fjáraukalög 2021.
Forseti. Þetta er athyglisvert fjáraukalagafrumvarp sem við fjöllum hér um, slatti mikið af milljörðum hingað og þangað, mest vegna Covid sem er fyrirsjáanlegt að einhverju leyti en líka einfaldlega vanmat á aðstæðum þegar allt kemur til alls. Við eigum að krefja stjórnvöld fyrir fram um mat á umfangi fjárheimilda til að við getum metið eftir á hvort þau séu að fara fram úr sér eða ekki. Þetta er gríðarlega mikilvægt því að fjárveitingavaldið er hér á Alþingi. Það er hérna sem hagsmunaaðilar og almenningur geta komið með umsagnir um fyrirætlanir stjórnvalda. Það er mikilvægt vegna lýðræðis, gegnsæis og allra þeirra reglna sem við búum við í lögum um opinber fjármál, gríðarlega mikilvægt.
Hérna erum við einmitt með eftiráheimildir fyrir mjög mikið af kostnaði sem hefði alveg verið hægt að áætla betur fyrir fram og þá sérstaklega aðgerð ríkisstjórnarinnar Hefjum störf. Það er nefnilega í lagi að ofáætla, það er allt í lagi, þá er fjárheimildum bara skilað í lokin. Það er gagnsærra en að leita eftir fjárheimildum eftir á. Við erum hér með mjög gott átak, bara til að hafa það algerlega á hreinu, algerlega nauðsynlegt. Hæstv. ráðherra hefur komið hingað og kvartað undan því að það hafi verið þingið sem ákvað að það yrðu haustkosningar og það sé svo mikið vesen fyrir fjárlög. Það er að sjálfsögðu ekki nákvæmt, það var ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir sem ákváðu það, ekki þingið þó að í „tæknilega rétt“-flokknum væri hægt að segja það svoleiðis. Það er bara ekki nákvæmt og það er ekki heiðarlegt. Hvað varðar þetta átak, Hefjum störf, eins gott og nauðsynlegt og það var í atvinnuástandinu í upphafi þessa árs, er gert ráð fyrir 4,3 milljörðum í það. Og tilkynning stjórnvalda, örstuttu eftir að fjárlög fyrir árið 2021 voru samþykkt, upp á 4,3 milljarða aukaverkefni þegar búið var að benda þeim ítrekað á að takast þyrfti á við atvinnuleysisvandann, þau hunsuðu það algjörlega í fjárlögum 2021 og sögðu svo nokkrum vikum seinna: Við ætlum að koma með atvinnuátakið Hefjum störf upp á 4,3 milljarða og búa til 7.000 ný störf. Þetta er ný ákvörðun sem á að vera, ef ekki í fjármálaáætlun, hún á helst að vera þar, þá alla vega í fjárlögum, ekki í fjáraukalögum eins og hún hefur verið bæði í vor og núna í haust.
Og hver er reyndin hérna? Í fjáraukalagafrumvarpinu stendur að 7.400 ráðningarsamningar hafi verið gerðir í kjölfar þess. Markmiðið var 7.000 fyrir 4,3 milljarða. Hver er kostnaðurinn við þessi 400 aukastörf? 6,1 milljarður. Þessi vanáætlun er rosaleg. Það var meira að segja sett upp mjög fín vefsíða þar sem útskýrt var hverjir hefðu rétt á því að sækja um þetta; sveitarfélög, miðað var við alls konar tekjur og þess háttar. Það hefði átt að vera auðvelt að reikna hversu mikið slíkt kostaði ef ná átti 7.000 störfum eins og markmiðið var. Það voru ekki 4,3 milljarðar, samt var það það sem var sótt um. Reyndin er síðan 10,4 milljarðar í heildina. Þetta er rosalega alvarlegt og endurspeglar það sem ég upplifi með fjárlög aftur og aftur, að það séu ýmsir hlutar í þeim sem eru vanáætlaðir. Gjöld eru vanáætluð og líka tekjur en þetta er einhvern veginn gírað að því að fjárlögin og afkoman líti ekki svo illa út, að hún líti nú betur út þannig að þegar þetta er komið svona langt umfram eftir á í fjáraukalögum þá sé hægt að redda því með millibilsástandi af því að ríkisstjórnin sér hvernig tekjur eru að þróast yfir árið. Ef tekjur eru vanáætlaðar þá líta fjárlagafrumvörpin heldur ekki það rosalega illa út að það sé að koma mjög slæmur halli í fjáraukalögum. Þannig að fjárlögin líta ágætlega út af því að það er vanáætlun, t.d. um 6,1 milljarð hér, og svo líta fjáraukalögin líka allt í lagi út því að þar eru að koma inn tekjur sem voru vanáætlaðar. Þetta gerist ítrekað.
