jöfn meðferð óháð kynþætti og þjóðernisuppruna.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hér hafa tekið til máls fyrir góða og málefnalega umræðu. Vegna þeirra þingmanna sem hafa sérstaklega gert að umtalsefni hatursorðræðu þá held ég að það sé málefni sem mjög vert er að taka upp. Í dag var að fara í samráðsgátt Stjórnarráðsins framkvæmdaáætlun í málefnum hinsegin fólks þar sem sérstaklega er fjallað um aðgerðir til að sporna við hatursorðræðu í garð þess hóps. Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni sem talaði hér á undan mér að það er þörf á að nálgast það verkefni út frá breiðari grunni, að við séum að horfa á það bæði út frá þessum hópi en líka út frá öðrum hópum. Ég held að þetta sé verðugt verkefni fyrir stjórnvöld en líka Alþingi allt því að það skiptir máli hvaða línur löggjafarsamkundan leggur í þessum málum.

Þetta frumvarp er eitt af mörgum skrefum sem hafa verið stigin á undanförnum misserum og árum í átt að því að styrkja mannréttindi í landinu. Hér hefur eðlilega verið spurt, ég skil það vel, um upptalningu, hvort hættan við upptalningu sé ekki sú að þá verði einhver út undan. Við erum auðvitað með ákvæði 65. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir að allir skuli vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda án tillits til kynferðis, trúarbragða, skoðana, þjóðernisuppruna, kynþáttar, litarháttar, efnahags, ætternis og stöðu að öðru leyti, og því er ætlað að taka utan um þetta. En við verðum líka að viðurkenna að þó að við séum með slík ákvæði í stjórnarskrá og í einstökum lagabálkum þarf oft einmitt að skilgreina betur í lögum hvað felst í mismununinni, hvaða þættir séu þar undir, þannig að við getum fylgt því eftir og brugðist við. Sú réttarvernd sem felst í þessu frumvarpi er auðvitað að við gerum þeim einstaklingum sem verða fyrir mismunun vegna þessara þátta utan vinnumarkaðar kleift að leita réttar síns með því að fara til sjálfstæðrar úrskurðarnefndar. Það er auðvitað stórmál þegar kemur að réttarvernd þessa fólks.

Af hverju erum við að nefna þessa þætti? Það er mikilvægt að hv. allsherjar- og menntamálanefnd ræði það af því að eðlilegt er að spyrja þessara spurninga. En það eru bæði sögulegar og félagslegar ástæður fyrir því að nauðsynlegt hefur þótt að nefna þessa þætti sérstaklega.

Ég vil nefna, af því að hér var rætt sérstaklega um meinta ritskoðun á auglýsingum, að slíkt ákvæði á grundvelli þjóðernis er nú þegar í lögum. Nú þegar er bannað að mismuna á grundvelli þjóðernis í auglýsingum með minnkandi eða lítilsvirðandi framkomu. Það er ekki það sama og að gera góðlátlegt grín. Ég held að það sé líka mikilvægt þegar við erum að tala um mismunun að við föllumst á það hvað í því felst. Góðlátlegt grín er auðvitað ekki það sama og mismunun. En við viljum ekki að góðlátlegt grín snúist um lítilsvirðandi eða niðrandi orðræðu um tiltekna hópa. Við erum því miður með allt of mörg dæmi í sögunni þar sem samfélög hafa leyft slíkri orðræðu að viðgangast oft með skelfilegum afleiðingum.

Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson nefndi að þetta frumvarp byggðist ekki á lögfræði heldur hugmyndafræði. Ég hafna því auðvitað að þetta frumvarp sé ekki samið af færum lögfræðingum á sínu sviði í forsætisráðuneytinu. En að sjálfsögðu felur það í sér ákveðið gildismat. Það gildismat snýst um það að við höfnum mismunun og höldum vöku okkar gagnvart því þegar tilteknir hópar eru beittir mismunun á grundvelli einhverra slíkra þátta. Hér má vissulega greina skýran vilja löggjafans, verði þetta frumvarp samþykkt, til að taka skýra afstöðu í þessu máli. Það má kalla það hugmyndafræði, það má kalla það gildismat en það er eitt það mikilvægasta gildismat sem við getum rætt hér á Alþingi Íslendinga því að það snýst um grundvallarmannréttindi fólksins í landinu. Ég skal gangast við því að þetta frumvarp endurspeglar ákveðið gildismat en það dregur ekki úr því að vandað hefur verið til verka og gefinn mikill tími til skoðunar. Að sjálfsögðu erum við að huga að ákveðnu samræmi við önnur lönd, við Evróputilskipanir, við löggjöf á Norðurlöndum og líka samræmi við aðra íslenska löggjöf. Ég get nefnt löggjöfina um kynrænt sjálfræði sem er ekki til staðar í öllum þessum löndum, við horfum til hennar og við erum líka að horfa til samræmis við þá löggjöf sem er í gildi á vinnumarkaði.

Það eru hins vegar þættir í þessu sem hv. allsherjar- og menntamálanefnd mun þurfa að skoða nánar og ég vænti þess að nefndin ræði það einfaldlega hvenær málefnalegar forsendur eru fyrir hendi. Það eru málefnalegar forsendur fyrir því að 13 ára börn keyri ekki bíl. Það telst ekki aldursmismunun í þeim skilningi þess orðs. Það eru sérstök lög um málefni aldraðra sem eiga ekki við um þau sem eru ekki öldruð. Það er engin mismunun sem felst í því því að það byggir á málefnalegum forsendum. Að sjálfsögðu þarf nefndin að fara vel yfir slíka þætti og þess vegna leggjum við til að lengri tími verði gefinn til aðlögunar því það skiptir máli að samfélagið hafi svigrúm til að bregðast við og laga sig að breyttri hugsun þegar kemur að mismunun, t.d. út frá aldri. Það kunna að vera tilvik þar sem miðað er við aldur í fjármálastarfsemi, svo að dæmi sé tekið, þannig að það skiptir máli að samfélagið hafi ákveðið svigrúm til þess. Þess vegna leggjum við til þetta viðmið, 1. júlí 2024.

Frú forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu frekar. Ég vildi bregðast við því sem hér hefur verið sagt en minni á að skilgreiningin á lífsskoðun, sem hér var spurt um, er í raun og veru sú sama og birtist í lögum um jafna meðferð á vinnumarkaði sem hafa verið í gildi frá árinu 2018. Ég reikna hins vegar ekki með því að þeir þingmenn sem voru á móti þeim lögum styðji endilega þetta frumvarp af því að hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson gerði þetta sérstaklega að umtalsefni. Ég minni bara á að þetta ákvæði hefur verið með þessum hætti í lögum frá árinu 2018 án þess að valda nokkrum vandkvæðum. Ég held að hv. þingmaður þurfi því ekki að hafa sérstakar áhyggjur af því. Að öðru leyti ætla ég ekki að lengja þessa umræðu frekar og vænti þess að nefndin gefi sér góðan tíma til að fara yfir þetta mál.