fjármálastefna 2022--2026.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér mikilvægt plagg, fjármálastefnu ríkisstjórnarinnar, og ég ætla að byrja á því að segja að það er gaman að sjá hversu margir þingmenn hafa tekið þátt í að ræða þessa stefnu hér í dag og í kvöld. Ég held að það sé mikilvægt því þetta er auðvitað mikilvægt grunnplagg. Þegar þessi stefna kom til fyrri umræðu var mjög lítil þátttaka í umræðunum og ég furðaði mig mjög á því hversu fáir þingmenn tóku til máls í þeirri umræðu en það hefur svo sannarlega verið bætt við það hér í dag og í kvöld.

Mig langar að byrja á því að segja að ég held að lög um opinber fjármál, sem þessi fjármálastefna byggir á, skipti okkur ofboðslega miklu máli. Ég heyri svolítið í umræðunni núna og einnig um fyrri fjármálastefnu gagnrýni, oft er verið að rýna til gagns og það getur verið gott en stundum er hægt að taka það þannig að þetta sé allt saman algjörlega ómögulegt. Mér finnst þess vegna svo mikilvægt að við séum komin inn í þann farveg sem lög um opinber fjármál beina okkur, þ.e. hér liggur fyrir stefna og hér er ákveðinn rammi þannig að þegar kallað er eftir aðgerðum ríkisstjórnarinnar og hvernig ríkisstjórnin ætlar að ná fram þeim markmiðum sem hún hefur sett í stjórnarsáttmála og birtist í fjármálastefnu og svo í fjárlögum fyrir ár hvert, þá verður það að passa innan þessa ramma. Ég held að það skipti alveg ofboðslega miklu máli. Ég veit að þegar var verið að setja þessi lög þá voru ekkert allir á eitt sáttir um það, margir óttuðust einmitt að svona rammi gæti bundið hendur ríkisstjórnarinnar of mikið. Ég held að það sé bara mikilvægt að það sé gert vegna þess að mér er mjög umhugað um ríkisfjármál.

Ég held að þessi stefna sem liggur fyrir hér sé að mörgu leyti raunsæ. Þegar ég hef gengið eftir því hér í andsvörum þá hef ég ekki getað séð neinn hér leggja fram í rauninni aðra fjármálastefnu. Ég hef ekki séð neinar nýjar tillögur frá stjórnarandstöðunni í þeim efnum. Ég tel að þetta sé raunhæf stefna. Ef eitthvað er þá er hún kannski of svartsýn. Við ræddum það aðeins í hv. fjárlaganefnd hvort okkur gæti tekist að snúa bátnum við fyrr, þ.e. hvort hægt væri að stefna að því að skuldasöfnun myndi hætta fyrr en áætlunin segir til um. Við komumst í rauninni ekki á núllpunktinn fyrr en 2026 samkvæmt þessu. Það er kannski eitt af þeim áhyggjuefnum sem ég hef haft. Ég verð þó að viðurkenna að nýjustu fréttir gærdagsins eða í nótt raunar eru kannski einn helsti áhyggjuþátturinn varðandi það hvort það takist mögulega ekki. Við höfum rætt svolítið þær sveiflur sem íslenskt efnahagslíf hefur sögulega búið við. Við getum þó sagt það að á síðustu misserum höfum við náð mun meiri stöðugleika heldur en sagan segir okkur þó að við höfum gengið í gegnum einhverja sveiflu. Nú glímum við við vaxandi verðbólgu og vextir hafa verið hækkaðir, sem þó eru mjög lágir í sögulegu samhengi. Ef það er eitthvað sem ég hræðist að gæti mögulega haft áhrif á það plagg sem við ræðum hér og samþykkjum vonandi á morgun eða næstu daga, er það að utanaðkomandi áhrif yrðu þannig að við þyrftum með einhverjum hætti að bregðast við því. Þá er ég auðvitað að vísa í ástandið í Úkraínu og hvaða áhrif það getur haft í Evrópu þar sem við sjáum fyrir okkur hækkandi orkuverð þar. Við vitum að hluti af ástæðunni fyrir því að verðbólgan hefur farið vaxandi hér er innflutt verðbólga. Við vitum að nágrannaríki okkar öll eru að glíma við verðbólgu. Það má alveg velta fyrir sér hvort þetta hryllilega ástand þarna gæti haft enn alvarlegri afleiðingar í för með sér hvað þetta varðar.

Að því sögðu þá langar mig líka að segja að þegar við ræðum fjármálastefnu þá langar mann svolítið að ræða enn lengri framtíð. Það er reyndar líka tekið fram í lögum um opinber fjármál og við fengum skýrslu undir lok síðasta kjörtímabils um áskoranirnar til framtíðar í ríkisfjármálum og ég fagna því mjög. Við höfum tekið þá umræðu hér í þessum sal, þeim hefur aðeins verið varpað fram, þessum framtíðaráskorunum sem við stöndum frammi fyrir sem þjóð, öldrun þjóðarinnar hefur verið nefnd í því. Það er alls ekki svo að það að þjóðin sé að eldast og lifi lengur sé neikvætt heldur er það bara mjög jákvæð og góð þróun. Barneignir mættu reyndar vera meiri til að vega upp á móti því. Sjálfvirknivæðingin og fleira hefur nefnt. En eins og ég sagði hér við fyrri umræðu um fjármálastefnu þá var það risastórt skref sem við tókum á sínum tíma með lögum um opinber fjármál, að vera þó að horfa fimm ár fram í tímann. Áður en þessi lög voru sett þá var það bara ekki gert. Það var bara verið að vinna með fjárlög hvers árs fyrir sig sem oft voru afgreidd undir lok desember. Þegar við færumst þó í þessa átt sem við höfum gert með þessum lögum þá langar mann eiginlega að fara í enn frekari vangaveltur inn í lengri framtíð.

