eignarréttur og erfð lífeyris.

Virðulegur forseti. Ég er stoltur meðflutningsmaður þessarar tillögu til þingsályktunar um eignarrétt og erfð lífeyris. Markmið tillögunnar er mjög skýrt, þ.e. að tryggja eignarrétt og ráðstöfunarrétt á lífeyri fólks. Þetta mál snýst um ákveðna þætti sem eru gríðarlega mikilvægir. Hver á lífeyrisgreiðslurnar, hver á fjármunina sem starfsmenn greiða í lífeyrissjóð? Er það vinnuveitandinn, er það stéttarfélagið eða eru það starfsmennirnir? Stéttarfélögin og vinnuveitendur sitja í stjórn lífeyrissjóðanna og ráðstafa þessum fjármunum til fjárfestinga og ávöxtunar. Starfsmenn geta vissulega haft áhrif á þetta óbeint í gegnum stéttarfélag sitt, þeir sem sitja þar fyrir hönd stéttarfélagsins, en það breytir því ekki að það á fyrst og fremst að vera starfsmaðurinn, sjóðfélaginn, sem á þessar greiðslur. Þetta eru greiðslur sem hann borgar af sínu fé, sínu sjálfsaflafé, til lífeyrissjóðs og það er hann sem á að hafa völdin yfir fjármununum, það er hann sem á að ráðstafa þeim. Einnig er vert að spyrja sig þessarar sjálfsögðu spurningar sem allir eiga að vita svarið við: Hver á að njóta góðs af lífeyrisgreiðslunum? Jú, það eru starfsmennirnir. En er það alltaf svo? Við getum tekið sem dæmi fjárfestingar hjá lífeyrissjóðunum sem hafa verið mjög vafasamar og það hafa raunverulega verið gerð stórkostleg mistök í fjárfestingum lífeyrissjóðanna. Það að starfsmenn eða fólk sem greiðir í lífeyrissjóðina geti ráðstafað fjármununum, valið milli þess að greiða í skyldubundinn lífeyrissjóð eða á séreignarreikning, myndi sýna fram á það hver á fjármunina.

Þetta forræði á peningunum er grundvallaratriði varðandi allar greiðslur í lífeyrissjóði, þessa gríðarlegu fjármuni sem fara þar inn. Lífeyrissjóðirnir fjárfesta á milli 17–20 milljarða á mánuði eða 200 milljarða á ári samtals sem sjóðfélagar greiða. Það eru engir smápeningar í íslensku samfélagi, gríðarlegar fjárhæðir. Í greinargerð með þessari tillögu til þingsályktunar kemur fram, með leyfi forseta:

„Þótt lífeyrisréttindi eigi að njóta verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar er varla hægt að skilgreina lífeyrisréttindi sem eign vegna þess hve lítið forræði sjóðfélagar hafa á lífeyrisréttindum.“

Þessari tillögu er ætlað að bæta úr því og veita sjóðfélögunum, þeim sem greiða lífeyri í lífeyrissjóði, forræði yfir greiðslunum og tryggja eignarrétt þeirra og ráðstöfunarrétt.

Þetta tengist mjög vel máli sem var flutt hér fyrr í dag, þingmáli nr. 49, um aukið lýðræði og gagnsæi í lífeyrissjóðum. Bæði þessi mál sýna að lífeyriskerfi landsmanna þjónar ekki sjóðfélögum nægjanlega vel og ekki forræði sjóðfélaganna, hvorki hvað varðar lýðræði eða kosningar í sjóðina né forræði á lífeyrisgreiðslunum, það er engan veginn nægjanlegt, engan veginn tryggt. Það er rétt sem kemur fram í greinargerðinni með þessari tillögu að þetta er í raun og veru skattheimta með óljósum vilyrðum um endurgreiðslu síðar. Um það snýst þetta. Þó að fólk greiði í lífeyrissjóði er óvíst að það fái þau réttindi og þann ávinning af þeim fjármunum sem það greiðir í sjóðina. Það er vegna þess m.a. að yfirráðin eru einfaldlega ekki nægjanleg. Þau eru ekki tryggð. Hverjum er best treystandi til að gæta hagsmunanna? Einstaklingunum sjálfum, þeir eiga sjálfir að gæta hagsmuna sinna. Vinnuveitendur gera það ekki og stéttarfélögin gera það ekki. Það að stéttarfélögin og vinnuveitendur, Samtök atvinnulífsins, sitji í stjórnum er arfleifð gamals tíma. Það er arfleifð sem við erum ekki enn þá komin út úr. Við getum rakið þessa sögu alveg aftur til vistarbandsins þegar íslenska höfðingjastéttin gnæfði yfir íslenskri alþýðu og hreinlega kúgaði hana. Þó svo að við værum undir dönskum yfirráðum þá var það íslenska höfðingjastéttin sem fór með öll völdin, við vorum einfaldlega allt of langt frá Kaupmannahöfn. Þessi tvö mál sýna að lýðræðið er ekki komið nægilega langt á veg á Íslandi. Þau sýna það líka að sjóðfélagarnir eiga að hafa þessi völd. Svo einfalt er það. Að sjálfsögðu eiga þetta að vera skilgreind eignarréttindi með þeim hætti að sjóðfélagar geti ráðstafað þeim, geti ákveðið hvort greiða eigi í skyldubundinn lífeyrissjóð eða inn á séreignarreikning þar sem hægt er að velja hvernig lífeyririnn er ávaxtaður. Það er það sem á að gera við þessa peninga, alveg eins og með séreignarlífeyrissparnaðinn og sama varðandi andlát, að sjálfsögðu á maki að geta erft þetta eða barn að fullu við andlát sjóðfélaga.

Ég tel þetta mikið réttindamál. Ég tel að það beri að skoða þessi mál saman, mál nr. 49, sem var mælt fyrir fyrr í kvöld, um aukið lýðræði og gagnsæi í lífeyrissjóðum, og þetta mál sem hér er til umfjöllunar núna, um eignarrétt og erfð lífeyris. Bæði þessi mál sýna, ef þau eru skoðuð ofan í kjölinn, að íslenska lífeyriskerfið er algerlega gjaldþrota og þjónar sjóðfélögum ekki nægjanlega. Það verður einungis gert með því að færa völdin til sjóðfélaganna, til þeirra sem greiða í sjóðina, til þeirra sem eiga að njóta ávaxtanna síðar.