fjáraukalög 2021.
Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu, sem lögð er fram strax við 1. umr., þess efnis að bætt verði við fjáraukann 1,1 milljarði kr. svo að hægt sé að greiða í eingreiðslu 53.000 kr. til öryrkja nú í aðdraganda jóla, skatta- og skerðingarlaust.
Virðulegi forseti. Ég átta mig alveg á hvers konar plagg við ræðum hér í dag, ég skil alveg eðli fjáraukans. Hvar liggur svigrúm þingsins til breytinga á útgjöldum ársins 2021 alveg í lok árs? Þetta er umhugsunarvert.
Með leyfi forseta vitna ég í inngangskafla frumvarps til fjáraukalaga 2021:
„Fjáraukalögum er afmarkað skýrt hlutverk og efni í lögum um opinber fjármál. Í því felst að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir skuli koma fram í fjárlögum. Í fjáraukalögum verði hins vegar einungis leitað heimilda til að bregðast við útgjaldatilefnum sem voru ófyrirséð við afgreiðslu fjárlaga en sýnt þyki að útgjöldin falli til á árinu og að ríkissjóður komist ekki hjá að greiða þau.“
Spurningin sem við hljótum að spyrja okkur að er hjá hverju við getum ekki komist þessa dagana. Form laga um opinber fjármál er mikilvægt. Vandinn er sá að við erum í stjórnmálum til að taka pólitískar ákvarðanir um hvers konar samfélag við viljum búa í og þær ákvarðanir er ekki alltaf hægt að taka með árs fyrirvara. Samfélaginu verður ekki einvörðungu stýrt af líkani í fjármálaráðuneytinu. Hér inni þarf líka að taka ákvarðanir og við aðstæðum þarf að bregðast. Það er ákvörðun að hunsa neyðarkall 20.000 manns og fjölskyldna þeirra núna fyrir jól. Sjálf er ég ekki hrifin af því að velferðarsamfélagið okkar sé rekið á sporslum. Að því leytinu til get ég tekið undir orð hæstv. fjármálaráðherra frá því í fréttum Ríkisútvarpsins í gær um að bótakerfið okkar ætti að vera í föstum skorðum, þó að ég taki ekki undir orðalag um neina glaðninga. Hæstv. ráðherra þykir óeðlilegt að vera með margar viðbótargreiðslur. Ég vil ekki að við séum stöðugt að stoppa í kerfið, að fólk sé stöðugt sett í þá stöðu að frá því þurfi að berast neyðarkall um eingreiðslu fyrir jólin. Að því leytinu til er stór hluti af mér sem skilur eðli hugsunarinnar á bak við rammann um fjáraukalögin. Þetta á ekki að þurfa, svona á ekki að gera hlutina.
En það er ómögulegt að fylgja ramma utan um fjárlög sem hafa skammtað viðkvæmustu hópunum svo takmarkað að ekkert svigrúm er til að bregðast við hækkun verðlags, verðbólgu og umframkostnaði sem á rætur sínar að rekja til heims sem þau lifa einfaldlega ekki sjálf í. Hæstv. fjármálaráðherra ætti að vita það manna best hver áhrifin af aukinni verðbólgu hafa verið á árinu. Beinn aukakostnaður ríkissjóðs á þessu ári, vegna meiri verðbólgu en við var búist þegar þessi fjárlög voru samþykkt á sínum tíma, er um 9 milljarðar kr. Tæpir 4 milljarðar bætast við rekstrarkostnað vegna verðlagshækkana sem færast yfir á næsta ár og hátt í 6 milljarðar kr. í hærri fjármagnskostnað vegna meiri verðbólgu en við var búist.
Forseti. Þrátt fyrir að skuldastaða ríkissjóðs sé betri en fjárlögin gerðu ráð fyrir varð fjármagnskostnaðurinn um 15% meiri en við var búist vegna mikillar verðbólgu. Þennan kostnað má einmitt finna í fjáraukalögunum enda kemst ríkissjóður ekki hjá því að greiða hann, líkt og fram kemur í lögum um opinber fjármál. En kemst ríkissjóður hjá því að greiða öryrkjum aukagreiðslu nú fyrir jólin? Um það er spurt. Þessir 9 milljarðar kr. sem bættust við beinan kostnað ríkissjóðs vegna verðbólgu má að nær öllu leyti rekja til fasteignaverðshækkana. Hækkun íbúðaverðs skýrir næstum því alla aukaverðbólgu í landinu nú um stundir. Þetta er verðþrýstingur sem rekja má til aðgerða- og afstöðuleysis ríkisstjórnarinnar á íbúðamarkaði. Þetta afstöðuleysi og þessi firring ábyrgðar hefur nú aukið á neyð viðkvæmasta hópsins í landinu sem finnur hvað harðast fyrir verðlagshækkunum í samfélaginu. Spurt er: Hjá hverju er komist? Hvað er óhjákvæmilegt að greiða þessa dagana? Kemst ríkissjóður hjá því að greiða öryrkjum fyrir það ójafnvægi sem aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar hefur skapað á þessu ári?