Ég held að þessi rammi hér sé góður, ég lít á þetta sem ramma, þetta er stefna og í áætlun okkar þurfum við að halda okkur innan þessa ramma. Ég legg aftur á móti áherslu á það og það er ekki bara núna við þessar aðstæður heldur finnst mér það eigi alltaf að vera þannig að við eigum stöðugt að vera að endurmeta útgjöld ríkisins. Markvisst endurmat útgjalda tel ég vera mikilvægt. Við eigum alltaf að spyrja okkur: Hvað erum við að fá fyrir peninginn? Það er ekki endilega samasemmerki á milli þess að dýr vara og þjónusta sé endilega góð vara eða þjónusta. Það er hlutverk okkar sem fjárveitingavaldsins ekki bara að útdeila peningum í einstök verkefni heldur líka að tryggja það að fyrir þessa fjármuni veitum við borgurunum sem allra bestu þjónustu.

Þá langar mig að koma inn á sveitarfélögin sem eru jú hluti af þessari fjármálastefnu og ég tek undir þá umræðu sem hefur svolítið skapast um að það þurfi í rauninni að draga þau kannski enn frekar inn í þessa umræðu. Við vitum að rekstrargrundvöllur of margra sveitarfélaga er algerlega ósjálfbær og þess vegna tel ég að við verðum að sjá öflugri einingar í sveitarfélögunum. Með þessu er ég að segja að minnstu sveitarfélögin þurfa að sameinast og verða að stærri einingum til þess að hafa burði til að veita þá mikilvægu þjónustu sem við höfum sem samfélag ákveðið að eigi heima hjá sveitarfélögunum, þ.e. nærþjónustan. Ég var að spá í að fara í andsvar áðan við hv. þm. Guðbrand Einarsson þegar hann var að ræða um málefni sveitarfélaganna af því að hann nefndi sérstaklega tvo málaflokka sem væru sveitarfélögunum dýrir og það voru sorpmál og fráveitumál. Ég hef nefnilega oft haldið því fram hér í þessum ræðustól og víðar að þetta séu málaflokkar sem ríkið ætti að taka yfir. Þegar við ræðum um fjárhagsstöðu sveitarfélaganna eru þetta vissulega dýrir liðir en þetta eru líka verkefni sem í mínum huga eru ekki nærþjónusta. Þetta eru stór umhverfis- og loftslagsmál og það þarf að horfa á þessa málaflokka heildstætt yfir landið allt til að ná fram hagkvæmustu og skynsamlegustu lausnunum.

Ég ætla að leggja þessa hugmynd í púkkið þegar kemur að umræðu um fjárhagslega stöðu sveitarfélaganna. Ég held að alltaf þegar ég hef rætt fjármálastefnu hér á þingi þá hafi ég rætt um sveitarfélögin því þau eru mér hugleikin, ég starfaði mjög lengi á þeim vettvangi og mér er mjög umhugað um þessa mikilvægu grunnþjónustu sem er á herðum sveitarfélaganna. Það er svo mikilvægt að þau hafi fjárhagslega burði til að sinna þeirri þjónustu vel. Nú eru fram undan kosningar í sveitarstjórnum, og ég vil kannski líka segja þar sem ég var nú á fundi í mínu sveitarfélagi í dag þar sem verið var að samþykkja framboðslista Sjálfstæðisflokksins, og óska flottum fulltrúum til hamingju, en ég vil jafnframt brýna þá einmitt í því að ganga ekki of langt í einhverjum kosningaloforðum því það er mikilvægt að horfa til þess tíma sem við lifum og að fólk verður að velta því mjög fyrir sér. Þetta er ákveðinn freistnivandi á þessum tímum þegar verið er að ganga til kosninga. En þegar við ræðum um sveitarfélögin þá eru tekjustofnar þeirra of fáir og veikir og ég held að við þurfum að taka dýpri umræðu um það að fjármagnstekjur þurfi með einhverjum hætti að renna líka til sveitarfélaga. Ég er ekki síður að velta því fyrir mér sem svona framtíðaráskorun okkar út frá sjálfvirknivæðingu og út frá breyttu samfélagi að fjármagnstekjur gætu orðið stærri hluti og þar af leiðandi mikilvægt að sveitarfélögin fái notið þeirra líka.

Að þessu sögðu þá skrifa ég auðvitað undir nefndarálit meiri hluta þar sem ég sit í fjárlaganefnd og tek undir það sem þar segir. Ég verð líka að segja að ég hlakka mikið til umræðunnar um fjármálaáætlun, sem kemur fram fljótlega, vegna þess að mikið af þeirri umræðu sem hefur átt sér stað hér í kvöld er auðvitað verkefni fjármálaáætlunar þar sem þessi stefna er brotin niður á raunverulegar aðgerðir.