áfengislög.
Virðulegi forseti. Hér ræðum við um frumvarp til laga um breytingu á áfengislögum þar sem lagt er til að smærri brugghúsum verði gert kleift að selja áfengt öl í smásölu á framleiðslustað. Þar með er frumvarpinu ætlað að styðja við smærri brugghús, sérstaklega á landsbyggðinni, en umtalsverð gróska hefur verið í bruggun áfengs öls á síðastliðnum árum og eru tugir smærri brugghúsa starfandi um land allt, eins og rakið hefur verið ágætlega hér. Þar er framleitt fjölbreytt úrval afurða, oft með sérstakri skírskotun til umhverfisins sem þau starfa í. Hv. þm. Njáll Trausti Friðbertsson fór vel yfir það sem er að gerast í Norðausturkjördæmi í þessum efnum hér í síðustu ræðu.
Fram kemur að við gerð frumvarpsins hafi m.a. verið horft til lagasetningar annars staðar á Norðurlöndum, en þar er smærri brugghúsum almennt heimilt að selja áfengt öl í smásölu, þó með mismunandi takmörkunum. Ég get tekið undir það markmið og finnst reyndar mjög mikilvægt að fundnar séu leiðir til að tryggja sanngjarnt starfsumhverfi fyrir þá atvinnustarfsemi sem rekstur lítilla brugghúsa er. Ég velti samt fyrir mér hvort þetta sé farsælasta leiðin sem hér er verið að velja með tilliti til hagsmuna barna og lýðheilsu, þ.e. ef þessi leið myndi verða til þess að aðgengi ungmenna að áfengi myndi aukast. En á hinn bóginn, eins og ég sagði áður, er þetta líka atvinnumál, tengt iðnaði og ferðaþjónustu. Ég vil sérstaklega beina því til allsherjar- og menntamálanefndar að hún rýni í vinnu sinni starfsumhverfi brugghúsanna á alla kanta í þessu ljósi; lýðheilsu, forvarna, gegn áfengisneyslu, jafnvel loftslags- og umhverfismála og tengsla við atvinnusköpun og ferðaþjónustu.
Þegar þingflokkur Framsóknarflokksins samþykkti frumvarpið setti ég ákveðna fyrirvara við afgreiðslu þess ásamt nokkrum öðrum þingmönnum meðan aðrir í flokknum höfðu enga fyrirvara. Ég ætla að fara hér yfir fyrirvarana sem ég setti fram.
Frumvarpið felur í sér aukið aðgengi að áfengi og því tel ég brýnt að við meðferð málsins verði farið yfir möguleg áhrif þess á lýðheilsu og hvernig eftirliti með sölunni verði háttað. Sérstaklega er mikilvægt að horft verði til mögulegra áhrifa á börn og ungmenni. Verði frumvarpið að lögum þarf að liggja fyrir hvernig áhrif á lýðheilsu yrðu vöktuð í framhaldinu.
Á undanförnum árum hefur náðst umtalsverður árangur hér á landi í að draga úr áfengis- og vímuefnaneyslu meðal ungs fólks og neysla áfengis meðal ungmenna hefur dregist svo saman hér á landi að það hefur vakið heimsathygli og í rauninni margir sem leita í smiðju okkar Íslendinga varðandi aðferðafræði þar. Þessi árangur hefur náðst með þrotlausu og víðtæku samstarfi þeirra sem sinna rannsóknum, stefnumótun og störfum í þágu barna og unglinga sem og foreldra, árangri sem m.a. byggir á takmörkunum á aðgengi að áfengi. Við þurfum að halda því mikilvæga starfi áfram og efla einnig fyrirbyggjandi starf fyrir aðra aldurshópa. Öll lagasetning er varðar áfengi þarf að taka mið af þessari áherslu, að vernda sérstaklega hópa eins og börn og ungmenni.