En það má ekki áætla tekjur á annan hátt. Þær eru unnar út frá þjóðhagsreikningi þar sem greinilega er alltaf verið að vanáætla ýmislegt. Talað er um að það sé ofáætlað þegar það er hrun og vanáætlað þegar allt er á leiðinni upp og það er tvímælalaust að gerast hérna. Í staðinn fyrir að ríkisstjórnin sé heiðarleg með það hvað úrræði hennar kostar í raun og veru og sýni það þá í afkomunni er það vanáætlað í gjöldunum á móti. Væntanlega af því að það myndi líta tiltölulega illa út fyrir kosningar ef farið væri í aðeins meiri mínus. Klassískt, það er verið að blekkja okkur, það er einfaldlega þannig.
Tökum annað dæmi: Lyf. Hvað er það margir milljarðar hér? Svona 5 milljarðar eða eitthvað slíkt í lyf og lækningavörur? Það eru 2,5 milljarðar aukalega. Það hefur verið svona ágætt undanfarin ár, u.þ.b. á réttu pari, af því að það var sérstakt átak í því að reyna að gera það rétt af því að það var alltaf búið að vera rangt áður. Það er heppilegt að vanáætla þann lið þrátt fyrir vitneskju um að fara þyrfti í aukin lyfjakaup vegna Covid og þess háttar.
Ég verð ítrekað var við að ýmsir útgjaldaliðir virðast bara viljandi vanáætlaðir og í einhverjum tilfellum, eins og t.d. varðandi NPA-samninga, koma stjórnvöld ekki með rétta upphæð til að uppfylla slíka samninga. Í fjárlögum núna er verið að henda út 300 milljónum af því að tæknilega séð er það einskiptisaðgerð af því að Alþingi þurfti að redda 300 milljónum aukalega í síðustu fjárlögum. Tæknilega séð þarf alltaf að fella það niður af því að það var tímabundið framlag sem Alþingi lagði til. En það eru samt samningar sem segja til um hversu mikil aðkoma ríkisins er að NPA-samningunum. Og það er einfaldlega ekki uppfyllt. Það er skylda stjórnvalda að framfylgja lögum og samningum og koma með réttar upphæðir til Alþingis.
Ég get alveg skilið það að í þessum tilfærslukerfum, eins og atvinnutryggingum o.s.frv., þegar allt sveiflast fram og til baka, WOW fellur eða það kemur kórónuveirufaraldur, að það ruglist fram og til baka. En ég skil það ekki í liðum eins og t.d. samningsbundnum kostnaði við NPA-samninga og ég skil það ekki í verkefnum eins og Hefjum störf þar sem markmiðið er 7.000 ný störf fyrir 4,3 milljarða, þar af 2,4 milljarðar í sumarstörf fyrir námsmenn, þegar reyndin er síðan 10,4 milljarðar fyrir 7.400 störf. Þetta er vandamál sem er gegnumgangandi í framkvæmd laga um opinber fjármál. Það er einfaldlega ekki farið eftir bókstaf laganna og varla einu sinni anda laganna, t.d. að þau útgjöld sem er verið að sækjast eftir í frumvarpi til fjáraukalaga eigi að vera til þess að bregðast við óvæntum eða ófyrirséðum útgjöldum. Það er nákvæmlega ekkert ófyrirséð við verkefnið Hefjum störf. Það var varað við þessu í fjárlagaumræðunni 2021. Ákvörðun um verkefnið var tekin örstuttu seinna. Gríðarlega vanáætlað. Þrátt fyrir að standast nokkurn veginn markmið um fjölda starfa er það vanáætlun um 60%. Það er rosalegt og endurspeglar þessa vanvirðingu sem ríkisstjórnin virðist hafa fyrir störfum þingsins, fyrir fjárveitingavaldinu sem á að vera hér í þessum sal hjá öllum þingmönnum, ekki bara ríkisstjórnarþingmönnum; fyrir löggjafarvaldinu, þar sem í lögum um opinber fjármál eru takmörk fyrir því hvað stjórnvöld mega og eiga að gera; og fyrir eftirlitshlutverki þingsins, þar sem frumkvæðisrannsóknum þingmanna er bara lokað með bókun: Okkur finnst ekki sniðugt að skoða þetta, hættum því.
Engin virðing er borin fyrir störfum þingsins og þetta er dæmi um það. Þrátt fyrir að þetta sé mjög gott verkefni þá gerir maður þetta ekki svona. Það er einfaldlega þannig. Þú gerir þetta eftir réttri leið með því að fara með það í gegnum þingið til þess að safna umsögnum, til að skoða: Er kannski betri leið til að ná sömu markmiðum? Það dettur einhvern veginn aldrei neinum í þessari ríkisstjórn í hug að spyrja um það. Þeirra skoðun er alltaf sú sem blívur, punktur. Það er aldrei nein önnur leið möguleg. En það er það sem við fáum þegar við spyrjum marga, þegar við leitum eftir aðstoð, þegar við leitum eftir umsögnum. Þá koma stundum hugmyndir, betri hugmyndir og við ættum að geta viðurkennt það gagnvart sjálfum okkur: Nei, mín hugmynd var ekki best, hérna er komin ný og betri hugmynd, notum hana.
Þannig vinnur þessi ríkisstjórn ekki og þetta fjáraukalagafrumvarp er dæmi um það.
