við atvinnulífið sem er mjög blómlegt á svæðinu. En það er auðvitað svolítið kaldhæðnislegt að í sama stjórnarsáttmála er hvergi minnst á það sem mun ýta undir að þetta muni bera ríkan árangur og verða eftirsóknarvert og það er borgarlínan. Hafnarfjörður er meira og minna það sveitarfélag sem hefur sett borgarlínuna til hliðar og sett hana í raun út í horn af því að það hefur verið svo erfitt að nefna orðið borgarlína og vinna að henni. Á sama tíma sjáum við Hafnfirðingar til að mynda í Kópavogi uppbyggingu á borgarlínu með miklu róttækari og framsýnni hætti. Í Kópavogi hafa bæði núverandi meiri hluti og ekki síður meiri hluti Bjartrar framtíðar og Sjálfstæðisflokksins hugsað um að tengja Kópavog við borgarlínu. Þeir verða komnir með tvo leggi innan sinna raða áður en byrjað verður á einhverju til Hafnarfjarðar. Þetta er hluti af því að við getum byggt Tækniskólann upp. Við verðum að fara að hugsa þetta heildstætt út frá skipulagi, að skólar og mannvirki tengist þeim sjálfsögðu innviðum sem við erum að byggja upp, hvort sem það er á sviði almannasamgangna, í gegnum borgarlínu eða uppbyggingu annarra innviða.
Þetta eru hlutir sem ég vildi nefna fyrir utan loftslagsmálin. Það vantar stóra kafla, bæði í stjórnarsáttmálann og í fjárlögin, þegar kemur að loftslagsmálum. Þess vegna munum við, af því að tíminn er búinn hér, fara þess á leit við loftslags-, umhverfis- og orkumálaráðherra að ræða nákvæmlega hvernig á að útfæra þá stefnu sem sett (Forseti hringir.) er í stjórnarsáttmálanum því að engin fyrirheit eru um það hvernig eigi að (Forseti hringir.) efna metnaðarfull markmið þegar kemur að loftslagsmálum. Það er stórt gat í fjárlagafrumvarpinu hvað það varðar.
