félagsleg aðstoð.
Virðulegi forseti. Enn eitt sanngirnis- og réttlætismálið sem ég mæli hér fyrir í dag. Þetta er frumvarp um breytingar á lögum um félagslega aðstoð, nr. 99/2007, og lýtur að heimilisuppbót. Flutningsmenn með mér eru hv. þingmenn Ásthildur Lóa Þórsdóttir, Eyjólfur Ármannsson, Guðmundur Ingi Kristinsson, Jakob Frímann Magnússon og Tómas A. Tómasson.
1. gr. frumvarpsins hljóðar svo:
„Á eftir 1. mgr. 8. gr. laganna koma tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi:
Lífeyrisþegi sem býr með einstaklingi sem ekki hefur náð 21 árs aldri telst ekki hafa fjárhagslegt hagræði af sambýli eða samlögum um húsnæðisaðstöðu eða fæðiskostnað.
Foreldri einstaklings sem er á aldrinum 21–25 ára og stundar fullt skólanám eða starfsþjálfun telst ekki hafa fjárhagslegt hagræði af sambýli eða samlögum um húsnæðisaðstöðu eða fæðiskostnað. Skilyrði er að námið og þjálfunin taki a.m.k. sex mánuði hvert ár. Ef um er að ræða óreglulegt nám eða námskeið skal námstími reiknaður í kennslustundafjölda á almanaksárinu og telst þá sex mánaða nám samsvara 624 kennslustundum. Brot úr mánuði telst heill mánuður.“
2. gr. hljóðar svo:
„Lög þessi öðlast þegar gildi.“
Í greinargerð með frumvarpinu sem lagt var fram á 151. löggjafarþingi — ég er sem sagt að mæla fyrir því í annað sinn, þar sem það náði ekki fram að ganga á síðasta löggjafarþingi, réttara sagt á seinasta löggjafarþingi síðasta kjörtímabils, en hér er ég að leggja það fram að nýju.
Skömmu eftir að frumvarp þetta var lagt fram síðastliðið vor gerði ráðherra loks langþráðar breytingar á reglugerð um heimilisuppbót sem koma í veg fyrir að heimilisuppbót skerðist vegna námsmanna á aldrinum 18–25 ára sem búa á sama heimili og lífeyrisþegi. Því ber að fagna en fullt tilefni er til að ganga alla leið og tryggja réttindi foreldra að þessu leyti í lögunum sjálfum. Auk þess gengur frumvarpið lengra en gildandi reglugerð þar eð undanþága frumvarpsins nær einnig til einstaklinga sem ekki eru í námi á aldrinum 18–21 árs.
Löggjafanum ber að tryggja friðhelgi fjölskyldu og heimilis. Bannað er að skerða þá friðhelgi nema með lögum og aðeins ef brýna nauðsyn ber til vegna réttinda annarra, samanber 71. gr. stjórnarskrárinnar. Óumdeilt er að löggjöfin mismunar fjölskyldum á ýmsa vegu og ýmis lagaákvæði stuðla beinlínis að sundrung og upplausn fjölskyldunnar. Það er sá raunveruleiki sem lífeyrisþegar almannatrygginga mega þola. Ýmis réttindi falla niður um leið og börn ná 18 ára aldri. Við það tímamark verða lífeyrisþegar fyrir verulegum tekjumissi. Líkt og aðrir missa þeir rétt til barnabóta, en einnig missa þeir ýmis önnur réttindi. Barnabætur, barnalífeyrir og mæðra- og feðralaun falla niður. Auk þess fellur niður réttur til heimilisuppbótar ef barn dvelur áfram á heimili einstæðs foreldris. Tekjur einhleyprar tveggja barna móður, eða föður, skerðast um nærri 100.000 kr. á mánuði þegar eldra barnið nær 18 ára aldri. Þá lækkar barnalífeyrir og mæðralaun en heimilisuppbótin skerðist að fullu. Með undanþágu má þó fá réttinn framlengdan um tvö ár til viðbótar ef barn er í fullu námi, en sækja þarf sérstaklega um það.
Það liggur í augum uppi að núgildandi löggjöf brýtur niður fjölskyldur sem ná ekki endum saman án þessarar framfærslu. Til þess að missa ekki réttinn til heimilisuppbótar neyðast margir foreldrar til að vísa börnum sínum á dyr. Þannig má oft gera ráð fyrir að lögheimilisskráning á öðru heimili sé aðeins til málamynda.
Vissulega eru gild rök fyrir því að bætur sem eiga að renna til einstæðra foreldra skuli falla niður þegar börn þeirra ná fullorðinsaldri. Það verður þó að gæta þess að áhrifin verði ekki of íþyngjandi. Það þarf að dreifa álaginu betur og koma í veg fyrir að allir greiðsluflokkarnir skerðist á sama tíma.
Því er lagt til að heimilisuppbót skerðist ekki vegna barns sem býr á heimili foreldris fyrr en það hefur náð 21 árs aldri. Sambærileg undanþága er nú þegar í reglugerð en gerir kröfu um að barn sé í fullu námi. Með því að girða fyrir að heimilisuppbót foreldris falli niður þar til einstaklingurinn nær 21 árs aldri gefst ákveðið svigrúm svo að viðkomandi geti fundið sér nám eða vinnu við hæfi og leitað að hentugu húsnæði.
Þá er einnig lagt til að heimilisuppbót skuli ekki falla niður hjá foreldri einstaklings í fullu námi fyrr en hann verður 26 ára. Þannig skapast svigrúm einstaklingsins til þess að búa heima þar til framhaldsnámi lýkur. Þá hefur viðkomandi raunverulegt val um það að búa heima meðan á framhaldsnámi stendur eða á eigin vegum og taka námslán. Börn efnaðra foreldra geta valið á milli og notið góðs af því að hafa búið heima á námstímanum. Þetta val á að standa öllum til boða óháð efnahag.
