Menntasjóður námsmanna.
Virðulegi forseti, hv. þingheimur, góðir landsmenn, sérstaklega námsmenn, þið sem horfið á í beinni útsendingu. Ég heiti Tómas kallaður Tommi og ég læt mig hag námsmanna varða því að sjálfur var ég námsmaður. Ég flyt hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um Menntasjóð námsmanna, nr. 60/2020, um launatekjur. Flutningsmenn frumvarpsins eru ég, Tómas A. Tómasson, Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Inga Sæland og Jakob Frímann Magnússon.
1. gr. frumvarpsins hljóðar svo, með leyfi forseta:
„Eftirfarandi breytingar verða á 2. gr. laganna:
a. 1. málsl. 2. mgr. orðast svo:
Miða skal við að framfærslulán nægi hverjum námsmanni til að standa straum af almennum framfærslukostnaði á Íslandi meðan á námi stendur að teknu tilliti til fjölskyldustærðar námsmanns og búsetu en án tillits til launatekna námsmanns eða fjölskyldu hans.
b. 4. mgr. orðast svo:
Nánar skal mælt fyrir um framkvæmd þessa í úthlutunarreglum, þ.m.t. hámark skólagjaldalána og takmarkanir miðað við t.d. námsframvindu námsmanns en án tillits til sjálfsaflafjár námsmanns.“
Í 2. gr. segir:
„2. mgr. 26. gr. laganna fellur brott.“
Og 3. gr. hljóðar svo:
„Lög þessi öðlast þegar gildi.“
Mennt er máttur. Menntakerfið er ein af grunnundirstöðum samfélagsins og þar spilar námslánakerfið lykilhlutverk. Námslán hafa gert fjölda fólks kleift að öðlast menntun, sem ella hefði þurft að hverfa frá námi og halda út á vinnumarkaðinn. Persónulega naut ég þess á sínum tíma að fá námslán sem gerði að verkum að ég gat klárað mitt nám 1979. Báðir synir mínir unnu eins og þrælar með sínu námi sem gerði að verkum að þeir höfðu það huggulegt og gott, réðu vel við sitt nám og stóðu sig vel þrátt fyrir mikla vinnu. Núverandi sonarsonur minn, 17 ára gamall, er að vinna mikið með námi. Og ég er að segja þetta vegna þess að ég tel ekki að vinna þurfi að trufla námsárangur námsmanna. Ég legg á það mikla áherslu að námsmenn geti unnið ótakmarkað með sínu námi því að það kostar ríkið ekkert. Það er óumdeilt að aukinn aðgangur að menntun án tillits til efnahags dregur úr stéttaskiptingu og eykur verðmætasköpun í samfélaginu, en námslánakerfið er langt frá því að vera fullkomið. Námslán eru háð ýmsum skilyrðum og lítið þarf að fara úrskeiðis til þess að námsmenn missi bróðurpart framfærslu sinnar.
Ein helsta hindrunin í vegi námsmanna sem þurfa að treysta á framfærslulán frá Menntasjóði eru reglur um skerðingar á framfærslu vegna tekna námsmanna. Hafi námsmaður tekjur umfram frítekjumörk úthlutunarreglna skerðist framfærsla frá Menntasjóði verulega. Þetta er sérstaklega íþyngjandi í ljósi þess að framfærsla Menntasjóðs dugar almennt ekki ein og sér til að greiða fyrir fæði, klæði og húsnæði. Einhleypur nemandi sem býr á stúdentagörðum getur fengið framfærslulán að fjárhæð 196.040 kr. á mánuði en þarf að greiða 99.999 kr. í leigu. Miðað við neysluviðmið félagsmálaráðuneytisins má áætla að dæmigerð útgjöld námsmanns séu 244.492 kr. á mánuði. Því munar 48.452. kr. á framfærslu námsmanns og útgjöldum. Þá er frítekjumarkið aðeins 1.410.000 kr. á ári. Ef námsmaður er í fullri vinnu í þrjá mánuði á hverju sumri með 351.000 kr. í mánaðarlaun þá er svigrúmið til frekari tekjuöflunar yfir námsveturinn lítið sem ekkert, tæpar 40.000 kr. á mánuði uns tekjur byrja að hafa áhrif á framfærslu frá Menntasjóði. Vinni námsmenn með sínu námi þá borga þeir skatt, þannig að ríkið nýtur góðs af því.
Það liggur ljóst fyrir að á næstu árum, 4 til 5 árum, þurfi að flytja inn 10–15.000 erlenda starfsmenn til þess eins að sinna þörfum ferðaþjónustunnar. Ferðaþjónustan er raunverulega orðin ein af undirstöðunum í gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Námsmenn með áhuga eru bestu starfskraftar sem hótel og veitingahús geta fengið þannig að það græða allir. Við þurfum að flytja inn færri erlenda vinnukrafta og námsmenn geta þá lifað huggulegu lífi fái þeir að vinna ótakmarkað með námi. Ef við göngum út frá því að menntun sé samfélagslega arðbær fjárfesting þá eigum við að sjá til þess að menntun sé öllum aðgengileg án tillits til efnahags. Svo verulegar tekjuskerðingar, þegar grunnframfærslan er eins lítil og raun ber vitni, fela í sér mismunun á grundvelli efnahags. Nám á að vera öllum aðgengilegt en ekki aðeins þeim sem geta treyst á fjárhagslegan stuðning frá fjölskyldu sinni. Ef ekki er gripið í taumana þá er hættan sú að menntun verði brátt aðeins fyrir börn hinna efnameiri, eins og var raunverulega á árum áður. Þá voru það bara efnamiklir einstaklingar sem fengu að fara út til náms, gjarnan til Kaupmannahafnar, að læra lögfræði og ýmislegt annað.
Ég legg því á það mikla áherslu að námsmenn fái að vinna eins mikið og þeir vilja og geta með námi. Þeir fá ekki bara aukapening til að lifa lífinu með námi heldur öðlast þeir styrk og þekkingu sem kemur þeim til góða þegar þeir fara út í atvinnulífið að loknu námi. Námsmaður sem alla tíð hefur unnið með sínu námi, hann er á einhvern hátt miklu vanari að vinna og er oft og tíðum miklu fljótari að setja sig inn í það starf sem hann ætlar að vinna við í framtíðinni af því að hann hefur unnið með náminu. — Ég læt þetta gott heita. Takk fyrir.