Virðulegi forseti. Sú breytingartillaga sem ég mæli hér fyrir og legg fram í 1. umr. um fjáraukalög ætti ekki að þurfa að koma til. Velferðarkerfið okkar ætti í grunninn að vera betur skipulagt og sanngjarnara en svo að til svona samtals þyrfti að koma tíu dögum fyrir jól. En að okkar mati kemst ríkissjóður einfaldlega ekki hjá því að greiða öryrkjum viðbótargreiðslu, skatta- og skerðingarlaust, fyrir jól í núverandi árferði í ljósi ítrekaðra vonbrigða vegna áætlana um endurskoðun á framfærslukerfi sem aldrei gengur upp. Við tökum undir neyðarkall öryrkja. Við stöndum með ykkur. Ég hvet og skora á alla hv. þingmenn hér inni að styðja þessa tillögu núna í aðdraganda jóla. Kostnaðurinn við 53.000 kr. eingreiðslu sem við leggjum til er rúmur 1,1 milljarður kr. Fjárlagafrumvarp næsta árs gerir ráð fyrir jafnhárri upphæð til sveitarfélaganna til að fylgja eftir farsældarfrumvarpi barnamálaráðherra sem fjármagnar tengiliði við mismunandi úrræði í kerfinu. Við höfum mikið heyrt um mikilvægi þess að grípa ekki of seint inn í líf barna, mótunarárin í bernskunni. Á bak við þessa 20.000 einstaklinga, virðulegi forseti, eru börn á heimilum nú í aðdraganda jóla, á heimilum þar sem rannsóknir sýna að hátt í 80% fólks nær ekki endum saman á núverandi framfærslu. Hér erum við að tala um fjármagn beint inn á þessi heimili, til þessara fjölskyldna.
Við ræðum um mikilvægi þess að framlengja hér margra milljarða króna skattafslætti til viðhalds á húsnæði víða um land, Allir vinna, með þeim rökum að mikilvægum viðgerðum sé þar sinnt, þar sé komið í veg fyrir að húsnæði og eignir grotni niður, grunnurinn versni, af þessu hljótist líka örvandi eftirspurn. Ef þessi röksemdafærsla hljómar kunnuglega er það vegna þess að hér er verið að biðla til ríkisstjórnarflokka sem lögðu einmitt áherslu á fjárfestingu í fólki í kosningabaráttunni í haust. Ef eitthvað er á bak við þau orð ætti að vera skilningur á kostnaðinum sem af því hlýst að halda fólki í örvæntingu og fjárhagslegri vanlíðan, hvernig heilsan getur grotnað niður, grunnurinn versnað, virkni fólks og möguleikar dregist saman, og að sama skapi skilningur á því að fjármagn sem er veitt til fólks sem eyðir hverri einustu krónu sem það fær útborgað hefur mikil margföldunaráhrif á eftirspurn í hagkerfinu.
Virðulegi forseti. Þessi 1,1 milljarður er ekki nóg. Gatið sem hefur skapast, gliðnunin vegna aðgerðaleysis í þessum málaflokki árum saman, hefur gert það að verkum að það mun alltaf virðast óyfirstíganlegt gat til að brúa og kostnaðurinn fyrir ríkissjóð af þessu aðgerðaleysi eykst bara. En við getum stigið eitt skref núna fyrir jól.
Svo að ég vitni í lokin, með leyfi forseta, í umsögn fjármálaráðs frá því í morgun:
„Staða opinberra fjármála er sterk í samanburði við þau lönd sem við berum okkur oftast saman við. Ýmsar aðrar þjóðir myndu gjarnan vilja vera í okkar stöðu nú um stundir og þau úrlausnarefni sem við stöndum frammi fyrir myndu kallast lúxusvandamál í þeirra augum.“
Það eru sterk efnahagsleg rök á bak við aukinn stuðning við hóp öryrkja núna fyrir jól. Þetta gæti ég reiknað hér fram og til baka en sumt eigum við að gera vegna þess að það er það rétta í stöðunni.