Skerðingarreglur sem miða við aldur barna eru til þess fallnar að auka enn frekar á ójöfnuð og líkurnar á því að börn einstæðra öryrkja fái tækifæri til að brjótast út úr fátæktargildrunni sem foreldrarnir búa við eru litlar sem engar. Verði þetta frumvarp að lögum hverfa verstu áhrif slíkra skerðinga og einstaklingnum er gert mögulegt að brjótast út úr viðjum fátæktar.
Virðulegi forseti. Það er með hreinum ólíkindum að maður skuli vera að lesa þetta upp, að þetta skuli vera raunveruleg staða í dag, að við skulum vita til þess að foreldrar þurfi að vísa börnum sínum af lögheimili sínu og skrá þau einhvers staðar annars staðar í búsetu til að verða ekki af meira en 100.000 kr. á mánuði af launum sem þeir hafa hingað til ekki getað lifað af. Hvers lags kerfi er það? Myndum við kalla þetta fjölskylduvænt kerfi?
Virðulegi forseti. Í dag voru 11% allra einstaklinga í þeim árgangi sem verður 19 ára á þessu ári atvinnulaus og ekki í skóla. Ég segi: Það er ekkert annað en sanngjarnt og eðlilegt að gefa fjölskyldu kost á því að framfleyta barni sínu sómasamlega eins og kostur er þrátt fyrir að einstaklingurinn sé orðinn lögráða, sérstaklega ef við horfum nú á hvernig ástandið er í samfélaginu í dag þar sem ákall er eftir bættu ástandi í húsnæðismálum, en þau mál eru öll í rusli, virðulegi forseti, í orðsins fyllstu merkingu. Það er með hreinum ólíkindum að fólk skuli þurfa að borga hátt í 1 milljón króna fyrir einn múrstein. Slíkt er verðbrjálæðið orðið á markaðnum í dag, þvílík bólumyndun. Þetta er með slíkum ólíkindum að jafnvel þó að verð á eign sé uppsprengt er boðið 10–15% meira í eignina og jafnvel komið með peninga í tösku til að staðgreiða hana. Slíkur er ágangurinn eftir húsnæði. Hvernig stendur á því, virðulegi forseti? Hvernig er hægt að réttlæta það með nokkru einasta lifandi móti að foreldrar, hvað þá einstætt foreldri, skuli vera settir í þá aðstöðu að þurfa að hringja í vini og vandamenn út um allar koppagrundir til að reyna að fá barnið sitt skráð hjá þeim svo að þeir missi ekki það sem þeim ber frá almannatryggingakerfinu? Þetta er með slíkum ólíkindum.
Eins og formaður Öryrkjabandalagsins, Þuríður Harpa Sigurðardóttir, bendir á er það svívirðilegt að það eru aðallega öryrkjar og þeir sem búa bágast sem ítrekað lenda í því að þurfa á pappírnum að fleygja börnunum sínum á dyr til þess að geta náð endum þokkalega saman, sem þeir gera reyndar ekki, öryrkjar gera það bara alls ekki. Og nú erum við að tala um frumvarp sem tekur eingöngu á því þegar einstaklingur er kominn yfir 18 ára aldur og fram til 26 ára aldurs, ef hann er í fullu námi, eða til 21 árs aldurs þótt hann sé ekki námi. Þessi einstaklingur leggur ekki krónu til heimilisins. Hann heldur áfram að vera á framfæri foreldrisins af því að ýmist er hann ekki í vinnu eða hann er ekki í námi, nema hvort tveggja sé. Hann leggur ekkert til heimilisins. Það er verið að skerða slíka fjölskyldu um meira en 100.000 kr., fjölskyldu með tvö börn eða einstætt foreldri með tvö börn, einungis út af því að einstaklingur er ekki í námi, finnur sig ekki í því að vera í námi og hefur náð 18 ára aldri. Það er samt virðingarvert að þessi reglugerð skuli hafa komið hér fram, hún bætir aðeins um betur en hún gengur ekki nógu langt. Þetta frumvarp gengur mun lengra og það tryggir það í löggjöfinni að ekki verði hægt að fleygja börnum á dyr eftir að þau hafa náð 18 ára aldri þrátt fyrir að þau séu ekki í fullu námi.
Ég var að tala við einstæða tveggja barna móður sem er á tímabundinni örorku, endurhæfingarlífeyri minnir mig að það heiti, vegna mikilla veikinda. Sonur hennar er ekki í fullu námi. Hann er sem sagt ekki í fullu námi, hefur ekki burði til þess akkúrat á þessu augnabliki. Og hvað gerist þá? Hún er skert, hún er skert algerlega niður úr öllu valdi. Við í Flokki fólksins teljum slíkt vera algerlega óásættanlegt og við teljum að þessi þjóðfélagshópur, þar sem bersýnilega er verið að mismuna fjölskyldum vegna efnahags, þurfi meira á því að halda að við búum til góðar reglur sem virka vel. Þetta fólk þarf meira en flestir aðrir á Flokki fólksins að halda og öllum þeim góðu þingmönnum sem eru tilbúnir að ganga þessa götu með okkur til bættrar búsetu og bættrar fjölskyldugerðar vegna þess að við viljum styrkja fjölskyldurnar. Við erum fjölskylduvænn flokkur, við viljum efla fjölskyldueininguna, við viljum ekki sundra fjölskyldunum, aldrei. Þannig að ég vísa þessu máli — ég vona að ég þurfi ekki að mæla fyrir því í þriðja sinn, virðulegi forseti — til hv. velferðarnefndar.
