152. löggjafarþing — 80. fundur,  24. maí 2022.

almenn hegningarlög.

389. mál
[23:03]
Horfa

Hanna Katrín Friðriksson (V):

Herra forseti. Ég ætla að taka undir með þingmanni þeim sem talaði hér á undan og lýsa yfir ánægju minni með að þetta mál skuli vera komið á þennan stað, að við sjáum fyrir endann á því vegna þess að þetta er alveg gríðarlega mikilvæg réttarbót og mikilvægt skref sem við erum að stíga til að vernda hagsmuni barna með tilliti til barnaníðskaflans í málinu, en líka hvað varðar réttarbót fyrir hina ýmsu aðila sem þola hafa mátt hatursorðræðu og þær neikvæðu afleiðingar sem því fylgja. Þannig að ég styð þetta frumvarp heils hugar.

Mig langar fyrst aðeins að fjalla um 3. gr. sem lýtur að breytingum sem verið er að gera á hegningarlögunum varðandi barnaníðsefni. Þetta er svo skýrt dæmi um hvað tækniþróunin hefur ekki bara jákvæðar afleiðingar í för með sér. Afleiðingar þeirrar þróunar gerast eiginlega ekki alvarlegri en þær hversu auðvelt er að verða sér úti um barnaníðsefni á netinu og hversu auðvelt það er að dreifa því. Það felur síðan í sér að þessi brot eru miklu umfangsmeiri en þau hafa verið. Þau eru skipulagðari og af leiðir að þau eru oft grófari en áður þannig að þetta skiptir alveg gríðarlega miklu máli. Sú staða kallar einfaldlega á, og hefur gert lengi, að þetta ákvæði hegningarlaga sé uppfært með þeim hætti sem verið er að gera hér. Þannig að það er gott að sjá líka að t.d. er lagt til, ef farið er inn í orðalagið, að orðinu „dreifir“ sé bætt inn í 1. málslið 1. mgr. 210. gr. a, svo ég sé nú nákvæm. Núverandi orðalag, það sem verið hefur í gildi og er í gildi, segir að refsivert sé að afla sér eða öðrum barnaníðsefnis en nú er sem sagt verið að tilgreina sérstaklega í fyrsta skipti að það sé refsivert að dreifa því. Það er auðvitað gríðarlega mikilvægt að við náum utan um þann viðbjóð sem það er þannig að það er mjög góð breyting.

Fram kom í máli hv. þm. Bryndísar Haraldsdóttur, sem var framsögumaður málsins, að hún óskar þess að málið hljóti framgang nú og minnir á að þetta mál var fullbúið fyrir ári síðan. Ekki var um það ágreiningur og ég held að við getum öll verið sammála um að mikið þyrfti til til að hér myndaðist ágreiningur innan þingheims um þetta mál, en það fór engu að síður svo að málið var ekki afgreitt. Það hefur væntanlega lotið í lægra haldi fyrir einhverju öðru í samningum innan stjórnarflokkanna, ég þekki það ekki, en ég er sannfærð um að það muni ekki gerast aftur.

Mig langar líka til að nota tækifærið, úr því að ég hef það, til að minna á að við hefðum jafnvel getað verið enn fyrr á ferðinni vegna þess að haustið 2020 lagði þingmaður Viðreisnar, Þorbjörg Sigríður Gunnlaugsdóttir, fram frumvarp um breytta skilgreiningu á barnaníðsefni með nýjum refsiramma, mál sem hún þekkir í þaula eftir fyrri störf sín sem saksóknari. Það var mál sem fékk mjög jákvæða umfjöllun af hálfu allra þeirra sem sendu inn umsagnir um málið og meðflutningsmenn komu úr öllum flokkum. En það sem drap það mál var sú leiða hefð sem virðist hafa skapast hér á þingi, að mál þingmanna, sérstaklega og sér í lagi stjórnarandstöðuþingmanna, eru eiginlega dauðadæmd frá upphafi og þá skiptir efnisinntakið ekki máli. Þetta skiptir máli, bæði að það mál, haustið 2020, varð ekki að lögum eða þetta frumvarp fyrir ári síðan vegna þess að síðan hafa fallið dómar. Þessi lög eru ekki afturvirk þannig að það liggur á að klára þetta mál.

Þó að þungi þessa máls og þungi umræðunnar liggi með réttu í þessum mikilvægu breytingum á hegningarlögum þegar kemur að barnaníðsefninu þá ætla ég líka að fagna þeirri breytingu sem verið er að gera varðandi hatursorðræðuna þar sem verið er að útvíkka skilgreininguna þar, vegna þess að það er alveg ljóst að allir þeir sem tilheyra hópum sem ákvæðum um hatursorðræðu í hegningarlögum er ætlað að vernda geta upplýst okkur um að hatursorðræða er í sjálfu sér ekkert annað en ofbeldi. Orð meiða nefnilega og sem betur fer hefur okkur, löggjafanum, lengi þótt ástæða til að koma í veg fyrir að einhverjir geti í nafni tjáningarfrelsis rógborið, hætt, smánað eða ógnað einstaklingum eða hópum sem eiga undir högg að sækja.

Ákvæði sem almennt er kallað hatursorðræða var upphaflega sett inn í almenn hegningarlög hér á landi árið 1973 en hefur síðan verið breytt nokkrum sinnum til að útvíkka það og nú er enn frekari útvíkkun lögð á borð hér af hálfu nefndarinnar sem ef að líkum lætur og vonandi verður að lögum fljótlega. Það er líka svo mikilvægt að hafa í huga, til að svara þeim sem telja að svona ákvæði sé einhvers konar aðför að tjáningarfrelsi, að því er nákvæmlega þveröfugt farið vegna þess að ljót og hatursfull og oft skipulögð orðræða sem er til þess fallin að vekja ótta og óöryggi dregur úr tjáningu. Hún dregur úr tjáningarfrelsi þeirra sem fyrir verða þannig að víðari skilgreining á hatursorðræðu eykur tjáningarfrelsið í íslensku samfélagi og því ber að fagna.

Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Þetta mál er flutt hér óbreytt. Það er vel unnið og það skal verða að lögum núna.