Ég ætla ekki að nota tíma minn hér til að fara yfir þau áhrif sem áfengi hefur á börn og ungmenni en vísa til orða hv. þm. Orra Páls Jóhannssonar fyrr í umræðunni. Ítrekað hefur komið fram hér í þingsal við umræður um breytingar á áfengislöggjöfinni að áfengi er ekki eins og hver önnur neysluvara. Lög um verslun með áfengi og tóbak eru þannig upp byggð að þeim er ætlað að skilgreina umgjörð um sölu og heildsölu áfengis og tóbaks sem byggist á vernd lýðheilsu og samfélagslegri ábyrgð. Markmið þeirra er að stýra aðgengi að áfengi og tóbaki og draga þannig úr skaðlegum áhrifum af neyslunni, vernda ungt fólk gegn neyslu áfengis og tóbaks og takmarka framboð á þessum að sumu leyti óæskilegu vörum. Það er mikilvægt að halda þeim markmiðum til haga við umfjöllun um þetta mál í allsherjar- og menntamálanefnd og kalla ég eftir að rætt verði við sérfræðinga og áhugafólk um forvarnir og samfélagsleg áhrif af þessu frumvarpi á einstaklinga, heimili, sveitarfélög og ríkissjóð.
Hljóti frumvarpið samþykki eru sterk rök fyrir því að breytingin muni hafa áhrif á minni brugghús og styrkja rekstrargrundvöll þeirra auk þess sem það getur stuðlað að frekari uppbyggingu atvinnulífs í byggðum þar sem þau eru rekin. Sérstaka áhersla verður að leggja á það að breytingin leiði ekki til þess að kaupendur undir lögaldri fái aukið aðgengi að áfengi, enda væri það einungis selt á stöðum þar sem fólk á þeim aldri má ekki koma saman.
Þá langaði mig að nefna að árið 2010 samþykkti Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin áætlun sem hefur það að markmiði að takast á við áhrif af skaðlegri notkun áfengis og raunar fleiri samþykktir síðan. Til að framfylgja þeirri stefnu þarf virkt samstarf að ríkja milli almennings, einkageirans sem og lýðheilsu og rannsóknastofnana. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin og aðildarríki hennar eru ákveðin í að vinna saman að þessu átaki til að stuðla að skaðaminnkun af völdum áfengisneyslu, bæði á landsvísu og á heimsvísu.
Að lokum vil ég aftur leggja áherslu á sanngjarnt starfsumhverfi handverksbrugghúsa. Þar þarf að líta til fleiri þátta en tilgreindir eru í frumvarpinu, þ.e. fleiri þátta en akkúrat því að heimila sölu á framleiðslustað, þó að það geti verið einn þátturinn. En það eru líka aðrir þættir sem við megum aldrei gleyma, eins og jöfnun raforkukostnaðar um landið, jöfnun flutningskostnaðar og breytingar á reglum varðandi flutning og sölu áfengis í næstu áfengisverslun við framleiðslustað. Þar hafa reyndar orðið framfarir á undanförnum árum en það þarf að gera betur. Síðan hefur stundum verið varpað upp hugmyndum um breytingar á áfengisgjaldi gagnvart þessum framleiðendum. Verði það niðurstaða nefndarinnar að leiðin sem lögð er til hér í frumvarpinu sé vænleg vil ég ítreka það við nefndina að huga að jafnræði smáframleiðenda, því að eins og frumvarpið er sett fram falla ekki allir framleiðendur undir það, eins og hefur raunar verið rakið hér í umræðunni.
Virðulegi forseti. Að lokum ítreka ég mikilvægi þess að fjármagni verði varið til forvarna og að farið verði í mótun næstu forvarnastefnu og aðgerðaáætlana í áfengis- og vímuvörnum. Lýðheilsusjónarmið, barnasáttmálinn og heimsmarkmið Sameinuðu þjóðanna þurfa að vera leiðarljós.
