listamannalaun.
Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. mennta — nú ætla ég að fletta þessu upp, þetta er alltaf að breytast, menningar- og viðskiptaráðherra, ég er vön hæstv. ráðherra undir öðru nafni, svona er maður skilyrtur — fyrir að koma fram með þetta ágæta mál. Ég styð það.
Ég vil byrja á því að gera athugasemdir við einstaka atriði í frumvarpinu áður en ég leyfi mér að ræða aðeins heildstætt um það sem hér um ræðir. En ég vil koma þessum tæknilegu atriðum frá. Í fyrsta lagi, eins og ég kom inn á áðan í andsvari við hv. þm. Birgi Þórarinsson, staldra ég við þessa hugmynd um að 50 mánaðarlaun skuli ætluð sviðslistafólki undir 35 ára aldri eða tónlistarflytjendum undir 35 ára aldri, þá ekki vegna þess að ég vilji ekki að ákveðnum hluta sé haldið gagnvart ungu fólki, vegna þess að ég tel að það sé mjög mikilvægt að gefa ungu fólki aukið tækifæri á því að fá listamannalaun, mér finnst bara ekki viðeigandi eða rétt að setja það sem einhvers konar hámark, sem er það sem ég les út úr orðalagi greinarinnar. Ég tel að það væri hægt að lagfæra þetta með því að bæta við orðunum „að lágmarki“ þarna fyrir framan. Það væri frekar einföld breyting sem myndi skýra það að a.m.k. þurfi 50 af þessum mánaðarlaunum að fara í þetta en þau megi vera fleiri sé tilefni til. Það er nú það sem ég vildi sagt hafa um efnisatriði frumvarpsins sem slíks. Ég veit að hv. þm. Björn Leví Gunnarsson fór inn á fjárheimildirnar í ansi ítarlegu máli og fjármögnunina á þessu, sem við erum sammála um, við hv. þingmaður, að þurfi að vera trygg og örugg inn í framtíðina. Ég er líka sammála hæstv. ráðherra að það eigi auðvitað að verðbæta svona laun eins og önnur.
Svona heilt yfir langaði mig að ræða nokkur atriði, það sama og ég ræddi í andsvörum við hv. þm. Ágúst Bjarna Garðarsson rétt áðan sem sneri að mati á áhrifum af þessu frumvarpi. Þetta er almenn athugasemd við þessa liði í greinargerðum, sérstaklega stjórnarfrumvarpa en þetta kemur auðvitað fyrir í þingmannafrumvörpum líka, en það er að koma alltaf með mat á áhrifum eftir á. Svo virðist vera sem flest frumvörp séu samin og síðan er mat á hinum ýmsu áhrifum, sem frumvarpið kann að hafa, sett fram eftir á. Mér finnst þarna byrjað á öfugum enda, virðulegi forseti, vegna þess að mér finnst að stjórnmálamenn, og þá sérstaklega ríkisstjórn hverju sinni, sem hefur það vald að koma málum í gegn og samþykkja og marka stefnuna í lagasetningunni, eigi að setja sér markmið fyrst og smíða svo frumvörp í kringum þau markmið en smíða ekki bara einhver frumvörp og skoða svo hvernig þau mæta einhverjum markmiðum sem verða þá að einhvers konar afgangsstærðum. Þetta höfum við ítrekað séð t.d. við fjárlagagerð, alla þessa fjárauka sem farið hafa í gegnum þingið í kórónuveirufaraldrinum og í ýmsum efnahagsviðbrögðum sem komið hafa frá ríkisstjórninni. Þar kemur fram mat á áhrifum og þá er talað um að ríkisstjórnin líti á þetta hafi svona eða hinsegin áhrif, t.d. á kynin. Auðvitað á ríkisstjórnin að meta það fyrir fram hvað þarf að gera til þess að viðbragðsáætlun ríkisstjórnarinnar, viðbrögð ríkisstjórnarinnar, aðgerðir ríkisstjórnarinnar miði að því að efla jafnrétti kynjanna. Að þau taki ekki bara einhverjar ákvarðanir um hvað þau ætla að gera og hugsi: Já, hvaða jákvæð áhrif ætli þetta hafi á jafnrétti kynjanna? Kannski bara svona nákvæmlega engin. Mér finnst það ekki vera kynjuð áætlanagerð. Mér finnst það missa marks og bera vott um lítinn skilning á tilgangi þess að setja inn þá skyldu að meta áhrif.
Það sama á við um þessa velsældarvísa sem ég vísaði í hér áðan í andsvari við hv. þingmann. Þeir virðast oft á tíðum bara vera upp á punt og það er augljóst af samtölum við hv. þingmenn að það eru ekki allir einu sinni meðvitaðir um að það eigi að líta til þessara velsældarvísa eða nota þá í auknum mæli. Það er jafnvel þannig að sumir vita ekki einu sinni hvað þeir eru. Það vekur upp áleitnar spurningar um hversu mikið vægi þessir velsældarvísar hafa í raun hjá þessari ríkisstjórn og hjá þessum meiri hluta. Ef fólk skilur ekki einu sinni um hvað þetta snýst þá veltir maður upp þeirri spurningu til hvers þetta sé eiginlega. Gott og blessað að tala um þetta á ráðstefnum erlendis en betra væri nú ef við sýndum þetta í verki hérlendis. Mér finnst ágætt að sjá að í þessu frumvarpi, í þessari greinargerð, er a.m.k. minnst á samfélagslegan ávinning og það er annar ávinningur en endilega efnahagslegur ávinningur. Slíkur ávinningur er alveg jafn verðmætur, ef ekki verðmætari á köflum en sá efnahagslegi, vegna þess að hann býr innra með okkur og hann eflir samfélagið okkar. Tilgangurinn með velsældarvísunum er einmitt að snúa okkur frá þessari blindu græðgi í meiri hagvöxt, meiri hagvöxt og meiri hagvöxt, sem við vitum að er gallað mælitæki, sem við vitum að er mælitæki sem ýtir undir ójöfnuð, ýtir undir loftslagsbreytingar, ýtir undir fátækt og misskiptingu. Við ættum þess í stað að horfa á markmið og mælikvarða sem snúa að því hvernig við viljum hafa samfélagið okkar. Hversu gott aðgengi að húsnæði viljum við hafa? Hversu gott aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu viljum við hafa? Hversu gott heilbrigðiskerfi viljum við hafa? Hversu ánægða þjóð viljum við hafa? Hversu litla fátækt viljum við hafa? Hversu gott skólakerfi og mikinn lesskilning viljum við hafa o.s.frv.? Þetta eru markmið sem þarf að setja sér fyrir fram og stefna þá að þeim og setja sér ekki markmið sem litast að langmestu leyti af því að viðhalda hagvexti einum og sér og hugsa þetta frekar meira heildrænt og taka inn fleiri breytur. Þær þurfa þá að liggja fyrir strax í upphafi. Þær á ekki að meta eftir á, eins og svo oft virðist vera gert.
Mér er minnisstætt — ég var reyndar fjarverandi en ég náði að að lesa fréttir og fylgjast með umræðum um aðgerðir ríkisstjórnarinnar í loftslagsmálum — þegar hv. þm. Halldóra Mogensen spurði hæstv. umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, Guðlaug Þór Þórðarson, hvað hann ætlaði að gera fyrir umhverfið annað en að botnvirkja Ísland fyrir orkuskiptin. Svar hæstv. ráðherra var einhvern veginn á þá leið, eftir einhver samskipti þeirra á milli, að við Píratar hefðum bara eitthvað á móti hagvexti, sem honum fannst hið versta mál. Þetta velti einmitt upp þessari spurningu hjá mér aftur: Er ríkisstjórnin raunverulega meðvituð um að hún er búin að setja þessar velsældarvísa á dagskrá og ætlar að nota þá ef þeim finnst svona hlægilegt að við séum að kalla eftir því að horft verði til fleiri sjónarmiða en hagvaxtar við efnahagsstjórn og við stjórn ríkisins? Er Sjálfstæðisflokkurinn, kannski alveg sérstaklega, og Framsóknarflokkurinn e.t.v. líka, þó ekki að öllu leyti, meðvitaður um að forsætisráðherra fer víða um heim að tala um velsældarvísana sem hér séu hafðir í heiðri? Hvar eru þeir í raun? Þegar kemur að raunverulegri nýtingu þeirra og raunverulegri beitingu þeirra í hagstjórn þá fæ ég ekki séð að þeir séu notaðir.
Þess vegna var ég að spyrja hv. þm. Ágúst Bjarna Garðarssonar áðan hvort við mættum eiga von á því að sjá þetta sett í forvinnuna, t.d. gagnvart fjármálaáætlun sem við eigum von á. Ég væri til í að sjá það. Ég væri til að sjá að slík sjónarmið væru sett á oddinn strax við upphaf þeirrar vinnu. Hvernig ætlum við að nota fjármálaáætlun til að ná þeim markmiðum að hækka velsældarvísana frekar en bara að auka hagvöxtinn? Það er spurningin sem ég skil eftir hér vegna þess að inntak þessa frumvarps er að það er samfélagslegur ávinningur af list og menningu og listsköpun. Það er sannarlega rétt. Það er samfélagslegur ávinningur af því að við höfum hér fjölbreytta flóru listamanna, fjölbreytta flóru fólks sem skapar fyrir okkur eitthvað frábært. Það er viðhorfið sem ég væri til í að sjá einhvern veginn gagnvart svo mörgu öðru á þessu þingi og í svo mörgum málum, eins og t.d. bara þegar kemur að atvinnuleysisbótum og örorkulífeyri og öðru slíku, þ.e. að sjá samfélagslega ávinninginn af því að hafa fólk ekki í fátækt, að meta það að það er samfélagslegur ávinningur af því að fólk geti lifað með reisn. Okkur líður öllum betur ef öllum getur liðið vel og ef allir hafa öruggt húsnæði og allir geta fengið þann stuðning sem þeir þurfa, t.d. í skólunum. Til þess eiga þessir velsældarvísar að vera. Þannig að ég fagna því að ég sjái einhvers konar vísbendingu um það hér í þessu frumvarpi. En ég vil auðvitað sjá þetta á miklu heildstæðari hátt til að ég upplifi að það sé einhver alvara á bak við þetta hjá þessari ríkisstjórn. Hingað til hef ég því miður ekki séð það og ég kalla eftir því og hvet hæstv. ráðherra til dáða í því að setja þetta á oddinn við mótun fjármálaáætlunar, vegna þess að það gæti virkilega verið samfélaginu til hagsbóta. Ég læt hér staðar numið, virðulegi forseti.
